Şəfiqə Tahirova: Ali təhsilin nəticəsi yalnız diplomla deyil, məzunun bacarıqları ilə ölçülməlidir
Bakı, 26 avqust, AZƏRTAC
Müasir dövrdə elmi-texnoloji tərəqqi, sosial-iqtisadi dəyişikliklər və əmək bazarının tələbləri ali təhsil qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Ali məktəbin əsas məqsədi yalnız nəzəri biliklərə yiyələnmiş məzun hazırlamaq deyil, dəyişən şəraitə uyğunlaşan, müstəqil və yaradıcı düşünən, təşəbbüskar, problemləri həll etməyi və peşəkar fəaliyyət göstərməyi bacaran şəxsiyyət formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan ali təhsilin nəticəsi yalnız diplomla deyil, məzunun gələcək fəaliyyətində istifadə edə biləcəyi bilik, bacarıq və kompetensiyalarla ölçülməlidir. Tələbə yeni məlumatları müstəqil əldə etməli, onları təhlil və qiymətləndirməli, praktik fəaliyyətə tətbiq etməyi bacarmalıdır. Yəni o, yalnız “Nəyi bilirəm?” deyil, “Bildiklərimi necə tətbiq edə bilərəm?” sualına da cavab verməlidir.
Bu fikirlər Azərbaycan Dillər Universitetinin baş müəllimi pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Şəfiqə Tahirovanın AZƏRTAC-a təqdim etdiyi məqalədə yer alıb. Məqalədə qeyd edilir ki, müasir tələbənin əsas kompetensiyalarından biri tənqidi düşünmədir. Bu bacarıq informasiyanı təhlil etməyə, müxtəlif mövqeləri müqayisə etməyə, məlumatların etibarlılığını qiymətləndirməyə və əsaslandırılmış nəticəyə gəlməyə imkan verir. İnformasiya bolluğu şəraitində tələbənin məlumatı kor-koranə qəbul etməməsi, onun doğruluğunu müəyyənləşdirməsi həm təhsil, həm də gələcək peşə fəaliyyəti üçün vacibdir.
Digər mühüm kompetensiya yaradıcı düşünmədir. Tələbə problemlərə fərqli yanaşmalı, alternativ həll yolları axtarmalı, yeni ideyalar irəli sürməli və təşəbbüs göstərməlidir. Müasir əmək bazarında yeniliklər təklif edən, dəyişikliklərə açıq və yaradıcı mütəxəssislərə ehtiyac artır. Kommunikasiya və əməkdaşlıq bacarıqları da müasir tələbənin inkişafında mühüm rol oynayır. Tələbə öz fikrini aydın ifadə etməli, başqalarını dinləməli, fərqli mövqelərə hörmətlə yanaşmalı və öz fikrini əsaslandırmalıdır. Qrup layihələri, müzakirələr, komanda işləri və birgə tədqiqatlar tələbələrdə məsuliyyət, əməkdaşlıq və liderlik keyfiyyətlərinin inkişafına şərait yaradır.
Texnoloji tərəqqi rəqəmsal savadlılığı əsas kompetensiyalardan birinə çevirib. Müasir tələbə rəqəmsal vasitələrdən istifadə etməklə yanaşı, informasiya mənbələrini seçməyi, məlumatı təhlil etməyi, onun etibarlılığını qiymətləndirməyi və rəqəmsal təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi bacarmalıdır. Akmeoloji yanaşmada rəqəmsal savadlılıq tələbənin potensialını inkişaf etdirməsinə və peşəkar nailiyyətlərə çatmasına xidmət edən vasitədir.
Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı da ali təhsilə yeni tələblər qoyur. Tələbə süni intellektdən hazır materialları passiv mənimsəyən istifadəçi kimi deyil, öz intellektual və yaradıcı potensialını inkişaf etdirən fəal subyekt kimi yararlanmalıdır.
Müasir tələbə üçün problem həlli və qərarvermə bacarığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Peşə fəaliyyətində yalnız nəzəri biliklər kifayət etmir. Problemin səbəblərini müəyyənləşdirmək, alternativ həll yollarını müqayisə etmək və optimal qərar qəbul etmək çevik və praktik düşünmə tələb edir. Akmeoloji baxımdan bu bacarıqlar tələbənin peşəkar potensialını genişləndirir və yüksək nailiyyətlərə doğru inkişafına şərait yaradır. Bununla yanaşı, ali məktəbi bitirmək öyrənmə prosesinin sonu deyil. Ömürboyu öyrənmə müasir mütəxəssisin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Elm, texnologiya və əmək bazarındakı dəyişikliklər bilik və bacarıqların daim yenilənməsini tələb edir. Akmeoloji yanaşmada ömürboyu öyrənmə insanın öz potensialını davamlı inkişaf etdirməsi, peşəkar imkanlarını genişləndirməsi və yüksək nailiyyətlərə doğru irəliləməsidir.
Müasir tələblər ali təhsilin məzmununa və təlim prosesinə yeni yanaşmanı zəruri edir. Təlimdə yalnız məlumat ötürülməsinə deyil, tələbənin fəal fəaliyyətinə və praktik bacarıqlarının inkişafına üstünlük verilməlidir. Müəllim bilik mənbəyi olmaqla yanaşı, tələbənin müstəqil öyrənməsinə, tədqiqat və yaradıcılıq fəaliyyətinə istiqamət verən mentor kimi çıxış etməlidir.
Qiymətləndirmədə yalnız yadda saxlanılan məlumat deyil, biliklərin tətbiqi, təhlil, problem həlli, qərarvermə və yaradıcı fəaliyyət bacarıqları nəzərə alınmalıdır. Ali məktəblərlə əmək bazarı arasında əlaqələr gücləndirilməli, tələbələrin real layihələrə, peşə təcrübəsinə və iş mühitinə cəlb olunması genişləndirilməlidir. Beləliklə, müasir ali təhsilin əsas məqsədi yalnız savadlı məzun hazırlamaq deyil, öz üzərində işləyən, dəyişikliklərə uyğunlaşan, yaradıcı və tənqidi düşünən, problemləri həll edən, səmərəli ünsiyyət quran, rəqəmsal imkanlardan məsuliyyətlə istifadə edən və peşəkar inkişafını ömürboyu davam etdirən şəxsiyyət yetişdirməkdir.
Akmeoloji yanaşma tələbəni hazır biliklərin passiv mənimsəyicisi deyil, öz potensialını dərk edən, inkişaf etdirən, peşəkar məqsədlər müəyyənləşdirən və həmin məqsədlərə doğru irəliləyən fəal şəxsiyyət kimi formalaşdırır. Belə məzun əmək bazarının tələblərinə cavab verməklə yanaşı, öz potensialını reallaşdırmağa və peşəkar “akme”yə çatmağa qadir olur.
Bölmənin digər xəbərləri
