Alimlər müəyyən ediblər ki, balıqlar gündüzlər insanlar kimi yatırlar
Bakı, 8 may, AZƏRTAC
Maks Plank adına Bioloji Kibernetika İnstitutunun alimləri ilk dəfə olaraq balıqlarda insan yuxusunu xatırladan mürəkkəb yuxu strukturunu, o cümlədən gündüz mürgüləməsinə bənzər vəziyyət aşkar ediblər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature Communications” (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatın nəticələri mürəkkəb yuxu arxitekturasının əsasən məməlilərə xas olması ilə bağlı əvvəlki təsəvvürləri şübhə altına alır.
İnsanlarda ən məşhur yuxu fazalarından biri REM yuxusudur, belə ki, bu, sürətli göz hərəkətləri ilə müşayiət olunan və ən parlaq yuxuların görüldüyü mərhələdir. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, danio-rerio balıqlarında da istirahət dövrləri eyni xarakter daşımır.
Komanda dörd yuxu vəziyyəti müəyyən edib: onlardan üçü xarakterik göz hərəkətləri ilə müşayiət olunub, biri isə göz hərəkətləri olmadan keçib. Alimləri xüsusilə QEM-1 vəziyyəti təəccübləndirib, çünki bu vəziyyət demək olar ki, həmişə gündüzlər yaranıb. Bu fazada balıqları oyatmaq xüsusilə çətin olub, onların beyin aktivliyi isə nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşüb ki, bu da sadəcə istirahət deyil, tam yuxu vəziyyətinə işarə edir.
Müşahidələr üçün alimlər sərbəst üzən danio-rerio sürfələrinin göz və bədən hərəkətlərini, həmçinin beyin aktivliyini sutka boyu izləyə bilən xüsusi mikroskopdan istifadə ediblər. Bu balıqların beyninin şəffaf olması sayəsində tədqiqatçılar demək olar ki, bütün neyronların fəaliyyətini real vaxt rejimində qeydə ala biliblər.
Təhlil göstərib ki, danio-rerio balıqlarında müxtəlif yuxu fazaları orqanizmin daxili bioloji saatı olan özünün sirkad ritmlərinə tabedir. Gecələr balıqlarda göz hərəkətləri olmadan keçən yuxu üstünlük təşkil edib. Göz hərəkətləri ilə müşayiət olunan üç istirahət vəziyyətindən yalnız biri olan QEM qaranlıq vaxtda pik həddə çatıb, digəri isə səhərə yaxın güclənib.
Gündüz müşahidə olunan QEM-1 fazası ən qeyri-adi vəziyyət hesab olunub. Bu faza yalnız gündüzlər yaranıb və beyin aktivliyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə müşayiət olunub. Alimlərin sözlərinə görə, balıqlardakı bu vəziyyəti insanlarda gündüz mürg2ləməsinə yaxın hesab etmək olar.
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, bu kəşf yuxunun təkamülünü və onun funksiyalarını daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Hazırda alimlər müxtəlif yuxu mərhələlərinin nə üçün lazım olduğunu və göz hərəkətlərinin informasiyanın emalı və beynin bərpası ilə bağlı olub-olmadığını müəyyən etməyə çalışırlar.
Bölmənin digər xəbərləri
