Bakı, 21 may, AZƏRTAC

Mayın 21-də Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) çərçivəsində "Azərbaycanın İlk Milli Davamlılıq Standartının Hazırlanması: Davamlı Təcrübələr Standartı (SPS)" mövzusunda sessiya keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, sessiyada şəhər və regional kontekstlərdə davamlılığın praktiki tətbiqini dəstəkləmək məqsədilə Azərbaycanda hazırlanmış ilk milli davamlılıq standartı olan Davamlı Təcrübələr Standartı (Sustainable Practices Standard – SPS) təqdim olunub.

Qlobal davamlılıq çərçivələri ilə yerli tətbiq reallıqları arasındakı boşluğu aradan qaldırmaq məqsədilə EkoSfera Sosial-Ekoloji Mərkəz tərəfindən hazırlanan SPS standart kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri, restoran və kafelər, mədəniyyət müəssisələri və muzeylər, fermer təsərrüfatları və kənd təsərrüfatı müəssisələri, xidmət təminatçıları, ictimai və icma məkanları, həmçinin mühafizə olunan təbiət ərazilərinə bitişik ərazilər daxil olmaqla genişspektrli qurumlara tətbiq edilir. SPS yalnız hotellər və ya turizm sektoru ilə məhdudlaşmır və müxtəlif sahələrdə davamlılıq təcrübələrinin inkişafını dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulub.

Sessiyada SPS-in potensialın artırılması və keçid aləti kimi necə fəaliyyət göstərdiyi nümayiş etdirilib.

Azərbaycan Prezidentinin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi Muxtar Babayev videomüraciətində bildirib ki, bu gün şəhərlər həm iqlim risklərinin, həm də iqlim həllərinin mərkəzində dayanır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Məskunlaşma Proqramının məlumatına görə, şəhər əraziləri qlobal enerjinin təxminən 78 faizini istehlak edir və dünya üzrə istixana qazı emissiyalarının 60 faizindən çoxu şəhərlərdə yaranır. Halbuki Yer səthinin cəmi 2 faizini əhatə edir. Eyni zamanda, şəhərlər daşqınlar, istilik dalğaları, quraqlıqlar, fırtınalar və iqlim dəyişikliyi ilə bağlı infrastruktur pozuntuları kimi risklərə daha çox məruz qalır. Bunlar artıq gələcək risklər deyil. Bu gün dünya üzrə milyonlarla insanın gündəlik həyatına, iqtisadiyyatlara, ictimai sağlamlığa və enerji sistemlərinə təsir göstərir. Bu kontekstdə dayanıqlı yanaşmaların əhəmiyyəti getdikcə artır.

Muxtar Babayev bildirib ki, dayanıqlı yanaşmalar dayanıqlılığı abstrakt anlayışdan ölçüləbilən və praktik fəaliyyətə çevirir. Eyni zamanda, hesabatlılığı artırır, institusional potensialı gücləndirir, dövlət və özəl sektorlarda resurslardan daha səmərəli istifadəni təşviq edir. Bu baxımdan, Azərbaycanın ilk milli dayanıqlılıq standartının hazırlanması mühüm mərhələdir. Bu, dayanıqlı inkişafın yalnız strategiya və bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, həmçinin planlaşdırma proseslərinə, layihə idarəçiliyinə və gündəlik institusional fəaliyyətə inteqrasiya edilməli olduğunu göstərir.

Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri, WUF13 Təşkilat Komitəsinin üzvü Aygün Əliyevanın sözlərinə görə, beynəlxalq təcrübə göstərir ki, ekoloji idarəetmə standartları effektiv institusional modellər kimi geniş tətbiq olunur. Eyni zamanda, ekoloji, sosial və korporativ idarəetmə yanaşmaları (ESG) getdikcə həm dövlət, həm də özəl sektorun qərarvermə proseslərinə inteqrasiya edilir və davamlılıq ölçüləbilən və hesabatlılığa əsaslanan idarəetmə çərçivəsinə çevrilir. Bu baxımdan Azərbaycanın ilk milli dayanıqlılıq təşəbbüslərinin və davamlı təcrübə standartlarının inkişafı xüsusi diqqətəlayiqdir.

“Həmin standart qlobal yanaşmaları yerli icra mexanizmləri ilə birləşdirməyi və davamlılığı praktiki idarəetmə və əməliyyat proseslərinə inteqrasiya etməyi hədəfləyir. Onun əsas üstünlüyü yalnız nəzəri konsepsiya deyil, həm də ölçüləbilən və tətbiq oluna bilən idarəetmə aləti kimi hazırlanmasındadır", - deyə Aygün Əliyeva diqqətə çatdırıb.

Sessiyada çıxış edən Milli Məclisin deputatı Fatma Yıldırım müasir dünyada dayanıqlılığın yalnız ekoloji anlayış kimi qəbul olunmadığını diqqətə çatdırıb. Qeyd olunub ki, bu gün dayanıqlılıq iqtisadi inkişafın, sosial məsuliyyətin və effektiv idarəetmənin əsas sütunlarından birinə çevrilib. Dünyanın qarşıladığı iqlim dəyişiklikləri, urbanizasiya və resurs çatışmazlığı kimi çağırışlar göstərir ki, gələcəyin inkişaf modeli məhz dayanıqlı yanaşma üzərindən qurulmalıdır. Bu baxımdan WUF13-ün Bakıda keçirilməsi olduqca önəmlidir. Bu tədbir Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda artan nüfuzunun qlobal inkişaf gündəliyində fəal iştirakının və müasir şəhərsalma siyasətinin göstəricisidir.

