İlaxır çərşənbədə Lənkərandan reportaj VİDEO
Lənkəran, 17 mart, İsmayıl Cəfərli, AZƏRTAC
Bu gün Azərbaycanda Novruzun sonuncu - Torpaq çərşənbəsidir. İlaxır çərşənbədə bağ-bostan, dirrik yerləri əkinə hazırlanır. Evlərdə süfrəyə yaşıllıq nişanəsi, təbiətin canlanmasının rəmzi olan səməni qoyulur. İlaxır çərşənbə ilə bağlı tonqal qalanması, plov dəmlənməsi, səməni, xonça bəzədilməsi, qapı pusmaq, şam yandırmaq, bayramlaşmaq, fala baxmaq kimi bir çox adət-ənənələrimiz var.
AZƏRTAC xəbər verir ki, min illərdir qeyd olunan Novruz bayramı milli mənəviyyatımızın simvoluna çevrilib. Novruz elə bir bayramdır ki, insanlar onun hazırlıqlarına bir ay əvvəldən başlayırlar. Bu bayram ərəfəsində qeyd olunan çərşənbələr isə bizi Novruza daha da yaxınlaşdırır.
Folklorşünaslar bildirirlər ki, Tanrı ilk insanı - Adəmi yaradarkən torpağa su qatıb, palçıqdan insan düzəldib, sonra ona isti nəfəs verib, baharda çiçəkləri, otları, ağacları oyadan yellərə əmr edib ki, onu canlandırsın. İnsan da bu dörd ünsürdən yarandığı üçün onları müqəddəsləşdirib, hərəsinə bir gün ayırıb. Həmin günlər isə Novruz çərşənbələri (Su, Od, Yel və Torpaq) kimi qeyd olunur.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Bilal Alarlı bu barədə danışarkən deyib: “Artıq ilaxır çərşənbələrdən üçü geridə qalıb. Bu çərşənbələrdə xalqın təsərrüfat həyatı əks olunur. Xalq Novruz çərşənbələrini qeyd etməklə öz qədim ritual baxışlarını həyata keçirir. Çərşənbələrin dördüncüsü, yəni sonuncusu Torpaq çərşənbəsidir”.
Onun sözlərinə görə, çərşənbələrin içərisində daha böyük mərasimlərlə qeyd olunan sonuncu çərşənbədir. “Bu çərşənbə öz xüsusiyyətlərinə və bayrama yaxın olduğuna görə insanlar tərəfindən daha çox sevilir. Həmçinin torpağın insana və bəşəriyyətə verdiyi nemətlər də heç vaxt unudulmur. Xüsusilə bu çərşənbə cənub bölgəsində təmtəraqla qeyd edilir. Bizim bölgəmizdə, Lənkəranda dan yeri mərasimləri keçirilir. İnsanlar İlaxır çərşənbədə sübh tezdən hündür təpənin üstünə yığışaraq orada tonqal qalayarlar. Tonqalın ətrafında Günəşin çıxması şərəfinə rəqs edərdilər. Bu rəqs “Allı rəqsi” adlanırdı. “Al” Günəşin adlarından biridir. Misal üçün, indi də bəzən deyirik ki, “al günəşin altında niyə dayanıbsan?”.
Bilal Alarlı qeyd edib ki, Torpaq çərşənbəsi əkin-biçinin ən qızğın dövrü sayılır. Digər çərşənbələr olan Su, Od, Yel öz işlərini bitirib, sıranı Torpağa verirlər. Torpaq isə deyir ki, “səndən hərəkət, məndən bərəkət”. Yer şumlanır, toxum səpilir və artıq yazın gəlməsi ilə işgüzarlıq da özünü göstərir. Keçmişdə deyərdilər ki, “İlaxır çərşənbənin plovunu yeyin, düyüsünü yeyin və əkinə çıxın”.
Torpaq çərşənbəsində müxtəlif rituallar icra olunur. Son çərşənbə olduğuna görə qızlar-gəlinlər axşamdan bir yerə yığışar və müxtəlif mərasimlər, o cümlədən niyyət mərasimləri qurarlar. Gecəni yatmayıb, səhər sübh tezdən su üstə gedər, ya da tonqal qalayıb arzu tutar, rəqs edərlər və s.
Dostluq, barışıq, yenilik və sədaqət rəmzi olan Novruz bayramının müjdəçisi - Torpaq çərşənbəsi hər bir evə ruzi-bərəkət, sevincli günlər gətirsin! Qəlblərinizdən İlaxır çərşənbə tonqallarının gətirdiyi hərarət heç vaxt əskik olmasın. Bayramınız mübarək!
Bölmənin digər xəbərləri
