Aqrar sektorda inkişafın əsas şərti: rəqabət mühiti və müasir texnologiyalar - ŞƏRH
Bakı, 19 iyun, AZƏRTAC
Bu ilin may ayının 25-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə kənd təsərrüfatı məsələlərinə dair keçirilən müşavirə və bundan dərhal sonra təsdiqini tapan 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı hesab edirəm ki, ölkəmizin aqrar sektorunda yaxın illərdə baş verə biləcək inqilabi dəyişikliklərin əsl bünövrəsi sayılacaq. Çünki buna kifayət qədər çox böyük əsas vardır.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərov bildirib.
“İqtisadiyyatın qeyri-neft-qaz sektorunun qanadlarından birini sənaye, digərini isə kənd təsərrüfatı təşkil etdiyini nəzərə alsaq, bu iki sahə, əslində, həmişə diqqət mərkəzində olub. Hətta qeyd olunan sektorun inkişafı hələ prioritet elan edilməmişdən öncə də daim aktual məsələ kimi gündəlikdə olub”, - deyə Pərviz Heydərov vurğulayıb.
Ekspert bildirib ki, aqrar sahədə uzun illərdir tətbiq olunan subsidiyalar, güzəştli kreditlər, vergi və rüsum güzəştləri gözlənilən nəticəni verməyibsə, bunun səbəbləri dərindən araşdırılmalıdır. Ancaq buna rəğmən, kənd təsərrüfatı lazımi səviyyədə inkişaf səviyyəsi əldə edə bilməyib. Xüsusən də sözügedən sahədə son dövrlər ərzində aşkar durğunluq şəraiti yaranıb ki, bu da Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə açıq qeyd edildi. Halbuki mövcud strateji yanaşma isə ölkənin ərzaq təhlükəsizliyini daxili istehsal hesabına möhkəmləndirməyi və qeyri-neft ixracını daha keyfiyyətli səviyyəyə çatdırmağı tələb edir.
“Problem əslində nədədir? Kənd təsərrüfatı sahəsində inkişafa maneə yaradan hansı cəhətlərdir? Neçə illərdir ki, real olaraq ardıcıl həyata keçirilən subsidiyalaşdırma, güzəştli kreditləşdirmə, vergi və rüsum azadlıqları kimi dövlət dəstəyi nədən effektiv nəticələr vermir? Bu suallara cavab tapılmalıdır. Ümumiyyətlə, hər hansı bir sahəyə dair qəbul edilən Dövlət Proqramı sənədini uğurla icra etmək üçün tələb olunan birinci şərt, ilk növbədə, həmin sahədə məhz inkişafa mane olan, yaxud onu məhdudlaşdıran amil və cəhətləri aşkarlayıb aradan qaldırmaqdan ibarət olmalıdır”, - deyə P.Heydərov bildirib.
Ekspertin fikrincə, aqrar sektorda indiyədək göstərilən dövlət dəstəyinə baxmayaraq, gözlənilən inkişaf səviyyəsinin əldə olunmamasının əsas səbəblərindən biri rəqabət mühitinin yetərincə formalaşmamasıdır: “Ölkəmizdə aqrar sektorda indiyədək həyata keçirilən dəstəyə uyğun olaraq müvafiq inkişaf səviyyəsinin əldə olunmamasına əsas səbəb düşünürəm ki, rəqabətsizlik şəraitidir. Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq sahəsi ÜDM istehsalı həcmində 5,9% paya sahibdir. Düzdür, inkişaf etmiş ölkələrdə sözügedən rəqəm bundan da aşağı səviyyədədir. Ancaq onlarda əhalinin bizdəki kimi 35,4%-i deyil, cəmi 1-3%-i kənd təsərrüfatında çalışır.
Ölkəmizdə rəsmi məşğul əhalinin 1 milyon yarımdan çox hissəsi aqrar sektorda çalışdığına görə kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq ÜDM-də gərək 15-20% paya sahib ola idi. Bu, nəyi göstərir? Azərbaycanda aqrar sahənin qeyri-müasir səviyyədə inkişaf etdiyini və müasir tələblərə uyğun vəziyyətdə olmadığını. Ümumiyyətlə, bu və ya digər sahədə yüksək əməktutumluğu göstəricisi iqtisadi effektivliksizlik nümunəsidir. Hansı sahədə ki, işçi qüvvəsinin sayı az məhsuldarlıq isə yüksək səviyyədə təşkil edirsə, demək, orada texnologiyalardan, mexanizasiyadan və elmi təcrübələrdən istifadə qənaətbəxş həddədir. Ancaq sözügedən şəraitin təşəkkül tapması özü də rəqabətə bağlı məsələdir”.
Onun sözlərinə görə, əli torpaqdan soyumuş kəndliyə ən müasir texnologiya da versən o, torpağa qayıdan deyil. Bunun üçün onda məhsula və məhsuldarlığa maraq olmalıdır. Bazara rahat çıxış və satışdan da əldə edilən nəticəyə maraq olarsa, kəndçi öz həyətindən də pul çıxarda bilər. Əsas məsələ budur. Həmçinin ölkəmizdə dövlət tərəfindən aqrar sahədə ən çox dəstək görən, əkini-biçini və tədarükü stimullaşdırılan məhz taxıl istehsalı olub və olaraq da qalır. Effektivlik ona görə aşağıdır ki, bu sahə ilk gündən torpaqların icarəyə cəmləşdirilməsi hesabına xırda təsərrüfatçıların əlindən çıxdı. Buğda əkini-biçini ilə iri fermer və yaxud da imkan sahibləri məşğul olmağa başladılar ki, beləliklə, bu sahə də rəqabət şəraitindən kənarda qaldı.
“Artıq ortada ən genişmiqyaslı sayıla bilən müvafiq Dövlət Proqramı var. Aqrar sektorun inkişafı müxtəlif illər üzrə ayrı-ayrı xüsusi proqramlar və regionların sosial-iqtisadi inkişaf sənədləri ilə idarə və müəyyən olunurdu. Dövlət Proqramında isə bütün hədəflər açıq şəkildə öz əksini tapıb”, - deyə o qeyd edib.
Ekspert hesab edir ki, hazırda qəbul olunmuş Dövlət Proqramı aqrar sektorun inkişafı baxımından ən genişmiqyaslı sənədlərdən biridir və bütün əsas hədəfləri özündə əks etdirir.
“Aqrar sektorda bütün hədəflərə gedən yol, ilk növbədə, rəqabət amilinin təşkilindən keçir. Həmçinin yerli ərzaq və qida məhsulları istehsalı-emalı sektorunda xarici xammal elementlərindən istifadə tədricən birdəfəlik olaraq aradan qalxmalıdır. Artım əldə olunmasında ekstensiv yoldan intensiv yola, texnoloji və rəqabətqabiliyyətli inkişaf modelinə keçilməlidir. Bu, bütövlükdə qeyri-neft-qaz sektoru üçün təkan rolu oynayacaq”, - deyə Pərviz Heydərov əlavə edib.
Müxbir – Pərvanə Qafarova
Bölmənin digər xəbərləri
