ALMANİYA QƏZETİ BAKI-CEYHANIN UĞURLARI HAQQINDA
Xəzər neftinin dünya istehlak bazarına çıxarılması üçün Bakı-Ceyhan marşrutuna üstünlük verilməsi və əsas ixrac neft boru kəmərinin inşasının başlanması Almaniya ictimaiyyətinin, siyasi dairələrinin və kütləvi informasiya vasitələrinin də diqqət mərkəzindədir.
“Frankfurter alqemayne” qəzetinin siyasi şərhçisi Rayner Herman qəzetin 2 oktyabr nömrəsində dərc olunmuş “Qafqaz üçün pul, Moskva nəzarəti itirir: Bakı-Ceyhan ixrac neft boru kəmərindən udanlar və uduzanlar” sərlövhəli şərhində Bakı-Ceyhan marşrutunun digər alternativ variantlardan üstünlüyünü, kəmərin strateji və təhlükəsizlik baxımından regional dövlətlərin, o cümlədən Azərbaycanın mənafeyinə uyğun gəlməsini, ixrac və idxal dövlətlərinin, habelə tranzit ölkələrin və potensial sərmayəçilərin siyasi və iqtisadi maraqlarını təhlil etmişdir. Məqalənin ixtisarla tərcüməsini oxucuların nəzərinə çatdırırıq.
Yusif XƏLİLOV
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
X X X
Birləşmiş Ştatlar 11 sentyabr 2001-ci ildən sonra ilk dəfə olaraq Qafqaz və Mərkəzi Asiya üçün qarşılıqlı şəkildə sərfəli bir strategiya hazırlamışdır. Rəsmi Vaşinqton neftlə zəngin bu regionda iki məqsəd güdür. Onun birinci məqsədi Xəzərin neft və qazı vasitəsilə Qərbin OPEK-ə daxil olan ərəb ölkələrindən asılılığının qarşısını almaqdır. Digər tərəfdən isə Vaşinqton müsəlmanların sayca üstünlük təşkil etdiyi regionda... sabitliyə nail olmaq əzmindədir. Beləliklə, Birləşmiş Ştatlar əvvəllər ruslara məxsus məkanlarda məskən salmışdır. Vaşinqton dünyanın enerji bazarlarında Rusiyanın payının artmasına imkan yaratdığından, rəsmi Moskva da buna dəstək vermişdir.
Bu sahədə qələbəsinin ilk təntənəsini Vaşinqton sentyabrın 18-də Azərbaycanın Bakı şəhərində, Gürcüstandan keçərək Türkiyənin Aralıq dənizindəki limanı Ceyhana qədər uzanacaq ixrac neft kəmərinin təməli qoyulanda qeyd etdi. 30 aylıq inşaat işlərindən sonra bu boru kəməri ilə Rusiya və İrandan yan keçməklə Ceyhana hər gün bir milyon barrel (hər barrel 159 litrdir) xam neft nəql olunacaqdır. Bu, təxminən Liviyanın OPEK çərçivəsində çıxardığı neftin həcminə bərabərdir.
Bakı-Ceyhan ixrac boru kəməri Azərbaycan neftinin ixracında mümkün olan marşrutlardan ən uzunudur, texniki baxımdan çətin və bahalıdır. Ceyhandan Rotterdama doğru istiqamətləndiriləcək Azərbaycan neftinin hər barrelinin qiyməti 10 dollardır. Bunun təxminən yarısı neftin çıxarılması, nəqli və tranzit rüsumu xərclərinin payına düşür. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bəzi neft şirkətləri Bakı-Ceyhan xəttinin inşasından uzun müddət imtina edirdilər... Lakin coğrafi-strateji amillər nəzərə alınmaqla kəmərin istiqaməti və inşasına rəvac verildi.
