Azərbaycan qlobal siyasətin sadəcə subyekti deyil, fəal aktoruna çevrilir
Bakı, 26 yanvar, Rabil Kətanov, AZƏRTAC
ABŞ-da Donald Trampın Prezident seçilməsi ilə rəsmi Vaşinqtonun istər daxili, istərsə də xarici siyasətində əsaslı dəyişikliklərin baş verdiyi müşahidə olundu. Amerikada bir sıra siyasi partiya və hərəkat fəaliyyət göstərsə də siyasi isteblişmenti əsasən iki düşərgə təmsil edir ki, bunlardan da biri respublikaçılar, digəri isə demokratlar partiyasıdır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, ABŞ mətbuatında respublikaçılar, hətta, “müharibə partiyası” da adlandırılır.
Vyetnam müharibəsi, İraqa, Əfqanıstana müdaxilə məhz respublikaçı prezidentin ölkəyə rəhbərliyi dövründə baş verib. Siyasi təhlilçilər bunu respublikaçıların ABŞ-ın hərbi-sənaye kompleksində fəaliyyət göstərən iri korporasiyalarla əlaqədə olmasında görürlər. Silah istehsalı, ixracı və satışı bu şirkətlərin monopoliyasındadır və milyardlarla dollar qazanırlar. Demokratlar bir neçə dəfə ABŞ-da açıq silah satışını qadağan etməyə çalışsalar da, buna nail ola bilməyiblər. ABŞ-da hər evdə silahın olması heç kimə sirr deyil. Demokratlar isə daha çox “yumşaq gücə” istinad edərək ölkədə liberal iqtisadiyyatı inkişaf etdirməyə və dünyada insan hüquqlarını, mətbuat, vicdan azadlığı kimi dəyərləri dəstəkləməyə üstünlük verirlər.
Prezident D. Tramp respublikaçıları təmsil etsə də onun siyasətinin əsas vektorunu ABŞ-ın iqtisadi maraqlarını qorumaq və gücünü dünyaya nümayiş etdirmək təşkil edir. Onun daxildə miqrantlara qarşı siyasəti ilə dünyada münaqişə və müharibələri dayandırmaq istiqamətindəki səyləri bir birini tamamlayır.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə miqrantlar hər il 10 milyard dollardan artıq vəsaiti ölkədən çıxarırlar ki, bu da iqtisadiyyata zərbə vurur. Onların iştirakı ilə korrupsiya əməlləri daha da genişlənir. COVID-19 zamanı Minnepolis ştatında 1 milyard dollardan çox büdcə vəsaitinin sığorta şirkətləri tərəfindən oğurlanması buna sübutdur.
Xarici siyasətdə isə D. Tramp bir tərəfdən gücə, digər tərəfdən isə sabitlik və iqtisadi əməkdaşlığa üstünlük verir. ABŞ Prezidentinin Sülh Şurası yaradaraq dünyanın ən qədim və ən kəskin xarakter daşıyan Fələstin problemini həll etməyə çalışması da buna sübutdur. D. Tramp həm respublikaçılar, həm də demokratların siyasi xəttini birləşdirərək sintez olunan yeni siyasi xətt yürüdür.
Azərbaycan-ABŞ əlaqələrinin son illər korlanmasının səbəbi demokrat Cozef Baydenin demokratik oyunlarında idi. Heç bir reallığı, geosiyasi vəziyyəti nəzərə almadan azadlığı “gözə soxan” C. Bayden ABŞ-ın siyasi tarixində ən “fərasətsiz prezident” kimi qalacaq. Lakin D. Tramp bütün reallıqları nəzərə almaqla konfrontasiya xətti deyil, kompromis xətti tutur və son dövrlər iki ölkə arasındakı əlaqələrin yaxınlaşmasına da bu prizmadan yanaşmaq lazımdır.
ABŞ ordusunun Avropadakı kontingentinin komandanı, istefada olan general-polkovnik Ben Hadjes bildirib ki, hazırda Ağ Ev administrasiyasının məqsədi dünyanın müxtəlif regionlarındakı resurslara çıxış əldə etməkdən ibarətdir. ABŞ-ın Zəngəzur dəhlizinə maraq göstərərək, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına çalışaraq regionda dayanıqlı sülh yaratmaq istəyi təsadüfi xarakter daşımır. İqtisadi əməkdaşlıq, tranzit və nəqliyyat sahəsində birgə fəaliyyət mütləq sabitlik tələb edir. Sabitlik olmayan regiona heç bir dövlət və ya şirkət sərmayə yatırıb işə başlamaz.
Ümumdünya Davos İqtisadi Forumu çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə görüşən D. Tramp regiona böyük maraq göstərdiyini bildirib. Cənubi Qafqaza nüfuz edərək geosiyasi üstünlüyü əldə saxlamağa çalışan ABŞ-ın məhz Azərbaycan ilə strateji əməkdaşlıq əlaqələri qurmaq niyyəti də təsadüfi deyil. Azərbaycanın sülh siyasəti və regionda həyata keçirdiyi beynəlxalq əhəmiyyətli nəqliyyat layihələri tək Amerikanın deyil, bütün dünyanın diqqətini çəkir. Azərbaycan Prezidentinin Sülh Şurasına dəvət edilməsi rəsmi Bakının həyata keçirdiyi iqtisadi əməkdaşlıq, dayanıqlı sülh və müttəfiqlik istiqamətində atdığı addımları ilə əlaqədardır. Azərbaycanın iqtisadi və hərbi gücü, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı açıq tutan siyasi xətti onun qlobal siyasi problemlərin həllində rol almasını şərtləndirir ki, Prezident D. Tramp da bunu yüksək qiymətləndirir.
ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vensin fevralda regiona gözlənilən səfərinin də məhz Azərbaycandan başlaması təsadüfi deyil. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Zəngəzur dəhlizinin müəllifi rəsmi Bakıdır. Yolun çəkilişini də həyata keçirən Azərbaycan hökumətidir və layihənin həyata vəsiqə alması üçün həm siyasi, həm də iqtisadi problemləri həll edib. ABŞ Prezidentindən sonra dünyanın ən qüdrətli dövlətinin ikinci şəxsinin Azərbaycana səfəri tanışlıq xarakteri daşıyır ki, bu da Azərbaycan üçün əlverişli məqamdır. Əvvəla Azərbaycan Prezidentinin yüksək beynəlxalq tribunalardan səsləndirdiyi reallıqlarla Cey Di Vens şəxsən tanış olacaq. Səfərdə sonra dəhlizin tamamlanması üçün texniki və təhlükəsizlik dəstəyinin də ABŞ tərəfindən təmin olunacağını, eləcə də sərmayə yatıracağını da istisna etmək olmaz. Beləliklə, Azərbaycan postneft dövrünə tranzit imkanları ilə beynəlxalq ticarətdə aparıcı ölkə olaraq gələcək inkişafını ABŞ kimi super güc ilə əməkdaşlıqla təmin edir. Digər tərəfdən artıq Azərbaycan qlobal siyasətin sadəcə subyekti deyil, fəal aktoruna çevrilir və bu transformasiya Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlamasından sonra daha da sürətlənəcək.
Bölmənin digər xəbərləri
