Bakı, 3 aprel, Anara Axundova, AZƏRTAC

AZƏRTAC xüsusi qayğıya ehtiyacı olan istedadlı uşaq və yeniyetmələr haqqında materialları davam etdirir. Növbəti qəhrəmanımız Anna Reyn təxəllüsü ilə heyrətamiz əsərlər yaradan balaca rəssam Anna Nağıyevadır. Erkən yaşda ona autizm spektr pozuntusu diaqnozu qoyulub. Bir neçə ildən sonra balaca qızın anası Əfsanə Nağıyeva onun qeyri-adi rəsmlər çəkməyə başladığını görüb, Halbuki, balaca qız bunu heç kimdən öyrənməyib.

İndi Anna 12 yaşındadır. Rəsm çəkməyə isə 8-9 yaşlarında başlayıb. Əfsanə xanımın sözlərinə görə, bu, bədahətən baş verib: “Gördüm ki, oturub rəsm çəkir, həm də sürətlə işləyir. Yaxınlaşıb diqqətlə baxıram. O, çoxlu balaca üzləri çəkib, həm də hamısı fərqlidir. Bu çöhrələrin hər biri aydın görünürdü. Başa düşdüm ki, rəsmin alınması onun xoşuna gəlir. Qızıma ilk rənglərini, kağız aldım və o, yavaş-yavaş rəsm çəkməyə başladı.

Zaman keçdikcə, Annanın rəsmləri daha maraqlı olurdu. Bu yaxınlarda isə o, sərgilərdə iştirak etməyə başlayıb. Əfsanə xanım xatırlayır: “Rəssam olan rəfiqəm Röya Həsən “Art Council Azerbaijan”ın direktoru Dadaş Məmmədova və onun xanımı Sona Quliyevaya Annanın rəsmlərinin onların təşkil etdikləri sərgi-yarmarkada nümayiş etdirilməsi xahişi ilə müraciət etdi. Onlar tez-tez belə tədbirlər keçirir və çoxlu iş görürlər. Orada fərqli inkişaf xüsusiyyəti olan başqa istedadlı uşaqların da rəsmləri nümayiş etdirilir. Annanın rəsmləri üçün bütöv bir divar ayırdılar. Həmin gün onun on beş tablosu təqdim edildi. Rəsmlərin tərtibatı və təqdimatı qızımı çox təəccübləndirdi, onların hamısını çərçivəyə salaraq asmışdılar. Uşaq elə məmnun idi ki!”

Annanın anası deyir ki, “BeKind” layihəsində iştirak etməsi onun qızının inkişafına çox müsbət təsir göstərib: “Bu layihənin təşkilatçısı fotoqraf Şirin Rzayevanın sayəsində Anna çoxlu sayda ustad dərsində, bayramlarda və müxtəlif tədbirlərdə iştirak etdi. Buna görə Şirin xanıma minnətdaram”.

Hazırda Əfsanə xanım qızını rəsm üzrə dövlət kurslarına yazdırmaq üçün sənədləri toplamaqla məşğuldur.

O deyir: “Həmin kurslar ödənişsizdir və əlbəttə, bu, bizim üçün böyük imkandır. Annanın qəbul olunması üçün onun rəsmlərini komissiyaya göstərməliyəm. Bunun baş verəcəyi təqdirdə həftədə bir neçə dəfə məşğələlərə gedəcəyik. Çox yaxşı olardı. Anna orada öz bacarıqlarını inkişaf etdirə bilər”.

Qızın anasının dediyinə görə, Anna əvvəllər kurslarda iştirak etməyib, lakin ustad dərslərinə qatılıb. Bu ustad dərslərindən biri ilə bağlı onun maraqlı bir hekayəsi də var: “Fərqli inkişaf xüsusiyyətləri olan uşaqların anaları üçün məclislərə getdim. Bir gün bizdən uşaqları da gətirməyimizi istədilər. Uşaqlar üçün ustad dərsi təşkil olundu, Anna orada rəsm çəkdi. O, daha çox qadın üzlərini çəkir, amma həmin gün Timur Rodriqezi (rus aktyoru, müğənnisi, televiziya və radio aparıcısı, şoumen - red.) çəkdi, ona bildirdi ki, autizm sindromlu qız onun yaradıcılığını bəyənir. Onun portretinin fotoşəkilini də göndərdi. O, öz növbəsində, Anna üçün video çəkdi və Yeni il münasibətilə qızımı təbrik etdi. Anna çox sevinirdi. Əlbəttə, hamımız buna şad olduq”.

