Bakı, 1 noyabr, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Azərbaycanın vençur ekosistemi sürətlə inkişaf edir, bu da ölkədə innovasiyalara və texnoloji sahibkarlığa olan ümumi marağın artmasını əks etdirir. Finteks, süni intellekt, energetika və təhsil sahələrində getdikcə daha çox startap yaranır, dövlət və özəl təşəbbüslər isə onların inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. İnvestorlar artıq Azərbaycanı yalnız lokal bazar kimi deyil, həm də beynəlxalq arenaya çıxış üçün perspektivli nöqtə kimi görməyə başlayıblar.

Bu prosesin aktiv iştirakçılarından biri “DOMiNO Ventures”dir – Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionu üzrə erkən və böyümə mərhələsində olan texnoloji startaplara investisiya yatıran vençur fondu. Fond qlobal bazarlara yönəlmiş şirkətləri fəal şəkildə dəstəkləyir, onlara miqyaslanma strategiyalarını qurmaqda və beynəlxalq investorlar cəlb etməkdə kömək edir.

AZƏRTAC-ın suallarını “DOMiNO Ventures” fondunun idarəedici partnyoru və həmtəsisçisi, vençur kapitalı üzrə ekspert, “Tarvenn Ventures”, “TechOne VC” və “WePlay Ventures”in qurucusu, eləcə də “YEO Technologies”in Direktorlar Şurasının üzvü Mustafa Kopuk cavablandırır.

– “DOMiNO Ventures” erkən mərhələdə olan startaplara investisiya edir. Sizin fikrinizcə, Azərbaycan kimi inkişaf edən bazarda startapın vençur investisiyalarına hazır olması üçün əsas keyfiyyətlər hansılardır?

– Azərbaycanda startapın vençur investisiyalarına hazır olmasını təmin edən əsas amil güclü yerli istedadları ilk gündən həqiqi qlobal düşüncə tərzi ilə birləşdirmək bacarığıdır. Biz xüsusilə də “ilk gündən qlobal yanaşma”ya malik texnolojiyönümlü startaplara, başlanğıcdan beynəlxalq miqyaslanmaya hədəflənən, dayanıqlı təsisçi komandaya və dünya səviyyəsində rəqabət apara bilən biznes modelinə əsaslanan startaplara maraq göstəririk.

Bizim üçün ən perspektivli təsisçilər — Azərbaycanın xərclər baxımından səmərəli və yüksəkixtisaslı istedad mərkəzi kimi üstünlüklərindən istifadə edərək, eyni zamanda regionun çox-çox hüdudlarından kənardakı bazarlara yönəlmiş məhsul və xidmətlər yaradanlardır.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, biz yalnız erkən mərhələdə olan startaplara deyil, Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionu üzrə seçmə şəkildə böyümə mərhələsində olan şirkətlərə də investisiya edirik.

– Azərbaycan kimi kiçik, lakin çevik iqtisadiyyata malik ölkələr üçün, sizcə, hansı texnoloji vertikallar daha perspektivlidir?

– Fikrimcə, Azərbaycan kimi ölkələr üçün ən perspektivli vertikallar milli sərhədləri tez bir zamanda aşa bilən və qlobal təsir yarada bilən sahələrdir.

Xüsusilə süni intellekt (Applied AI) və Deeptech sahələri fərqlənir, çünki onlar yüksək əlavə dəyərə malik miqyaslana bilən həllər yaratmağa imkan verir və bu həllər dərhal dünya bazarlarında tətbiq olunur.

Azərbaycan öz iqtisadiyyatını şaxələndirməyə və dayanıqlı inkişaf istiqamətində irəliləməyə çalışdığı şəraitdə “Cleantech” və enerji səmərəli texnologiyalar da son dərəcə cəlbedicidir,.

Eyni zamanda, “Edtech” və kibertəhlükəsizlik də əhəmiyyətli potensial nümayiş etdirir, çünki onlar coğrafiya ilə məhdudlaşmayan universal ehtiyaclara cavab verir.

Kiçik, lakin çevik iqtisadiyyatlar üçün bu istiqamətlərə fokuslanmaq, ilk gündən qlobal doğulan şirkətlər yaratmaq imkanı açır.

– Türkiyə kimi, Azərbaycan da bu gün innovasiyalara fəal şəkildə investisiya edir. Türkiyənin vençur ekosisteminin inkişafından hansı dərslər bizə faydalı ola bilər?

– Azərbaycan şanslıdır ki, öyrənmək üçün yaxın və əlçatan nümunə kimi Türkiyə var. Türkiyə təcrübəsindən çıxarılan ən mühüm dərslərdən biri ondan ibarətdir ki, böyük əhali və ÜDM səbəbindən bir çox sahibkar əsasən daxili bazara fokuslanıb.

