Ekspert: Süni intellektin kənd təsərrüfatında real dəyəri düzgün qərarverməyə kömək etməsidir
Bakı, 10 sentyabr, AZƏRTAC
Bakıda iqlim dəyişmələri, rəqəmsallaşma və süni intellektlə bağlı məsələlərin müzakirə olunmasının ayrıca strateji əhəmiyyəti var. Bu, yalnız iqlim məsələlərinin müzakirəsi deyil, eyni zamanda, Azərbaycanın COP29-dan sonra yaşıl transformasiya ilə rəqəmsal transformasiyanı bir-birinə bağlayan daha uzunmüddətli iqtisadi model formalaşdırması baxımından mühüm addımdır.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AKTA-nın eksperti Pərviz Nəsirov deyib.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə kənd təsərrüfatı kimi iqlim dəyişikliklərinin təsirini birbaşa hiss edən sahədə süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların gündəmə gətirilməsi göstərir ki, məsələ artıq yalnız ekoloji çağırışların müzakirəsi ilə məhdudlaşmır. Burada əsas məqsəd yeni texnologiyaların real iqtisadi nəticələrə və daha səmərəli idarəetmə mexanizmlərinə çevrilməsidir. Azərbaycanda kənd təsərrüfatında süni intellektin, ilk növbədə, həll edə biləcəyi ən vacib məsələlərdən biri suvarmanın daha səmərəli idarə olunmasıdır. Azərbaycan iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinə həssas ölkələrdən biridir. Su ehtiyatlarının məhdudluğu, quraqlıq risklərinin artması, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın iqlim şəraitindən asılılığı və regionlar üzrə fərqli ekoloji şərtlər daha ağıllı və məlumat əsaslı qərarvermə modellərinə ehtiyac yaradır.
“Bu baxımdan süni intellekt, IoT sensorları, peyk monitorinqi, dronlar və meteoroloji məlumatların vahid sistem daxilində birləşdirilməsi fermer üçün çox praktik nəticələr verə bilər. Məsələn, sistem torpağın rütubətini, temperaturu, hava proqnozunu, bitkinin inkişaf mərhələsini və sahənin vəziyyətini təhlil edərək fermerə nə vaxt və nə qədər suvarma aparmalı olduğunu tövsiyə edə bilər. Ölkə səviyyəsində prioritet seçməli olsaq, məhz süni intellekt əsaslı ağıllı suvarmanın ən böyük və davamlı iqtisadi səmərə yarada biləcəyini düşünürəm. Çünki suvarma problemi yalnız su sərfiyyatına deyil, məhsuldarlığa, enerji xərclərinə, maya dəyərinə və hətta fermerin əkin qərarlarına təsir edir”, - deyə P.Nəsirov vurğulayıb.
O qeyd edib ki, ikinci mühüm istiqamət hava risklərinin əvvəlcədən proqnozlaşdırılmasıdır. Süni intellekt fermerə sadəcə “sabah yağış yağacaq” məlumatını verməməli, konkret qərar dəstəyi təqdim etməlidir. Məsələn, sistem “bu gün suvarma aparmayın”, “şaxta riski yüksəkdir”, “pestisid tətbiqini təxirə salın” və ya “məhsulun yığılması üçün daha uyğun zaman budur” kimi praktik tövsiyələr verə bilər.
“Üçüncü vacib istiqamət bitki xəstəliklərinin və zərərvericilərin erkən aşkarlanmasıdır. Burada iqtisadi səmərə məhsulun növündən asılı olaraq hətta suvarmadan daha yüksək ola bilər. Məsələn, böyük taxıl sahəsində ağıllı suvarma daha çox qənaət yarada bilər. Lakin yüksək dəyərli üzüm, meyvə və ya tərəvəz sahəsində xəstəliyin bir neçə gün əvvəl aşkarlanması fermeri ciddi məhsul itkisindən qoruya bilər. Bu məsələyə “bir texnologiya bütün fermerlər üçün eyni nəticəni verəcək” prinsipi ilə yanaşmaq düzgün deyil. Ölkə səviyyəsində suvarma birinci prioritet ola bilər, lakin fərdi fermer səviyyəsində iqtisadi fayda məhsulun növünə, ərazinin ölçüsünə, su təminatına və risk profilinə görə dəyişəcək. Azərbaycanın bu sahədə mühüm üstünlüklərindən biri artıq EKTİS, peyk məlumatları, meteoroloji məlumatlar və digər rəqəmsal kənd təsərrüfatı məlumat mənbələrinin mövcud olmasıdır. Növbəti mərhələ bu məlumatları sadəcə toplamaq deyil, onları süni intellekt vasitəsilə fermer üçün konkret və başadüşülən qərarlara çevirməkdir. Bu istiqamətdə pilot layihələrin həyata keçirilməsi daha səmərəli nəticə verə bilər. Bir neçə rayonda “AI Smart Irrigation + Early Warning” modeli tətbiq edilərək torpaq sensorları, hava məlumatları, peyk görüntüləri və süni intellektəsaslı tövsiyə sistemi vahid platformada birləşdirilə bilər.
Fermer üçün nəticə mürəkkəb analitik panel şəklində deyil, çox sadə formada təqdim olunmalıdır. Məsələn, sistem fermerə “Bu gün suvarmayın – yaxın 18 saat ərzində yağış ehtimalı yüksəkdir” və ya “Sahə 3-də torpağın rütubəti kritik həddə düşüb – suvarma tövsiyə olunur” kimi konkret məlumat verə bilər”, - deyə ekspert bildirib.
P.Nəsirov vurğulayıb ki, süni intellektin fermer üçün real dəyəri məhz burada ortaya çıxacaq. Əsas məsələ texnologiyanın nə qədər mürəkkəb olması deyil, fermerə doğru zamanda daha düzgün qərar verməyə nə qədər kömək etməsidir. Bu yanaşma rəqəmsal transformasiyanın kənd təsərrüfatında yalnız texnoloji yenilik kimi deyil, iqlim risklərinin idarə olunması, resurslardan səmərəli istifadə və kənd təsərrüfatının dayanıqlılığının artırılması vasitəsi kimi tətbiqinə imkan verə bilər.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
