O, aktrisa olmağı arzulayırdı. Balerina, yaxud riyaziyyatçı da ola bilərdi, lakin öz tale qismətini vaxtında duyaraq məşhur jurnalist, tanınmış yazıçı, publisist oldu.

Söhbət Elmira Hüseyn qızı Axundovadan gedir. Bü günlərdə yubileyini qeyd etdiyimiz bu nəcib insanı haqlı olaraq müasir Azərbaycan jurnalistikasında və milli ədəbiyyatımızda mühüm hadisə adlandırmaq olar. Onun çoxşaxəli istedadının bütün cəhətlərini saymaqla qurtarmaz! O, özünün parlaq və yaddaqalan yaradıcılığı ilə Azərbaycan ədəbiyyatında və publisistikasında xüsusi yer tutur.

Keçən əsrin 90-cı illərində dövri mətbuatı az-çox izləyən hər kəs “Literaturnaya qazeta”da Elmira Axundovanın imzası ilə dərc edilən parlaq, son dərəcə maraqlı məqalələri, sözsüz xatırlayır. Onun məqalələri oxucuların şüuruna güclü bir axın kimi təsir edirdi. Bu məqalələr sayəsində oxucular Azərbaycanın ədəbi yeniliklərindən, ölkənin ictimai-siyasi həyatında baş vermiş hadisələrdən xəbər tuturdular. Bu yazılar müəllifin insanlara, ətraf aləmə, incəsənətə güclü marağını, müasir proseslərdə baş verən bütün mütərəqqi yenilikləri duymaq bacarığını nümayiş etdirirdi. Təkcə “LQ”də işlədiyi 8 ildə bu qəzetdə onun ən müxtəlif janrlarda yazılmış 400-dən çox (!) materialı dərc edilmişdir. Bundan əlavə, Rusiyanın və Azərbaycanın digər aparıcı nəşrlərində saysız-hesabsız məqalələri çıxmışdır...

Elmira Axundovanın jurnalistlik fəaliyyəti daim “birinci” sözü ilə müşayiət olunmuşdur. Ağdamın ermənilər tərəfindən işğal edilməsi barədə KİV-lərdə birinci olaraq məlumat verən Elmira Axundova olmuşdur. Beynəlxalq təhrikçi Zori Balayanın Azərbaycan metrosunda partlayış təşkil edilməsində əli olan terrorçu olduğunu birinci dilə gətirən də Elmira Axundova olmuşdur. O, elə həmin Zori Balayanla “LQ”də birinci olaraq açıq polemika təşkil etmiş, bununla da həmin tarixi dövrdə ictimaiyyətin diqqətini həqiqi vəziyyətə cəlb etmişdir. Elmira Axundova birincilər sırasında Xocalı faciəsi haqqında, “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması və Azərbaycanın müasir tarixinin digər mühüm hadisələri barədə dünyaya məlumat vermişdir.

Elmira Axundovanın vətəndaşlığı onun yaradıcılığından ayrılmazdır. Dəyərlərə yenidən qiymət verildiyi, ölkəmizin tam informasiya blokadasında olduğu gərgin dövrdə onun dahi siyasətçi Heydər Əliyevlə “LQ” səhifələrində dərc edilmiş müsahibəsi xalqımızın ümummilli liderinin təmiz adının müdafiəsi üçün ictimai baxımdan ən əhəmiyyətli töhfələrdən biri olmuşdur. “Bakinski raboçi” qəzetində “Biz hamımız keçmişin övladlarıyıq” adlı çox cəsarətli məqalə də Elmira Axundovanın qələminin məhsulu idi. Bu materialda həmin dövrdə böyük siyasətdən nahaq yerə kənarlaşdırılmış Heydər Əliyevə qarşı görünməmiş təqiblər təşkil edənlərin həqiqi niyyətləri və mənəvi puçluğu göstərilmişdir.

Onun siyasi jurnalistikaya verdiyi töhfələr də çox qiymətlidir. Həmişə öz fəallığı, eyni zamanda təmkinli, lakin ədalətli və barışmaz mövqeyi ilə seçilən Elmira Axundova son illərdə ictimai-siyasi həyatın ən aktual mövzularına müraciət etmiş və jurnalistin qərəzsiz, obyektiv mövqe tutması prinsipindən heç vaxt kənara çıxmamışdır. Xarici KİV-lərdə işləyərkən öz jurnalist fəaliyyətində ölkənin milli maraqlarını həmişə üstün tutmuşdur. Onun fəaliyyətini səciyyələndirən ən parlaq epizodlardan birini qeyd etmək istərdim. Heydər Əliyev, Vladimir Putin, Aleksandr Lukaşenko, Robert Koçaryan və başqa prezidentlərin iştirakı ilə MDB-nin Minskdə keçirilən sammitində Elmira Axundova mikrofona yaxınlaşaraq V.Putindən soruşmuşdu: “Siz həmişə mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizədən danışırsınız. Bilmək olarmı, siz Dağlıq Qarabağ kimi nəzarətsiz ərazilərdə cinayətkarlığa qarşı necə mübarizə aparmaq niyyətindəsiniz?”. Bu sualdan sonra Koçaryan sifətini turşutmuş, sammitin “ev sahibi” Lukaşenko isə narazı halda başını bulamışdı. Elmira xanım söyləyirdi ki, “həzm edilməsi” çətin olan bu sual onun 1993-cü ildən 2002-ci ilə qədər işlədiyi “Azadlıq” radiosunun xüsusi müxbiri vəzifəsindən kənarlaşdırılması ilə nəticələndi.

