Aslan Salmansoy: Səməd Vurğun “azərbaycançılıq” poetik konsepsiyasını formalaşdıran dahi şairdir - MÜSAHİBƏ
Bakı, 25 iyun, AZƏRTAC
AZƏRTAC Səməd Vurğunun yaradıcılıq irsinin əhəmiyyətinə həsr olunmuş elm və mədəniyyət xadimləri ilə silsilə müsahibələrini davam etdirir.
Ölkə başçısının müvafiq Sərəncamına əsasən, bu il Azərbaycanın Xalq şairi Səməd Vurğunun anadan olmasının 120 illiyi ölkəmizdə silsilə tədbirlərlə qeyd olunur.
İl ərzində görkəmli söz ustadının zəngin ədəbi irsinin qorunması və təbliği məqsədilə çoxsaylı elmi, mədəni və maarifləndirici tədbirlər keçirilir. Yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində xüsusi yer tutan Səməd Vurğunun əsərləri onilliklər keçməsinə baxmayaraq, bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, vurğunşünas Aslan Salmansoy AZƏRTAC-a müsahibəsində Səməd Vurğun fenomenindən, onun Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafındakı rolundan, zəngin yaradıcılıq irsinin özünəməxsusluğundan, insani keyfiyyətlərindən və əsərlərinin müasir cəmiyyət üçün əhəmiyyətindən danışıb.
- Fikrinizcə Səməd Vurğunun şair kimi fenomeni nədən ibarətdir?
- Səməd Vurğunun yaradıcılığı bu gün də öz aktuallığını itirmir. Məhz onun əsərlərinin bədii gücü, fikir dərinliyi və yüksək ədəbi sənətkarlığı müasir oxucuya bu görkəmli şairi yenidən kəşf etməyə və onun yaradıcılığının dərinliyinə varmağa imkan yaradır.
Səməd Vurğun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində xüsusi yer tutur. Onun fenomeni yalnız müstəsna şairlik istedadı ilə deyil, həm də şəxsiyyətinin miqyası ilə şərtlənir. O, yaradıcılığından şəxsiyyətini nəzərə almadan danışmağın mümkün olmadığı söz ustadlarındandır. Çünki onun zəngin şəxsiyyəti yaratdığı əsərləri tamamlayır, onların məzmun və mahiyyətinin daha dolğun açılmasına xidmət edir.
Səməd Vurğun “azərbaycançılıq” poetik konsepsiyasını formalaşdıran şairlərdən biri olub. Onun əsərlərində Vətən sadəcə coğrafi məkan deyil, doğma yurdun, milli kimliyin və mənəvi dəyərlərin rəmzi kimi təqdim edilir. Məhz buna görə də onun “Azərbaycan” şeiri bu gün də xalqın yaddaşında xüsusi yer tutur. Azərbaycana həsr olunmuş çoxsaylı əsərlər yazılsa da, bu mövzu yada düşəndə ilk xatırlanan nümunələrdən biri məhz Səməd Vurğunun məşhur “Azərbaycan” şeiri olur.
Səməd Vurğun parlaq və özünəməxsus bədii üslub yaradıb. Onun şeirləri ilk misralardan seçilir və tanınır. Bu mənada Səməd Vurğun Nizami, Füzuli, Vaqif, Sabir və Rəsul Rza kimi Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndələri ilə eyni sırada dayanır. Onların hər biri öz ədəbi məktəbini yaradıb. Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Xəlil Rza Ulutürk, Əliağa Kürçaylı və bir çox digər tanınmış şairlər özlərini qürurla Səməd Vurğunun ədəbi məktəbinin davamçıları adlandırıblar.
- Səməd Vurğunun yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına necə təsir göstərib?
- Şübhəsiz ki, Səməd Vurğunun Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına verdiyi töhfə təkcə onun şəxsi yaradıcılığı ilə məhdudlaşmır. Bu töhfədə onun yaratdığı ədəbi məktəbin və həmin məktəbin davamçılarının da mühüm rolu var.
