Bryce Kennedy: Peyk texnologiyaları Azərbaycanın uzunmüddətli strateji resursuna çevrilib - MÜSAHİBƏ
Bakı, 16 dekabr, Pərvanə Qafarova, AZƏRTAC
Azərbaycanın qlobal rəqəmsal və kosmik gündəlikdə rolunun artması fonunda beynəlxalq təşkilatların ölkənin potensialına marağı nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəlib.
AZƏRTAC-a eksklüziv müsahibəsində Telekommunikasiyanın İnkişafı Bürosunun (BDT), ABŞ-ın Gələcək Şəbəkələr və Spektr Departamentinin (FNS) kosmik əlaqə üzrə baş mütəxəssisi Bryce Kennedy Azərbaycanın kosmik sektorda regional liderliyi, Azərbaycan Kosmik Agentliyinin (“Azərkosmos”) imkanları, peyk texnologiyalarının iqtisadiyyat üçün əhəmiyyəti və əməkdaşlıq perspektivləri barədə danışıb.
– Azərbaycanın regional kosmik sektorda rolunu necə qiymətləndirirsiniz?
– Son illərdə Azərbaycan regional iştirakçı statusundan kosmik sahədə regional koordinator roluna keçib. Ölkənin artan imkanları onun geosiyasi mövqeyi ilə birgə Azərbaycana Avropa, Mərkəzi Asiya və daha geniş Qlobal Cənub arasında körpü rolunu oynamağa imkan verir. Kosmik infrastruktura investisiya qoymaq və beynəlxalq əməkdaşlığa sadiqliyini nümayiş etdirməklə Azərbaycan Cənubi Qafqazda əlaqəlilik, dayanıqlılıq və davamlı çıxış kimi mövzular üzrə dialoqun aktivləşməsinə töhfə verib. Formalaşan bu liderlik inteqrasiya olunmuş regional ekosistemi dəstəkləyir və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqına (BTİ) üzv dövlətlər arasında daha geniş əməkdaşlığı gücləndirir.
– “Azərkosmos”un beynəlxalq tərəfdaşlıqları üçün hansı perspektivləri görürsünüz?
– “Azərkosmos” bir sıra istiqamətlər üzrə əhəmiyyətli potensiala malikdir. Agentliyin peyk xidmətləri rəqəmsal uçurumun azaldılması, genişzolaqlı internetə çıxışın genişləndirilməsi və iqlim dayanıqlığının dəstəklənməsinə yönəlmiş tərəfdaşlıqlar üçün möhkəm zəmin yaradır. Eyni zamanda, Yer səthinin məsafədən müşahidəsi sahəsində, xüsusilə kənd təsərrüfatı, ətraf mühitin monitorinqi və fövqəladə halların idarə olunması istiqamətlərində əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Qlobal kosmik sistemlər getdikcə daha çox qarşılıqlı əlaqəli olduqca, “Azərkosmos” uyğunluq, məlumatların idarə olunması və yeni kosmik tətbiqlər üzərində çalışan dövlət qurumları, kommersiya operatorları və akademik institutlarla tərəfdaşlıqları dərinləşdirmək üçün əlverişli mövqedədir.
– Peyk texnologiyaları Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?
– Bu gün peyk sistemləri milli rəqabət qabiliyyətini səssiz, lakin həlledici şəkildə dəstəkləyən əsas infrastruktura çevrilib. Azərbaycan üçün peyk rabitəsi ucqar ərazilərdə və energetika, logistika kimi strateji sahələrdə dayanıqlı əlaqəliliyi təmin etməklə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini gücləndirir.
Yer səthinin məsafədən müşahidəsi ətraf mühitin məsuliyyətli idarə olunmasına töhfə verir, kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsini dəstəkləyir və iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma üçün kritik əhəmiyyətli məlumatlar təqdim edir. Kosmosdan əldə olunan məlumatlar dünya üzrə ölkələr üçün iqtisadi mühərrikə çevrildikcə, Azərbaycanın mövcud peyk aktivləri təkcə texniki imkan deyil, həm də uzunmüddətli strateji rıçaq kimi çıxış edir.
– COP29–COP30 kontekstində Azərbaycanın kosmik diplomatiyasının əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
– COP29-un Azərbaycanda keçirilməsi kosmik texnologiyaların iqlim fəaliyyətini birbaşa necə dəstəkləyə biləcəyini nümayiş etdirmək üçün unikal imkan yaradıb. Peyk məlumatları artıq emissiyaların monitorinqi, torpaq istifadəsinin qiymətləndirilməsi, fövqəladə halların proqnozlaşdırılması və dayanıqlılıq planlaşdırılması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Çoxtərəfli kontekstdə bu məlumatlar Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin dəstəklənməsi üçün neytral və faktlara əsaslanan alət rolunu oynayır. Azərbaycanın hökumətləri, elmi qurumları və sənayeni iqlimyönümlü kosmik həllər ətrafında birləşdirmək qabiliyyəti ölkəni qlobal iqlim diplomatiyasına töhfə verən və məlumatlara əsaslanan dayanıqlı inkişafın tərəfdarı olmasını ortaya qoyur.
– Gələcək üçün hansı əməkdaşlıq istiqamətlərini prioritet hesab edirsiniz?
– Azərbaycan eyni vaxtda üç istiqamətdə irəliləmək imkanına malikdir, lakin prioritetlərin düzgün müəyyənləşdirilməsi prosesi sürətləndirəcək. Elmi tədqiqatlara davamlı investisiyalar milli ekspertizanı gücləndirir və uzunmüddətli müstəqilliyi dəstəkləyir. “New Space” sahəsində fəaliyyət göstərən startaplar çeviklik, innovasiya və kommersiyalaşma imkanları gətirərək xarici tərəfdaşları cəlb edir. Texnologiya transferi isə xüsusilə universitetlər və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqədə yerli potensialın sürətlə genişləndirilməsinə imkan yaradır. Ən güclü nəticələr bu üç komponentin – elmi baza, innovasiya ekosistemi və qlobal biliklərin yerli praktikaya ötürülməsi mexanizmlərinin inteqrasiyası ilə əldə olunacaq.
– Azərbaycanın Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı çərçivəsində rolu nədən ibarətdir?
– Azərbaycanın BTİ çərçivəsində iştirakı rəqəmsal transformasiyaya və kosmik sistemlərin məsuliyyətli istifadəsi üzrə qlobal dialoqa töhfə verməyə aydın sadiqliyini əks etdirir. Əməkdaşlığın davam etdirilməsi peyk fəaliyyətinin tənzimlənməsi sahəsində milli potensialın gücləndirilməsi, BTİ proqramları çərçivəsində təlimlərin genişləndirilməsi və milli təşəbbüslərin beynəlxalq qabaqcıl təcrübələrlə uyğunlaşdırılması üçün imkanlar yaradır. Daha fəal iştirak, həmçinin Azərbaycanın kosmikəsaslı əlaqəliliyinin gələcəyi və onun dayanıqlı inkişafdakı rolu ilə bağlı qlobal gündəliyin formalaşdırılmasına təsir göstərməsinə şərait yaradır.
Bölmənin digər xəbərləri
