- Hörmətli dostlar, sağ olun!

Mən bir daha sammit iştirakçılarının hamısına, əvvəla, burada olduqlarına, həm də töhfələrinə, maraqlı şərhlərinə və çıxışlarına görə öz minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm.

Sammitin Bakıda keçirilməsi faktının da bir çox səbəbləri var idi. Biz bu haqda artıq danışdıq. Mən bir daha demək istəyirəm ki, bu sammit, ola bilsin, xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Çünki o, elə bir regionda keçirilir ki, orada uzunmüddətli təhlükəsizlik və sabitlik üçün hələ də bir çox işlər görülməlidir. Hesab edirəm ki, bu cür geniş əməkdaşlıq və bugünkü zirvə görüşü, həmçinin bir çox dövlət və hökumət başçılarının, nümayəndə heyətləri rəhbərlərinin iştirakı regionun gələcək inkişafına, regional əməkdaşlığa və tərəfdaşlığa böyük töhfədir.

Enerji layihələri ölkələri ayırmalı deyil, onları birləşdirməlidir. Fikrimcə, qəbul edəcəyimiz Bəyannamədən başqa, sammitin mühüm nəticələrindən biri ondan ibarətdir ki, bu gün biz Xəzər-Qara dəniz-Baltik-Aralıq dənizləri və Avropa İttifaqı regionunda enerji əməkdaşlığının geniş formatı haqqında danışa bilərik. Bu, bizim hamımızda əlavə etimad yaradır və uğurla həyata keçirdiyimiz və planlaşdırdığımız layihələrə əlavə dəstək verir.

Uğurlu enerji siyasətimizin ilkin şərtlərindən biri regiondakı sabitlik, ona, eyni zamanda, seçilmiş məqsədlərə sadiqlikdir. Enerji inkişafımızın məqsədlərinə gəldikdə isə, bizim çox qətiyyətli mövqeyimiz var.

Xəzərdə enerji yataqlarının işlənilməsinə Azərbaycan tərəfindən 1990-cı illərin ortalarında başlanmışdır. O vaxt biz dünyanın aparıcı şirkətləri ilə geniş əməkdaşlıq qurduq. İndi isə bu, hasilatın artımı, çox sayda boru kəmərlərinin istismarı və yeni ideyaların, layihələrin gündəliyə gətirilməsi ilə səciyyələnir. Həmin layihələrin həyata keçirilməsi bu gün çətin görünə bilər. Lakin əgər biz yada salsaq görərik ki, on beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Cənubi Qafqaz boru kəməri layihələrini, o cümlədən digər layihələri həyata keçirmək nə qədər çətin olsa da, hazırda bunlar artıq reallıqdır. Bu reallıq isə bizim tərəfimizdən geniş əməkdaşlıq və enerji siyasətində bütün iştirakçıların hiss etdiyi səmimiyyət mühiti sayəsində təmin olunmuşdur.

Çox məhsuldar müzakirələrinizə görə sizin hamınıza olduqca minnətdaram. Həmin müzakirələr əldə etdiyimiz nəticələrin hamısını, birgə masamızda olan hazır ümumi işlərimizi və çatışmayan məqamların tapılması yollarını bir daha nəzərdən keçirmək imkanını yaratdı. Uzunmüddətli enerji əməkdaşlığını təmin etmək üçün geniş regionumuzda əlavə hansı işlərin görülməsi məsələsinə də baxıldı. Praktik, texniki və kommersiya etibarlılığı baxımından hansı addımların atılmasının lazım olduğu müzakirə edildi.

Mən müzakirələrdən çox razıyam və əminəm ki, sammitin nəticələri nəzərdə tutduğumuz bütün layihələrin irəliyə doğru aparılmasında mühüm rol oynayacaqdır.

Bu gün masa arxasında müxtəlif layihələrdə iştirak edən təmsilçiləri görürük. Bütün həmin layihələr burada, Xəzər regionunda, Azərbaycanda başlayıbdır. Ümidvaram ki, aramızdakı fəal əməkdaşlıq Xəzər dənizində mövcud olan digər mənbələrin tapılmasında yardımçı olacaqdır. Həmin mənbələrin bir hissəsi cənub dəhlizinin işləməsinə artıq xidmət edir. Bu gün masa arxasında Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, Bakı-Supsa, Odessa-Brodı-Plotsk-Qdansk, TGİ, Nabukko və digər bu kimi layihələrdə iştirak edən ölkələrin nümayəndələrini görürük. Bütün bu layihələr əhəmiyyətlidir. Onların hamısının bu gün yeganə mənbəyi var: Xəzər dənizi və daha dəqiq desək, Azərbaycan!

Neft və qaza gəldikdə, bizim ehtiyatlarımız nəhəngdir. Artıq qeyd etdim ki, dünən nazirlər səviyyəsində geniş müzakirələr aparıldı, bizim potensial təsvir olundu. Əvvəldə söylədiyim kimi, hesablamalara görə bizim ehtiyatlarımız bir çox onilliklər üçün kifayətdir. Lakin daha geniş əməkdaşlıq üçün əlavə ehtiyatlara ehtiyac duyulacaqdır. Bu gün biz artıq qeyd edə bilərik ki, nefti Azərbaycandan Aralıq dənizinə nəql etmək məqsədi ilə layihələşdirilmiş Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri Qazaxıstan neftinin nəqli üçün də istifadə edilir. Bu, mühüm hadisədir. Bu, birgə səylərimizin, hökumətlərarası sazişin və geniş əməkdaşlığın nəticəsidir. Həmin nailiyyət onu göstərir ki, Xəzərin bu sahilində başlanmış layihələr bütün tərəfdaşlarımızın və dostlarımızın üzünə açıqdır. Bu, qarşılıqlı fayda verir və tərəfdaşlığımızı, regionda sabitliyi və dəhlizləri möhkəmləndirəcəkdir. Hamımız bunda maraqlıyıq.