Səməd Vurğunun ailəsində Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri – Xalq yazıçısı Yusif Səmədoğlu və Xalq şairi Vaqif Səmədoğlu yetişiblər. Onlar onun yaradıcılıq yolunun layiqli davamçıları olublar. Səməd Vurğunun yanında böyüyərək onun mənəvi və mədəni mühitində formalaşdıqları üçün, şübhəsiz, onun bədii prinsiplərini mənimsəmiş, bu prinsipləri öz yaradıcılıqlarında da yaşatmışlar.
Lakin Səməd Vurğunun Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafındakı xidmətləri yalnız poeziyası ilə məhdudlaşmır. O, şair, dramaturq, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim və alim kimi də Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində dərin iz qoyub. Onun 350-dən çox şeiri, 28 poeması və bir sıra dramatik əsəri Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil olub. “Vaqif”, “Xanlar” və “İnsan” pyesləri haqlı olaraq milli dramaturgiyanın ən sanballı əsərləri sırasında yer alır.
Səməd Vurğun əvvəlcə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin məsul katibi, daha sonra isə sədri vəzifəsində çalışıb. O, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının təsisçilərindən biri olub, onun ilk akademikləri sırasında yer alıb və Akademiyanın vitse-prezidenti vəzifəsini tutub. Onun bilavasitə iştirakı və təşəbbüsü ilə bu sahənin fundamental elmi əsərlərindən sayılan üçcildlik “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin hazırlanması istiqamətində geniş iş aparılıb.
- Səməd Vurğun ədəbi fəaliyyətindən kənarda necə insan idi?
- Səməd Vurğun ədəbi fəaliyyəti ilə yanaşı, həm də böyük ürək sahibi, yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik insan kimi yadda qalıb. Onu xeyirxah, qayğıkeş, səxavətli və gənc istedadlara hər zaman dəstək göstərən bir insan kimi xatırlayırlar. Müasirlərinin xatirələrində onun gənc yazıçı və şairlərə kömək etməsi, onların təhsil almasına və ədəbi mühitdə öz yerlərini tutmalarına dəstək göstərməsi ilə bağlı çoxsaylı faktlar öz əksini tapıb. Bunun bariz nümunələrindən biri də Səməd Vurğunun gənc şair Əliağa Kürçaylını Bakıya dəvət etməsi və onun təhsil almasına kömək göstərməsidir.
Səməd Vurğunu yaxından tanıyan insanların demək olar ki, heç biri onun haqqında mənfi fikir söyləməyib. O, hər zaman insanlara kömək etməyə çalışar, dəstəyə ehtiyacı olanlara əl uzadardı. Həyat yoldaşı Xavər xanım da onun xeyirxahlığı və təmənnasızlığı barədə dəfələrlə xatirələrini bölüşüb.
Ədəbi fəaliyyətinin ilk illərində Səməd Vurğun çox cüzi əməkhaqqı alırdı. Yalnız Aleksandr Puşkinin “Yevgeni Onegin” mənzum romanını tərcümə etdikdən sonra onun maddi vəziyyəti xeyli yaxşılaşdı. Xavər xanımın xatirələrinə görə, bir gün yüksək məbləğdə qonorar aldıqdan sonra pulu evə gətirib həyat yoldaşının qarşısına düzdü və gülümsəyərək dedi: “Bunların üstü ilə gəz. Sənin üçün həmişə qeyri-adi bir şey etmək istəmişəm, amma əvvəllər buna imkanım olmayıb”.
Lakin gəlirləri artsa da, Səməd Vurğun həyat prinsiplərinə sadiq qaldı. O, qazandığı vəsaitin yalnız bir hissəsini evə gətirir, böyük qismini isə ehtiyacı olan insanlara verirdi. Çünki çətin həyat şəraiti ilə üzləşən insanlara yardım etməyi özünün mənəvi borcu hesab edirdi.
Bölmənin digər xəbərləri