Azərbaycanın, eyni zamanda, dayanıqlı inkişaf təşəbbüslərini dəstəkləyən məsuliyyətli tərəfdaş kimi çıxış etdiyini deyən F.Yıldırım fikirlərinə belə davam edib: "SPS standartları xüsusi diqqətəlayiq təşəbbüsdür. Çünki ilk dəfə olaraq beynəlxalq dayanıqlılıq prinsiplərinin Azərbaycanın milli reallıqlarına uyğun şəkildə sistemləşdirilməsi və praktik tətbiq modeli təklif olunur. Həmin standart müxtəlif sahələrdə tədbir idarəçiliyindən tutmuş turizm və ictimai məkanlar üzrə xidmət sektoruna qədər məsuliyyətli və davamlı fəaliyyət mexanizmlərinin formalaşmasına xidmət edəcək", - deyə F.Yıldırım qeyd edib.

Hər bir ölkənin özünəməxsus ekoloji problemləri, sosial dinamikası, ənənələri və inkişaf yolu olduğunu bildirən “EkoSfera” Sosial-Ekoloji Mərkəzinin rəhbəri Firuzə Sultan-zadə deyib: "Məhz buna görə yerli davamlılıq sistemləri böyük əhəmiyyət daşıyır. Onlar qlobal prinsipləri insanların real şəkildə tətbiq edə biləcəyi praktik fəaliyyətə çevirir. Biz SPS vasitəsilə beynəlxalq davamlılıq dəyərləri ilə Azərbaycanda yerli peşəkar təcrübə arasında körpü yaratmağa çalışırıq. Bu, ambisiya ilə icra, ekoloji şüur ilə peşəkar mədəniyyət arasında bir körpüdür. Bizim üçün davamlılıq yalnız ətraf mühitin qorunması demək deyil. Bu, həm də təhsil, etik dəyərlər, inklüzivlik, kommunikasiya və uzunmüddətli düşüncə deməkdir. Bu, cəmiyyətlərin təbiətlə, resurslarla və bir-biri ilə məsuliyyətli şəkildə yaşamağı necə öyrəndiyini ifadə edir. Bu gün dünya çox sürətlə dəyişir. İqlim riskləri, şəhər təzyiqləri, biomüxtəlifliyin azalması və sosial parçalanma gündəlik reallığın bir hissəsinə çevrilir. Həmin reallıq fonunda davamlılıq artıq simvolik anlayış olmaqdan çıxmalıdır. Məhz buna görə milli təşəbbüslərin əhəmiyyətinə inanırıq. Çünki qlobal transformasiya həmişə yerli səviyyədən başlayır. Ümid edirik ki, SPS yalnız sertifikatlaşdırma modeli deyil, həm də dialoq, təhsil və əməkdaşlıq platformasına çevriləcək. Bu platforma qurumları, ekspertləri, kommunikasiya imkanlarını və gələcək nəsilləri davamlı inkişaf üçün ortaq məsuliyyət ətrafında birləşdirəcək".

Çıxışı zamanı azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işlərindən bəhs edən Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonuna daxil olan Qubadlı, Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarında Prezidentin Xüsusi Nümayəndəliyinin böyük məsləhətçisi Nərgiz Qaracayeva bildirib ki, hökumət yalnız əvvəllər mövcud olanı bərpa etmir, eyni zamanda, sıfırdan müasir şəhərsalma sistemi yaradır. Məqsəd keçmiş məcburi köçkünlərin dayanıqlı şəkildə məskunlaşdırılmasıdır: "Həyata keçirdiyimiz bütün inkişaf layihələrində biz BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərini rəhbər tuturuq. Əsas məqsədimiz gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz gələcək təmin edən, iqtisadi cəhətdən dayanıqlı və möhkəm icmalar qurmaqdır”.

Türk Dünyası Mühəndislər və Memarlar Birliyinin baş katibi İlyas Demirci isə təbiəti nəzərə almayan tətbiqlərin uzunmüddətli perspektivdə ciddi risklər yaratdığının artıq açıq şəkildə göründüyünü diqqətə çatdırıb. Bildirilib ki bu baxımdan mühəndislər, memarlar, şəhər planlaşdırıcıları və dizaynerlər böyük məsuliyyət daşıyırlar. "WUF13 tədbirinin əsas vurğularından biri də şəhərlərin gələcəyi, təhlükəsiz yaşayış məkanları və ekoloji həssaslığın artırılmasıdır. Biz Türk Dünyası Mühəndislər və Memarlar Birliyi olaraq inanırıq ki, şəhərlər gələcək nəsillərin hüquqları nəzərə alınaraq planlanmalıdır. Çünki şəhərlər insanların təhlükəsiz yaşadığı, təbii resursların qorunduğu və həyat keyfiyyətinin dayanıqlı olduğu məkanlar olmalıdır. Ətraf mühitin qorunması dövlət qurumlarından fərdlərə qədər hər kəsin ortaq məsuliyyətidir. İnsanların bu mövzuda maarifləndirilməsi, xüsusilə uşaqlardan başlayaraq bütün yaş qruplarında şüurun artırılması çox vacibdir", - deyə o vurğulayıb.

Tədbir panel müzakirə və interaktiv təlimlə davam etdirilib.