Bəziləri ölkə daxilində uğurun kifayət qədər olduğunu düşünərək lokal səviyyədə qalıb, digərləri isə xaricə çıxmazdan əvvəl yerli bazarda öz dayanıqlılığını sübut etməyin vacib olduğunu hesab edib. Belə düşüncə tərzi çox vaxt qlobal genişlənməni ləngidib.

Azərbaycanlı təsisçilər üçün əsasən nəticə fərqli olmalıdır: məhsulu yalnız lokal bazarda sınaqdan keçirməklə məhdudlaşmağa ehtiyac yoxdur. Şirkətləri ilk gündən qlobal düşüncə tərzi ilə qurmaq son dərəcə vacibdir.

Bu yanaşmanı erkən mərhələdə qəbul etməklə, Azərbaycan Türkiyənin qarşılaşdığı gecikmələrdən yayınaraq, yeni nəsil sahibkarları ruhlandıracaq uğur hekayələri yarada bilər və eyni zamanda startaplarının beynəlxalq arenada mövqelərini elə başlanğıcdan gücləndirər.

– Sizcə, Azərbaycan bazarı artıq böyük fondların və beynəlxalq investorların gəlməsi üçün hazırdırmı, yoxsa əvvəlcə yerli inkişaf mərhələsi lazımdır?

– Məncə, hər iki proses paralel şəkildə inkişaf etməlidir. Yerli inkişaf ekosistemin təməlini möhkəmləndirmək və investisiyaya hazır sağlam startap axını yaratmaq üçün vacibdir.

Eyni zamanda, beynəlxalq investorları erkən mərhələdə cəlb etmək də bir o qədər önəmlidir, çünki onların iştirakı idarəetmə və hesabatlılıq standartlarını yüksəldir və qlobal şəbəkələrə çıxışı təmin edir.

Azərbaycan üçün ideal ssenari bir mərhələnin tamamlanmasını gözləmədən, başlanğıcdan yerli və beynəlxalq kapital arasında əhəmiyyətli qarşılıqlı əlaqə yaratmaqdır.

Belə yanaşma ekosistemin daha sürətli inkişafına, təsisçilərin qlobal investisiya dinamikasını birbaşa öyrənməsinə və startapların region hüdudlarından kənara daha tez miqyaslanmasına imkan verəcək.

– Azərbaycan sahibkarı regional və ya beynəlxalq vençur fondunun marağını cəlb etmək üçün ilk olaraq hansı addımı atmalıdır?

– İlk və ən vacib addım başlanğıcdan qlobal hazırlığı nümayiş etdirməkdir.

Şirkəti ABŞ, Böyük Britaniya və ya Avropa İttifaqı kimi investorlar üçün əlverişli yurisdiksiyada qeydiyyatdan keçirmək, eyni zamanda texniki komandanı Azərbaycanda saxlamaq beynəlxalq miqyaslanma niyyətlərinin ciddiliyinə dair güclü siqnal verir.

Həmçinin, müştərilərlə pilot layihələr, tərəfdaşlıqlar və ya hətta ilk gəlirlər vasitəsilə, xüsusilə bu nəticələr lokal bazarın hüdudlarını aşırsa, erkən nəticələri göstərmək vacibdir.

İnvestorlar yalnız yerli səviyyədə həll olunan problemi deyil, həm də bu həllin qlobal bazarda necə rəqabət apara və inkişaf edə biləcəyini aydın şəkildə ifadə edə bilən təsisçilər axtarırlar.

Müasir vençur dünyasında təkcə ideyalara deyil, artıq həm də həyata keçirmə bacarığına, ambisiyaya və qlobal potensiala investisiya edilir.

– Dövlət və böyük özəl şirkətlərin güclü olduğu Azərbaycan kimi ölkələrdə korporativ vençur kapitalının inkişafı nə dərəcədə vacibdir?

– Korporativ vençur kapitalı ekosistemin yetişməsini sürətləndirməkdə, xüsusən də dövlət və özəl şirkətlərin artıq güclü olduğu Azərbaycan kimi ölkələrdə açar rol oynayır.

Bu təşkilatlar təkcə kapital deyil, həm də müştərilərə çıxış, infrastruktur və məhsulların real bazar sınağını təmin edə bilərlər.

Türkiyədə biz böyük holdinqlərin və bankların startaplara investisiya etməklə, pilot proqramlar həyata keçirməklə və onların ilk referens müştərilərinə çevrilməklə ekosistemin sürətli inkişafına necə töhfə verdiyini gördük.

Azərbaycan da, əgər onun aparıcı korporasiyaları innovativ startaplarla fəal əməkdaşlığa başlasalar, oxşar irəliləyişə nail ola bilər.

Korporativ fondlar strateji şəkildə investisiya etməyə başladıqda, bu, ənənəvi sahələrlə yeni texnologiyalar arasında körpü yaradır, hər iki tərəfin daha sürətli inkişafına imkan verir və ölkənin innovasiya üzrə regional mərkəz kimi mövqeyini möhkəmləndirir.