Qızının timsalında yaradıcılığın faydalı cəhətindən danışan Əfsanə xanım qeyd edir ki, rəsm çəkmək Annaya çox müsbət təsir göstərir: “O, çox yetkinləşib, indi onun üzərinə bir növ məsuliyyət düşür. Hazırda Anna 14 iyunda, doğum günündə keçiriləcək sərgiyə hazırlaşır. Həmin gün hər kəsi bizə dəvət edirik!”

Ölkəmizdəki inklüziv vəziyyətə toxunan Əfsanə xanım deyir ki, Annanın çox balaca olduğu vaxtdan bəri çox şey dəyişib: “2012-ci ildə Annaya diaqnoz qoyuldu. Autizmin nə olduğunu bilmirdim. Bu barədə oxumağa internetim belə yox idi. İnternet klubuna getdim: orada oturdum, oxudum, məlumatları yazdım... O vaxtlar Bakıda bir reabilitasiya mərkəzi var idi. İndi onlara hər addımda rast gəlinir. Bu mərkəzlərə ehtiyac daha da artıb. Bundan əlavə, insanlar xüsusi inkişaf qabiliyyətli uşaqlara qarşı daha dözümlü olublar. Əvvəllər belə uşaqların az olması və insanların onları nəqliyyatda, uşaq meydançalarında, mağazalarda nadirən görməsi və mənfi reaksiya verməsi müəyyən rahatsızlıq yaradırdı. Mən onları başa düşürdüm, amma təbii ki, bu çox ağrılı idi. Ağlayırdım. İndi daha çox anlayışlı insanlar var. Bu, məni çox sevindirir”.

Çətinliklərdən danışan Əfsanə xanım məktəblərdə inklüziv siniflərlə bağlı problemi xatırladır: “İnklüziv sinifləri olan məktəblər çox azdır. Əgər onların sayı çox olsaydı, bizə köməyi olardı. Normotipik uşaqların valideynlərinin xüsusi qabiliyyətli uşaqların adi siniflərdə oxumasının əleyhinə olmasını başa düşürəm. Axı, məsələn, xüsusi qabiliyyətli uşaq öz vəziyyətinə görə səs-küylüdürsə, bu, təbii ki, digər uşaqların diqqətini də yayındıracaq. Tərbiyəçi (müəllim köməkçisi – red.) həmişə fərqli xüsusiyyətə malik olan uşağın yanında olmalı, ona nəzarət və kömək etməlidir. Bundan əlavə, bu cür məktəblərdə özəl təlim keçmiş müəllimlər və narahatlıq anlarında uşağın sakitləşməsi üçün aparıla biləcəyi xüsusi otaq olmalıdır. Bütün bunları təşkil etmək çox çətindir. Amma istərdim ki, uşaq həftədə ən azı 2-3 dəfə belə məktəbə getsin, 7 dərs olmasın, heç olmasa 2-3 dərs olsun. Anna ixtisaslaşmış məktəbin 8-ci sinif şagirdidir və evdə oxuyur. Onun çox yaxşı və mehriban müəllimi var – Şəhla Məmmədova. Ancaq o, normotipik uşaqlarla ünsiyyət qursaydı, əla olardı. Bu, çox vacibdir”, - deyə Əfsanə xanım əlavə edir.

Həmsöhbətimiz buna misal olaraq İspaniya təcrübəsini göstərir: "San-Sebastyanda yaşayan bir dostum var. Oğlu orta məktəbdə inklüziv sinifdə oxuyur. Səhərlər onu məktəb avtobusunda bir repetitorun müşayiəti ilə məktəbə aparırlar, axşam isə avtobusla uşağı evə gətirirlər. Məktəbdə müəllimlərdən əlavə psixoloqlar, psixiatrlar var, hər iki şagirdə bir repetitor da ayrılıb, onlar dərslərini hazırlayır, idmanla məşğul olurlar, orada hovuz da var. İstirahət günlərində uşaqlar məktəblə birlikdə dincəlmək üçün şəhər kənarına gedir, yayda isə düşərgə təşkil olunur. Bir sözlə, fərqli inkişaf xüsusiyyəti olan uşaqlar üçün çoxlu imkan var”.

