300 illik kəlağayının nümayiş olunduğu yeni ünvan — Şəki Kəlağayı Muzeyi VİDEO
Şəki, 6 iyul, AZƏRTAC
Şəkidə Kəlağayı Muzeyi fəaliyyətə başlayıb. Bu nadir muzeydə təbii boyalarla bəzədilən Şəki sənətkarlarının 100-dən çox əl işi nümayiş etdirilir ki, onların arasında bir neçəsinin üç əsri haqlayan yaşı var.
AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, Azərbaycanda, eləcə də Cənubi Qafqazda ipəkçiliyin inkişafı əsasən qədim tarixə və zəngin ənənələrə malik Şəkinin adı ilə bağlıdır. Burada ipəkçilik ənənələri əsrlər boyu qorunub saxlanılıb, inkişaf edib və yerli əhalinin həyatında mühüm rol oynayıb. Şəkidə ipəkçiliyin inkişaf etməsi, ondan təsərrüfat sahəsində geniş istifadə olunması bu diyarda aparılan arxeoloji tədqiqatlarla da sübuta yetirilib.
Şəki ipəyindən söz düşəndə ilk ağla gələn qadınların baş örtüyü olan kəlağayıdır. Şəki kəlağayısının sorağı tarixən olduğu kimi, bu gün də dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəlir. Bu mənada Şəkidə Kəlağayı Muzeyinin açılması heç də təsadüfi sayıla bilməz. Ölkəmizdə və dünyada tarixi abidələr, muzeylər şəhəri kimi tanınan Şəkidə daha bir yeni ünvanın — Kəlağayı Muzeyinin fəaliyyətə başlaması turistlərin də diqqətini çəkir. Muzeyin qapılarını ilk açan media subyektləri sırasında AZƏRTAC-ın əməkdaşları da var.
Keçmişdə Şəkidə ipəkçiliklə şəxsi fabriklərdə, emalatxanalarda sahibkarlar məşğul olub və məhdud şəkildə fəaliyyət göstəriblər. Sonralar bu qiymətli məhsulun — Şəki ipəyinin şöhrəti həm ölkədə, həm də xaricdə yayılıb, bu məhsula olan tələbat artmağa başlayıb. Şəki yalnız Azərbaycanda deyil, ümumiyyətlə, regionda ipəkçilik mərkəzlərindən biri olub və bu, hətta Şəkinin gerbində də öz əksini tapıb. Belə tarixi mülklərdən biri də tacir Şirin bəyin mülküdür. Vaxtilə bu mülkdə ipəkdən kəlağayılar istehsal olunub.
Muzeyin ideya müəlliflərindən biri Ruhiyyə Rəhimova bildirir ki, tarixən olduğu kimi, bu mülkdə yerli və xarici turistlər qəbul olunur. Burada, həmçinin kəlağayı emalatxanası, istehsal prosesinin nümayiş etdirildiyi məkan, ustad dərslərinin keçirilməsi üçün xüsusi sahə, eləcə də Şəki ustalarının əl işlərindən ibarət kəlağayı muzeyi fəaliyyət göstərir.
Onun sözlərinə görə Şəki ipəyi hər zaman dünya bazarlarında öz şöhrətini qoruyub saxlayıb, bu bölgənin baraması və ipək sapı da yüksək qiymətləndirilib. Şəkidə ipəkçilik inkişaf etdikcə insanlar onun texnologiyasını və istehsalını da mənimsəyib, ixtisaslaşıblar. Şirin bəyin mülkündə tarixdə olduğu kimi, bu gün də ipək kəlağayılara müxtəlif təbii boyalarla qəliblər vurulur, onlara yenidən həyat verilir: “Bu muzeyi açmaqda məqsədimiz odur ki, gələn turistlər kəlağayının qədimliyini, kəlağayının məhz Azərbaycan tarixinə aid olduğunu bilsinlər. Biz ustad dərslərini də ona görə təşkil edirik ki, gələn turist onun həqiqətən Azərbaycana məxsus olduğunu öz gözləri ilə görsün və ona toxunsun. Muzeyimizdə 100-dən artıq kəlağayı var ki, onlar tarixdən qalan nümunələrdir. Hətta 300 yaşı olan, məhz Şəkiyə aid kəlağayımız var".