Başqa bir misal. Moskva. Heydər Əliyev ilə Levon Ter-Petrosyan arasında Qarabağ probleminə dair yüksək səviyyədə ilk görüşdən sonra jurnalistlər danışıqların nəticələrini gözləyirdi. E.Axundova “Azadlıq” radiosunda artıq bu barədə anons vermişdi. Hamı görüşdən sonra şərh gözləyir və ... birdən-birə məlum olur ki, heç bir şərh olmayacaqdır. Prezidenti müşayiət edən bütün jurnalistlər aeroporta göndərilir ki, oradan Bakıya uçmaq üçün Prezident Heydər Əliyevi gözləsinlər. Elmira xanım əsəbiləşir, çünki efirdə şərh olmaması yolverilməzdir, xüsusən bu və ya digər hadisə barədə anonsdan sonra. Birdən Ermənistan prezidenti Ter-Petrosyan peyda olur və VİP-zaldan keçərək öz təyyarəsinə tərəf gedir. E.Axundova cəmi bir anın içində bu görüşün yekunları barədə ona sual verməyi qərara alır. O, diktofonu çıxarmaq üçün çantasını götürür və işin tərsliyindən çanta açılmır. Bir neçə uğursuz cəhd nəticə verməyəndə o, çantanı cırıb diktofonu çıxarır və artıq oradan uzaqlaşmağa hazırlaşan Ter-Petrosyana tərəf tələsir. Elmira xanım sözün hərfi mənasında qaça-qaça öz sualını verir. Ermənistan prezidentinin mühafizəçiləri onu Axundovanın gözlənilməz “hücumundan” “zərərsizləşdirmək” istəyir və bu anda gözlənilməz bir hadisə baş verir: “Axundova” soyadını eşidən Ter-Petrosyan öz mühafizəçilərini dayandırır və gülümsəyərək ona kompliment deyir: “Sizin “Azadlıq” radiosunda səslənən reportajlarınızı hər səhər mənə gətirirlər, sizin “LQ”də dərc edilən yazılarınızı da daim oxuyuram”. Bundan sonra o, jurnalistin istənilən sualına cavab verməyə hazır olduğunu bildirmişdir. Təbii ki, bizim Prezident də jurnalistin bu cəsarətini və peşəkarlığını yüksək qiymətləndirmişdir.

Elmira xanım Azərbaycan jurnalistikasının parlaq nümayəndəsidir. O, daxilən sərbəst və qeyri-adi insandır. Dəfələrlə müxtəlif vəzifələr təklif edilsə də, o, həmişə sərbəstliyi seçmişdir. Bizim peşəmizin bu və ya digər dərəcədə verdiyi sərbəstlik yazıçıya həyat mövqeyi seçməkdə daim kömək etmişdir. Heyrətamiz təbiilik, öz mövqeyini ifadə etməkdə şübhə və inamsızlığın olmaması, vəziyyəti düzgün başa düşmək - bütün bunlar Elmira Axundovaya xas olan məziyyətlərdir.

Əsl yazıçı anadan yazıçı kimi doğulur, lakin eyni zamanda o, daim öz üzərində işləməli və sənətkar kimi püxtələşməlidir. Bunların biri olmasa, digəri də mümkün deyil. İstedadsız adam yaxşı yazıçı ola bilməz, eyni zamanda təkcə istedad sayəsində yaxşı yazıçı olmaq mümkün deyil. Elmira Axundova qələm əhli üçün zəruri olan bütün keyfiyyətləri - intellektual potensial, yaradıcılıq qığılcımı, vətəndaşlıq mövqeyi, prinsipiallıq, fədakarlıq dərəcəsinə çatan əməksevərlik kimi məziyyətləri özündə cəmləşdirir. Onun peşəkar ustalıq zirvəsinə çatması, ilk növbədə ağır, gərgin və üzücü işin nəticəsidir. Onun üçün işin böyüyü-kiçiyi yoxdur, o, fəal insandır, zəhmətkeş insandır, onun bir prinsipi var - yalnız irəli! Onun həyat kredosu belədir: “Heç nəyə baxmadan”, “Hər şeyə rəğmən”. Başqa sözlə desək, o, qarşısına çıxan hər hansı maneələrə baxmadan öz işini görür. İşləmək üçün, yaradıcılıq üçün, ictimai fəaliyyət üçün özünü səfərbər etmək bacarığı onun təkraredilməz xüsusiyyətidir.

