Bu gün Ümumdünya Su Günü kimi qeyd edilir
Bakı, 22 mart, AZƏRTAC
Hər il martın 22-də dünya Ümumdünya Su Gününü qeyd edir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu günün ideyası ilk dəfə 1992-ci ildə Rio-de-Janeyroda keçirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit və İnkişaf üzrə Konfransında (UNCED) irəli sürülüb.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1993-cü il 22 fevral tarixli 47/193 saylı qətnaməni qəbul edərək 22 martı Ümumdünya Su Günü elan etdi. BMT-nin Ətraf Mühit və İnkişaf üzrə Konfransının tövsiyələrinə uyğun olaraq, bu gün ilk dəfə 1993-cü ildə qeyd edilib.
2,2 milyard insan təhlükəsiz suya çıxışdan məhrumdur
Həyatın təməl daşı olan su bəşəriyyət üçün vacibdir. Bir damla suyun da gücü var. Yer səthinin 70 faizi su ilə örtülü olsa da, 97,5 faizi duzlu sudur. Qalan 2,5 faizin təxminən 68,7 faizi buzlaqlardakı donmuş şirin sudur. Planetin ümumi suyunun yalnız bir faizi insan istifadəsi üçün mövcuddur.
Təhlükəsiz içməli suya çıxış insan hüququdur, lakin bu gün dünya əhalisinin təxminən yarısı - 3,6 milyard insan təhlükəsiz sanitariya şəraitindən, 2,2 milyard insan təhlükəsiz suya çıxışdan məhrumdur. Hər il 1,4 milyon insan çirkli su, sanitariya və gigiyena səbəbindən ölür.
Ötən əsrdə su istifadəsi altı dəfə artıb və bu, əhalinin artım tempindən iki dəfədən çoxdur. İnkişaf etmiş ölkələrdə sızmalar səbəbindən şirin su ehtiyatlarının 30 faizi qədəri itirilir və bəzi böyük şəhərlərdə isə itkilər 70 faizə çata bilər.
Su ehtiyatları iqtisadi, sosial və insan inkişafının bütün sahələrində də vacibdir. Su, həmçinin iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmada, iqlim sistemi, insan cəmiyyəti və ətraf mühit arasında həyati bir əlaqə rolunu oynayır.
Ümumdünya Su Gününün əsas məqsədləri bunlardır:
— İçməli su təchizatı probleminin həlli üçün müvafiq tədbirlərin görülməsini təşviq etmək;
— İctimaiyyəti şirin su ehtiyatlarının və ümumiyyətlə su ehtiyatlarının qorunmasının vacibliyi barədə məlumatlandırmaq;
— Ümumdünya Su Gününün qeyd olunmasına hökumətləri, beynəlxalq qurumları, qeyri-hökumət təşkilatlarını və özəl sektoru cəlb etmək.
Bundan əlavə, hər il günün bir hissəsi olaraq keçirilən tədbirlər müəyyən bir mövzuya həsr olunur. Bu il Ümumdünya Su Gününün mövzusu "Su və Gender" seçilib. Həmin mövzu təhlükəsiz suyun və lazımi sanitariya şəraitinin qadın və qızların gündəlik həyatına, o cümlədən onların sağlamlığına, təhsilinə, məşğulluğuna və cəmiyyətdəki roluna necə təsir etdiyini vurğulayır.
Bu ilki kampaniya həmçinin "Suyun axdığı yerdə bərabərlik artır" mesajını daşıyır, yəni su icmalara ədalətli şəkildə çatdıqda qadınlar və qızlar üçün daha yaxşı təhsil, sağlamlıq və imkanlar üçün qapı açılır.
Azərbaycanın su ehtiyatları regiondakı su ehtiyatının yalnız 15 faizini əhatə edir
Azərbaycanın su ehtiyatları Cənubi Qafqazın digər ölkələri ilə müqayisədə məhduddur və bütöv regiondakı su ehtiyatının yalnız 15 faizini əhatə edir.
Ölkənin yerüstü su ehtiyatlarının mənbələrini çaylar, göllər, su anbarları və buzlaqlar təşkil edir. Yerüstü su ehtiyatları əsasən çaylarda cəmlənib. Çay sularının ehtiyatlarının 67-70 faizi qonşu ölkələrin ərazisində, qalanı isə (yerli axım) ölkəmizin daxili çaylarında formalaşır. Çay sularının ümumi təbii ehtiyatları 28,5-30,5 kubkilometr, qonşu ölkələrdən transsərhəd çaylarla daxil olan su ehtiyatları 19,0-20,5, yerli axım 9,5-10,0 kubkilometr təşkil edir.
Quraqlıq illərdə su ehtiyatları 22,6-27,0 kubkilometrə qədər azalır. Müvafiq olaraq, bu suların 17,1–14,3 kubkilometri, transsərhəd çaylarına aiddir. Kür və Araz çaylarının su ehtiyatları qonşu ölkələrin ərazisində istifadəsi nəticəsində 20 faizə qədər azalıb. Bu da ölkədə su çatışmazlığının artmasına gətirib çıxarır (ildə təqribən 4-5 kubkilometr) və Azərbaycanda su tələbatının ödənilməsində çətinlik yaradır.
İqlim dəyişmələrinin təsiri nəticəsində su ehtiyatlarımız son onilliklərdə azalır. Beynəlxalq iqlim modellərinə əsasən onların gələcəkdə də azalma ehtimalı var. Ölkə əhalisinin artması, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin inkişafı və suvarılan kənd təsərrüfatı sahələrinin genişlənməsi səbəbindən suya olan tələbat artan templə irəliləyir.
Müxbir - Göyçək Mahmudlu
Bölmənin digər xəbərləri