Ruhiyyə xanım emalatxana ilə bizi tanış edəndən sonra muzeyin yerləşdiyi digər hissəyə keçirik. İki hissədən ibarət kəlağayı muzeyinə daxil olanda insan təkcə qədim bir məkana düşmür, həm də özünü hüzur tapacağı bir yerdə hiss edir. Ruhiyyə xanım bütün detallar barədə ətraflı məlumat verir, hər bir kəlağayının tarixini, hazırlanma materialını, eləcə də hansı sənətkarın əl işi olduğunu söyləyir: "İpəkçiliyin inkişafı Şəkidə ticarətin və sənətkarlığın formalaşmasına mühüm təsir göstərib. Şəki sənətkarlarının xam ipəkdən hazırladıqları zərif parçalar, gözəl paltarlar, al-əlvan kəlağayılar xarici ölkələrə ixrac olunub, şəhər öz ipəyi ilə bütün dünyada məşhurlaşıb. 1931-ci ildə Şəkidə keçmiş SSRİ-nin ən böyük ipək sənayesi müəssisələrindən olan ipək kombinatı da işə salınmışdı".
Həmsöhbətimiz bizi daha sonra Şirin bəyin mülkünün digər hissəsi — qonaqların istirahət etdiyi məkanla tanış edir. Buradakı qonaq evləri, həyətin estetik quruluşu tarixlə müasirliyin kontekstində təşkil olunub. Hər bir otağın tarixi memarlıq üslubu günümüzlə səsləşən elementlərlə bəzədilib ki, bu da turistlərin istirahətinə müsbət təsir göstərir. Elə bu məqamda Ruhiyyə xanım bir məsələni də diqqətimizə çatdırır ki, istirahət mərkəzinin yerləşdiyi mülkün ərazisində "Xanın qonaq otağı" deyilən bir yer var. Ora doğrudan da vaxtilə xanın qonaq-qara üçün istifadə etdiyi yer olub.
Tarixi abidələr və muzeylər şəhəri olan Şəkidə belə bir məkanın fəaliyyətə başlaması, xüsusən kəlağayıya dair bütün məlumatların əyani şəkildə nümayiş etdirilməsi, kəlağayının tarixindən bəhs edən elementlərin sərgilənməsi, ilk növbədə, yerli və xarici turistlərin marağına səbəb olur.
Şəki Regional Turizm İdarəsinin rəisi Şahin Məlikov muzeyin əhəmiyyətini nəzərə alaraq, bu tarixi məkanı turizm marşrutuna daxil etdiklərini, bununla da tarixi ipəkçilik ənənələrinin yaşadılması və təbliği istiqamətində birgə iş aparıldığını bildirib: "Şəki regionumuzun, ölkəmizin ən məşhur turizm destinasiyasıdır və burada mədəni irsimiz bizim ən ciddi resursumuzdur. Şəki, bildiyimiz kimi, öz sənətkarlığı, qastronomiyası və tarixi abidələri ilə daim turistlərin diqqətini çəkib. Hər kəsə bəllidir ki, Şəkini ipək, eləcə də kəlağayı olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Qədim ipəkçilik ənənələri olan Şəkidə hazırda müxtəlif ipək emalı ilə məşğul olan müəssisələr fəaliyyət göstərir. Biz də tərəfdaşlarla daim birgə fəaliyyət göstəririk. Çünki bunun turizm sənayesinə çox ciddi təsiri var. Bu məkanda, həmçinin regionun ilk Kəlağayı Muzeyi fəaliyyət göstərir. Məkana gələn turistlər həm əylənmək, həm də tarixi keçmişimizlə yaxından tanış olmaq imkanı qazanırlar ki, bu da müasir turizmin tələblərinə tam cavab verir".
Şahin Məlikov əlavə edib ki, turistlər birbaşa kəlağayının emal prosesinə dair ustad dərslərinə qatılmaqla yanaşı, həm də Şəkinin ipəkçilik tarixi və ənənələri haqqında geniş məlumatlar əldə edir, sonda isə dadlı milli mətbəx qastronomiyasına qonaq olurlar.
Xatırladaq ki, Azərbaycan kəlağayı sənəti 2014-cü ildə UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni irs üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin iclasında "Kəlağayı simvolizmi və ənənəvi sənəti" adı ilə "Bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irs üzrə reprezentativ siyahısına" daxil edilib.
Müxbir - Rasim İslamoğlu
Bölmənin digər xəbərləri