Bu işdən birinci olaraq Azərbaycan bəhrələndi. Bu Qafqaz respublikası boru kəməri ilə axıdılacaq neftin nəqlindən və eyni zamanda “Şahdəniz” yatağından hasil olunacaq təbii qazın satışından ildə 10 milyard dollar qazanc əldə edəcəkdir. Neftin ixracında yüksək paya malik Türkiyə də mənfəətlənərək OPEK-dən asılılığını məhdudlaşdıracaqdır. Hər barrelin nəqlindən 1,5 dollar qazanacaq Türkiyə hər şeydən öncə karbohidrogenlərin Xəzər dənizindən Avropaya nəqli istiqamətində ən vacib ötürücü ölkə mövqeyini də təsdiqləmiş olur.
Ərazisində sabitliyin bərqərar olunmasında yüksək maraqları olan Birləşmiş Ştatlar və Türkiyə tərəfindən dəstəklənən Gürcüstan da Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəmərindən bəhrələnir. Bu respublika ölkə ərazisindən qiymətli xam neftin nəqlinə yol açaraq hər barreldən 0,43 dollar tranzit rüsumu əldə edir. Gürcüstan bu hüquqa ABƏŞ-in kəməri Qara dəniz limanı Supsadan yayındırmaqla səmtini dəyişməsindən sonra nail olmuşdur. Konsorsium1999-cu ilin aprelindən bəri ilkin nefti Supsadan ixrac edir. Həmin kəmərin ixrac gücünü dörd dəfə artıraraq 600 min barrelə çatdırmaq haqqında mülahizə və müzakirələrə baxmayaraq ABƏŞ Ceyhan istiqamətinə üstünlük verdi.
Bu “böyük oyun”da uduzanlar Rusiya, Ermənistan və İrandır... Yeni ixrac kəmərinin Amerikanın müttəfiqləri olan Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycanın nüfuzunu qaldırması və keçmiş sovet respublikalarından neft ixracına nəzarətinin əldən getməsi ilə Rusiya çətin barışa bilər. Beləliklə, Moskva Qafqazın və Mərkəzi Asiyanın yeni müstəqil dövlətləri qarşısında həlledici iqtisadi və siyasi hakimlik sükanını itirməkdədir...
Rusiya Xəzər dənizindən karbohidrogenlərin nəqlinin bölüşdürülməsi uğrunda “böyük oyun”da özünün tranzit inhisarını qoruyub saxlamağa əbəs yerə cəhd göstərmişdir. Azərbaycan neftin nəqlinin iqtisadi sərfəliliyini də öz xeyrinə həll etmişdir. ARDNŞ ötən il Rusiyanın Qara dəniz limanı Novorossiyskə gündə 50 min barrel neft nəql etsə də, yüksək vergi rvsumlarından və yüksək keyfiyyətli neftinə aşağı keyfiyyətli neftin qatılaraq nəql edilməsindən şikayətlənmişdir...
Ən çox itkiyə məruz qalan İrandır. Qazaxıstan hazırda Tehranla gündəlik nəql gücü 1 milyon barrel ola biləcək neft ixrac kəmərinin mümkünlüyü haqda danışıqlar aparır. Amma Amerikanın İran və Liviyaya qarşı sanksiyalar “aktı”na qarşı çıxıb bu planı dəstəkləmək riskinə gedə biləcək bir şirkət hələ də tapılmayıb...
Rusiya Avropanın enerji bazarında mövqelərini möhkəmlətməkdədir. Hazırda Avropa öz enerji ehtiyatlarının dörddə üç hissəsini OPEK dövlətlərindən alır. Enerji istehsalını təbii qaza və Şimal dənizində tükənməkdə olan ehtiyatlara keçirən Avropanın bu sahədə Rusiyadan asılılığı get-gedə artmaqdadır...
Rusiyanın “Lukoyl” və “Yukos” neft şirkətləri artıq Balkanın neft emalı zavodlarında payçı kimi iştirak edirlər. OPEK bununla Cənub-Şərqi Avropa bazarlarında öz paylarını itirmiş olur. Bu da Vaşinqtonun strategiyasına tamamilə uyğun gəlir.
Bölmənin digər xəbərləri