E.Axundova ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr edilmiş “Şəxsiyyət və zaman” sanballı mədəni-maarifçilik layihəsinin müəllifidir. Zəmanəmizin böyük siyasi xadimi Heydər Əliyev artıq 20 ildir ki, Elmira Axundovanın bütün fəaliyyətinin mərkəzi simasıdır. O, 1991-ci ildən Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən məqalələr, müsahibələr, esselər, analitik icmallar dərc edir. Elmira Axundovanın bütün yaradıcılığından qırmızı xətt kimi keçən böyük məqsəd hələ o vaxt formalaşmışdı. Altı cildlik “Heydər Əliyev. Şəxsiyyət və zaman” roman-tədqiqatda ümummilli liderimizin çoxşaxəli fəaliyyəti son dərəcə səmimi, patetikasız, bütün mürəkkəbliyi ilə və hərtərəfli izlənilir. Elmira Axundova çoxsaylı müasirlərimizin xatirələrini, faktları zərrə-zərrə toplayaraq vahid bir tam kimi formalaşdırmış və ümummilli liderin həyatını taleyin qisməti ilə Heydər Əliyev kimi tarixi şəxsiyyətlə ünsiyyətdə olmuş insanların taleləri fonunda oxuculara təqdim etmişdi. Ulu öndərin portreti qeyri-adi şəkildə nizamlanmış və müəllif prozası janrına meyli aşkar hiss olunan söhbətlərə əsaslanır. Çoxsaylı xatirələr fonunda bu əsərin hər bir fəslinin inandırıcılığı oxucunu heyran edir. Altıcildliyin cəsarətli forması rəsmi ədəbiyyat ənənələri ilə uzlaşmır. Heydər Əliyevin həyatı, onun fikirləri, istəkləri, öz xalqına sevgisi və bu xalq üçün məsuliyyəti son dərəcə təmkinli, müdrik şəkildə, bəzək-düzəksiz açıqlanır. Belə bir kitab yazıçıdan böyük zəhmətlə yanaşı, əsərin canına hopan başqa keyfiyyətlər də tələb edir. Müəllifin dəlilləri və arqumentləri ciddi və təmkinlidir, o, emosiyalarını demək olar ki, üzə çıxarmır, lakin bu yalnız ilk baxışda belədir: Elmira Axundovanın kitabları müəllifin şəxsi, yaxşı mənada vasvası münasibəti ilə seçilir. Axı bu, onun həyatının ŞAH ƏSƏRİDİR.

Elmira Axundovanın çoxsaylı pərəstişkarları ilə yanaşı, dostları və həmkarları da onu çox sevirlər. Başqalarında xeyirxah və yaxşı cəhətləri tapmağı, onların istedadını qiymətləndirməyi bacaran Elmira xanım həqiqətən ona heyran olmağa layiqdir. İnsanlar haqqında ya yaxşı, ya da heyranlıqla danışmaq keyfiyyəti rəğbət doğurur, lakin bu xüsusiyyət onun mühakimələrinin kəskinliyinə mane olmur. Onun insani keyfiyyətləri, nəcib qəlbi barədə çox danışmaq olar. Axı insanların ehtiyacları barədə danışmağı və prezidentdən özünə yox, başqalarına kömək istəməyi yalnız o bacara bilərdi. Yadımdadır, Heydər Əliyevin Moskvaya növbəti səfəri zamanı Elmira xanım eşitmək qabiliyyətindən məhrum olan bir azərbaycanlı oğlan haqqında məktub gətirmişdi. Bu oğlanın Moskvadakı ixtisaslaşdırılmış mərkəzdə müalicəyə ehtiyacı vardı. Bunun üçün Moskvanın keçmiş meri Yuri Lujkovun icazəsi lazım idi. Moskva meri mühafizəçilərin qabağını kəsdiyi mətbuat nümayəndələrinin yanından keçəndə Elmira Axundova uca səslə onu çağırmışdı. Yuri Lujkov onu tanıyıb ayaq saxlamış, xahişini dinləmiş və müvafiq məktubu elə oradaca imzalamışdı. Elmira xanımın bu xəstə oğlan üçün görə bildiyi böyük iş üçün necə sevindiyi yadımdadır. Onun portreti üçün bu ştrix, məncə, həlledici məqamdır.

Elmira xanım öz yaxınları, dostları və həmkarları üçün həmişə istənilən informasiyanı və biliklərini bölüşməyə hazır olan xeyirxah məsləhətçidir.

Nəhayət, bu həmin Elmira xanımdır ki, Məkkədə müqəddəs Kəbənin qarşısında hönkür-hönkür ağlayırdı, ona görə ki, atasının Məkkəni ziyarət etmək arzusu ürəyində qalmış, bu nisgil ilə dünyasını dəyişmişdi.

Biz isə sevinməliyik ki, Elmira xanımın möcüzəli istedadının bəhrələrini görürük.

AZƏRTAC-ın bütün əməkdaşları adından məhəbbətlə,

Asya Hacızadə

AZƏRTAC-ın Misirdəki xüsusi müxbiri