Şaxələndirmə haqqında çox danışdıq. Bu haqda söhbət açanda biz istehlakçılar və alternativ mənbələri arzulayan tərəflər üçün şaxələndirməni nəzərdə tuturduq. Bunu da anlamaq olar. Lakin hasilatçılar, xüsusən də dünyanın neft bazarlarına birbaşa çıxışı olmayan Xəzər regionunun hasilatçıları üçün də şaxələndirmə vacibdir. Bu səbəbdən, biz boru kəmərlərinə malik olmalıyıq. Biz şirkətlər və ölkələrlə razılaşmalara malik olmalıyıq. Həmin sazişlər potensialımızdan istifadə etmək imkanı yaradır. Əgər bizim üçün bazar, daha dəqiq desək, bazarlar olmasa, onda enerji potensialımız reallaşmayacaqdır. Bu, bizim sürətli inkişafımızı əngəlləyəcəkdir. Ona görə şaxələndirmə hamı üçün, yəni hasilatçılar, tranzit ölkələri və təchizatçılar üçün vacibdir.

Qarşılıqlı asılılığa gəldikdə, hər zaman nəzərdə tutmalıyıq ki, biz bir-birimizdən asılıyıq. İstehlakçılar bizdən, biz isə istehlakçılardan asılıyıq. Əgər belə anlam olsa, onda qarşılıqlı fayda, yaxşı tərəfdaşlıq ruhu, dostluq və əməkdaşlıq əsasında irəliyə doğru addımlamaq və məqsədlərimizə çatmaq daha asan olacaqdır.

Hesab edirəm ki, enerji təhlükəsizliyini və sabitliyi təmin edə biləcək bütün bu mühüm amillər bizim üçün və avropalılar üçün çox vacibdir. Enerji təhlükəsizliyi, şaxələndirmə, qarşılıqlı asılılıq, gələcəkdə birgə fəaliyyət növbəti aylar ərzində vacib məsələlər olacaqdır.

Bu gün isə biz məlumat aldıq ki, enerji layihələri ilə bağlı bir çox sammitlər, - məsələn Rumıniyada, Bolqarıstanda, - olacaqdır. Əminəm ki, onlar da uğurla keçiriləcəkdir. Ola bilsin, həmin vaxt biz praktik baxımdan daha çox işlər görə biləcəyik.

Biz çox şadıq ki, qəbul ediləcək Bəyannamə konsensus əsasında müzakirə olunmuşdur. Bu, onu göstərir ki, enerji layihələri asanlıqla bir Bəyannamədə əks oluna bilər. Enerji layihələrimiz bir-birilə rəqabət aparmır və aparmalı deyil. Bir-birinə zidd deyil. Baxmayaraq ki, əvvəldə qeyd etdiyim kimi, həmin layihələr bir çox sahələri əhatə edir, onların coğrafiyası genişdir, bu, vacib amildir.

Bəyannamə üzərində apardıqları konstruktiv işə görə bütün iştirakçılara minnətdaram. Mühüm cəhət odur ki, Bəyannaməyə qoşulanlar arasında Avropa İttifaqının üzvü olan 9 dövlət var, Avropa Komissiyası da var. Bu, Qafqaz və Xəzər regionu üçün mühüm amildir. Avropa İttifaqı ilə bizim münasibətlərimiz həm Qonşuluq siyasəti, həm enerji əməkdaşlığı çərçivəsində çox müsbət inkişaf edir. Əlbəttə ki, gələcək uğurlar üçün biz həmin müsbət meyilləri davam etdirməliyik. Avropa İttifaqının 9 üzvünün - üçdə bir hissəsinin bu Bəyannaməyə qoşulan ölkələr arasında olması faktı özlüyündə önəmlidir.

Mən dəvətimizi qəbul edib, bu sammitdə iştirak edənlərin hamısına bir daha minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Biz sammitin nəticələrini realist baxımdan təhlil etməliyik. Nəticələrin bəzilərini bu gün fəxrlə bəyan edə bilərik. Digərləri sonra olacaqdır. İş məhz belə aparılır. Bir addım atırıq və onun nəticəsində digər addımlar gəlir. Əminəm ki, davam edəcək əməkdaşlıq ruhu bütün məqsədlərimizə nail olmağa imkan verəcəkdir. Bugünkü toplantıda böyük sayda iştirakımız onu göstərir ki, bu məqsədlər üst-üstə düşür.

Çox sağ olun. İndi isə, sonuncu, formal məsələ qalır. O da bu Bəyannaməni qəbul etməkdən ibarətdir. Hesab edirəm ki, hamı onu dəstəkləyir. Dəstəkləyən ölkələrin adları Bəyannamədə göstərilibdir. Bununla da mən bu sammiti bağlı elan edirəm.

Çox sağ olun.