Əfsanə xanım fərqli inkişaf xüsusiyyətinə malik uşaqları olan digər valideynlərə məsləhət verərkən, onların qidalanmasına fikir verməyi tövsiyə edir: “Rasiondan şirniyyat, un və süd məhsullarını xaric etməlisiniz, çünki tərkibində kazein, şəkər və müxtəlif süni əlavələr olan qidaları yemək sinir sisteminin inkişafını ləngidə və uşağın vəziyyətini pisləşdirə bilər. Təbii ki, uşağınızla məşğul olmanız lazımdır. Yaxşı, yoxlanılmış bir mərkəz tapmaq lazımdır. Belə uşaqların idmanla məşğul olması çox faydalıdır. Əlləri ilə bir şey etmək onlar üçün çox faydalıdır. Bunların hamısı onlara müsbət təsir göstərir”.

Əfsanə xanım müxtəlif istiqamətləri sınamağı və beləliklə, uşağın ürəyincə olacaq bir məşğuliyyət tapmağı da tövsiyə edir. O deyir: “Dostlarım arasında elə valideynlər var ki, onların xüsusi inkişaf qabiliyyəti olan övladları idmanla məşğul olur, Paralimpiya oyunlarına qatılır, rəqs edir, çörək bişirir, heykəltaraşlıqla məşğul olur və sairə.

Ancaq Annanın anasının digər valideynlərə verdiyi ən vacib məsləhət uşağını sevmək ilə bağlı tövsiyədir.

“Fərqli inkişaf xüsusiyyəti olan uşaq böyütmək mənim üçün çox çətindir. Xüsusən mənim kimi övladını tək böyüdən valideyn üçün daha ağırdır. Analara övladlarına qarşı səbirli olmağı məsləhət görürəm. Əgər xüsusi inkişaf qabiliyyətli uşağa baxmağa kömək edə biləcək qohumlarınız və ya dostlarınız varsa, bu yardımı mütləq qəbul edin, ondan imtina etməyin, çünki bununla öz imkanlarınızı qoruyacaqsınız. Uşaq səhv etsə də, yanlış bir iş görsə belə, səbirli olmaq lazımdır. Onlar vəziyyətinə görə belə davranırlar. Bu uşaqlar büllur vazalara bənzəyirlər. Kövrək, zərifdirlər. Bu dünya onlar üçün çox çətindir! Onların köməyə, sevgiyə ehtiyacı var. Bu uşaqların valideynləri bir-biri ilə ünsiyyət qurmalıdır, sizə kömək edəcək, dəstək olacaq bir növ icma tapmalısınız. Mən özüm Aysel Mirzəyeva tərəfindən yaradılmış Xüsusi Qayğıya Ehtiyacı olan Uşaqların Valideynləri Birliyinin üzvüyəm, buna görə ona minnətdaram! Fərqli inkişaf xüsusiyyəti olan uşağa malik valideynlərin psixoloqa getməsi də çox vacibdir. Mən həmişə qızımı təkcə loqoped və psixoloqun qəbuluna aparırdım, həm də əvvəldən qəbullara yazılmalı olurdum. Anna haqqında fikrimi məhz psixoloq dəyişdi. Onu insanlara autizm sindromlu qızım kimi təqdim edirdim. İndi isə başqa cür deyirəm: mənim belə gözəl bir qızım var, o, çox yaxşı rəsm çəkir, autizm xəstəsidir, Amma autizm artıq sonuncu yerdədir. Mən qızıma tamamilə başqa gözlə baxmağa başladım. O, mənim üçün bir dünya kimidir. Mən ona pərəstiş edirəm, onu çox sevirəm! Hər şeydən əvvəl övladınızı sevməlisiniz. Uca Allaha olan sevgi və iman möcüzələr yaradır”.

Əfsanə xanımla söhbət edəndə Anna evdə idi. O, hərdən yanımıza gəlir, bir müddət bizimlə oturur, sonra öz otağına gedirdi. Vidalaşanda diqqətlə üzümə baxdı və mənə çəhrayı pomada lazım olduğunu gördü. Əfsanə xanım dedi: “O, kosmetikanı və makiyajı çox sevir, hər kəsə bununla bağlı məsləhət verə bilər”. Annadan onu qucaqlaya biləcəyimi soruşdum. O, məni qucaqladı və ehtiyatla saçlarımı düzəltdi. Sonra yenidən mənə baxdı və saç düzümünün qaydasında olduğunu təsdiqləyərək başını tərpətdi. Dünyaya özəl baxan bu heyrətamiz istedadlı qızın mənim üçün yaratdığı saç düzümünü korlamaqdan qorxaraq axşama qədər saçlarıma toxunmadım.