Ermənistanda davam edən siyasi varislik və şübhə altına alınan beynəlxalq hüquq - ŞƏRH
Bakı, 22 oktyabr, AZƏRTAC
Cənubi Qafqazda uzun illər davam etmiş münaqişənin nəticələrini yalnız hərbi əməliyyatların başa çatması, ərazi üzərində nəzarətin dəyişməsi və ya diplomatik danışıqların intensivləşməsi müəyyən etmir. Münaqişənin həqiqi nəticəsi daha fundamental meyarlarla müəyyən olunmalıdır. Bu meyarlar beynəlxalq hüququn aliliyinin nə dərəcədə təmin edilməsi, törədilmiş cinayətlərə hüquqi qiymət verilməsi, dövlətlərin təhlükəsizliyinin hansı təminatlara əsaslanması və siyasi qərarların yeni müharibə riskini nə dərəcədə azaltması kimi məsələləri əhatə etməlidir. Bu baxımdan, keçmiş Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlər çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Burada beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin effektivliyi, beynəlxalq təşkilatların məsuliyyəti və siyasi qərarların real nəticələrə çevrilməsi məsələlərindəki passivlik ön plana çıxır. Problemin həlli faktları bəyan edən bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, həqiqi hüquqi məsuliyyət, institusional islahatlar və uzunmüddətli təhlükəsizlik mexanizmləri əsasında təmin olunmalıdır. Ermənistanın əvvəlki rəhbərliyinin fəaliyyəti, xüsusilə münaqişənin formalaşmasında və davam etməsində siyasi qərarların rolu regionun müasir təhlükəsizlik mənzərəsini anlamaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü Yeganə Hacıyeva söyləyib.
Ermənistanda siyasi varisliyin davamı
Y.Hacıyeva qeyd edib ki, Ermənistanda 2018-ci ildə baş vermiş hakimiyyət dəyişikliyi regionda yeni siyasi mərhələnin başlanacağına dair gözləntilər yaratmışdı. Lakin siyasi rəhbərliyin dəyişməsi özlüyündə dövlətin təhlükəsizlik siyasətinin, tarixi narrativlərinin və münaqişəyə yanaşmasının fundamental şəkildə dəyişməsi demək deyil. Bu baxımdan, Ermənistanın hazırkı rəhbərliyinin fəaliyyəti sələflərinin siyasəti ilə müqayisəli şəkildə təhlil edilməlidir. Belə təhlil bəyanatların müqayisəsindən daha geniş olmalıdır. Əsas meyarlar konkret siyasi qərarlar, hərbi və təhlükəsizlik doktrinası, ərazi iddiaları ilə bağlı mövqelər, beynəlxalq öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və sülh sazişinin praktiki icrasıdır. Əgər hakimiyyət dəyişikliyindən sonra əvvəlki siyasətin əsas elementləri qorunub saxlanılıbsa, 2020-ci ildə müharibə baş veribsə və hazırda da silahlanma davam edirsə, bu, siyasi varislik məsələsi ətrafında əsaslandırılmış müzakirəyə imkan verir.
“Təhlükəsizlik baxımından yenidən silahlanma məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərarası münasibətlərdə etimad yalnız siyasi liderlərin verdiyi vədlərlə formalaşmır. Etimadın əsasını həmin vədlərin yoxlanıla bilən addımlarla təsdiqlənməsi təşkil edir. Bununla yanaşı, siyasi varisliyin mövcudluğu gələcək dəyişiklikləri mümkünsüz etmir. Əksinə, Ermənistanın əvvəlki qarşıdurma siyasətindən uzaqlaşmasının əsas göstəriciləri yeni hakimiyyətin hansı siyasi qərarları qəbul etməsi, hansı öhdəlikləri yerinə yetirməsi və regional əməkdaşlığa nə dərəcədə real töhfə verməsidir”, - deyə Y.Hacıyeva vurğulayıb.
Şübhə altına düşən beynəlxalq təşkilatlar
Politoloqun fikrincə, əgər beynəlxalq hüquq və insan hüquqları prinsipləri müxtəlif münaqişələrə münasibətdə fərqli siyasi meyarlarla tətbiq edilirsə, bu, həmin institutların obyektivliyini və qərəzsizliyini şübhə altına alır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsi beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin qorunmasını təşkilatın əsas məqsədlərindən biri kimi müəyyən edir. Təhlükəsizlik Şurası bu sistemdə xüsusi səlahiyyətlərə malikdir. Lakin beynəlxalq qərarların qəbul edilməsi ilə onların faktiki icrası arasında həmişə birbaşa əlaqə mövcud olmur. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin təcrübəsi bu problemin siyasi nəticələrini araşdırmaq üçün mühüm nümunədir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri münaqişənin müxtəlif aspektlərinə toxunurdu. Bu sənədlərin qəbul edilməsi onların müddəalarının siyasi və praktiki nəticələrə çevrilməsi problemini aradan qaldırmadı. Buradan çıxan əsas nəticə beynəlxalq təşkilatların faydasız olması deyil. Əsas problem beynəlxalq öhdəliklərin yerinə yetirilməsini təmin edən siyasi iradənin, müvafiq hüquqi mexanizmlərin və icra vasitələrinin qeyri-bərabər tətbiqidir.
Bölmənin digər xəbərləri
