Bakı, 21 avqust, AZƏRTAC

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, gələn həftədən etibarən İrəvandan Azərbaycanla həmsərhəd olan Qafanda müntəzəm reyslər həyata keçiriləcək. Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamadığı halda Ermənistanın bizimlə sərhəddə hava limanını istifadəyə verməsi absurd olduğu qədər də düşündürücüdür. Qeyd edək ki, Ermənistan bu aeroportun açılışını indiyədək "təhlükəsizlik səbəbi ilə” bir neçə dəfə təxirə salıb.

Qafan Hava Limanı relyef olaraq aktiv seysmik və sürüşmə zonasında olduğu üçün tikintisi bir neçə mərhələdən ibarət mürəkkəb proseslərlə ərsəyə gəlib. Bu mərhələlər hər biri təhlükəsizlik baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İlk növbədə, hava limanlarının tikintisi üçün qoyulan tələblərdən biri onun yerləşdiyi və ətraf ərazilərin relyef təhlükəsizliyinin dəyərləndirilməsidir. Belə ki, hava limanlarının təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün qoyulan tələblərin birincisi sürüşmə riskinin yüksək olduğu ərazilərdə aeroport tikintisinin qadağan olmasıdır. Ermənistanın Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) Seysmik Mərkəzinin rəsmi məlumatlarında ölkə ərazisində 300-dən çox torpaq sürüşmə zonası olması faktı əksini tapıb. Həmçinin ölkənin avtomobil yollarının tam yarısı- 240 kilometri sürüşmə zonasındadır. Məlumatda o da qeyd edilib ki, bunu aradan qaldırmaq üçün Fövqəladə Hallar Nazirliyinin texniki vasitələri və qabaqlayıcı tədbirləri yetərli deyil. Mütəxəssislərin fikrincə isə mədən işləri və tikintilərlə əlaqədar sürüşmə riski daha da artır. Ölkənin seysmik relyef zonalarını əks etdirən xəritədə torpaq sürüşməsi ilə üz-üzə qalan yerlərə Zəngəzur (Sünik), Qafan rayonu və ətraf ərazilər də daxildir. Sadə dillə desək, torpaq sürüşməsi aktiv yaşanan ərazilərdən biri Zəngəzur rayonu və Qafan şəhərinin ətrafıdır.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Gənc Demokratlar İnstitutu İctimai Birliyinin sədri, politoloq Yeganə Hacıyeva söyləyib.

O qeyd edib ki, sosial şəbəkə Qafanda torpaq sürüşməsi nəticəsində binaların dağılması, yolların günlərlə blokadaya düşməsi haqqında məlumatlarla dolub daşır. Nümunə üçün, Ermənistan Fövqəladə Hallar Nazirliyi Qafanda ikimərtəbəli yaşayış binasının uçması haqqında məlumat yayıb. FHN isə binadakı insanları xilas etməyə çalışır. Nəticədə isə Qafan şəhərinə gələn avtomobil yolunun böyük hissəsi bağlanıb. Başqa bir məlumatda isə Qafana gedən yolda yerləşən kəndin yaxınlığında uzunluğu təxminən 14,7 metr olan torpaq çöküb, nəticədə yolun bir hissəsində 6, digər hissəsində isə 4,7 metr enində çat yaranıb. Yol isə blokadadadır.

Ən yeni tarixdə cəmiyyətlərə verilən mesajlarda dəhşətli göstəricilərin qənaətlərdə formalaşan mesajlarla ötürülməsi kimi alternativ təbliğat trendləri geniş yayılıb. Ermənistan hökuməti də bu üsullardan geniş istifadə edir. Məsələn, ölkədə təşkil olunan sərgilərin ən çox müraciət etdiyi mövzulardan biri təbii fəlakət hadisəsi olan torpaq sürüşməsinə həsr olunub. Mütəmadi olaraq İrəvan qalereyalarında sərgilər təşkil edən fotoqraflardan biri də Artur Lumendir. Müəllif bildirir ki, onun mütəmadi olaraq bu mövzuda sərgilər təşkil etməsində əsas məqsəd cəmiyyətin və hökumətin diqqətini bu məsələyə cəmləməkdir. Artur Lumen deyir ki, Ermənistanda baş verən zəlzələdən sonra ikinci ən qorxulu təbii fəlakət məhz torpaq sürüşmələridir. Ölkəsində heç kim potensial sürüşmə təhlükəsinin miqyasını təsəvvür etmir. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Seysmik Mühafizə Xidmətinin rəsmi saytında isə 300 ərazidə torpaq sürüşməsi ilə üz-üzə qalan 47 minə yaxın erməni bu təbii fəlakət riskindən xəbərsizdir. Belə seysmoaktiv və torpaq sürüşməsi kimi qeyri-uyğun relyefi olan Qafanda hava limanı yenilənib və tezliklə istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur.

“Burada onu da qeyd etmək lazımdır ki, sovet dövründə Qafan Hava Limanı fəaliyyət göstərirdi və sırf poçt yüklərinin daşınması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Birinci Qarabağ müharibəsi başlamazdan əvvəl - 1990-cı illərin əvvəllərində Qafan Hava Limanı daha çox poçt daşmalarında istifadə olunan kiçik YAK-40 və “Pchelka” adlandırılan An-14 təyyarələrini qəbul edirdi. Müharibənin qızğın vaxtlarında isə hava limanı daha çox hərbi yüklərin daşınması ilə legitim hədəf səviyyəsinə gətirildiyi üçün, fəaliyyəti dayandırıldı.

Qeyd edim ki, sovetlər zamanı Ermənistanda ucqar rayonlarda heç bir rentabelliyi olmayan bir neçə kiçik hava limanı fəaliyyət göstərirdi. Bu hava limanları SSRİ siyasi elitasına kök atmış çoxsaylı etnik ermənilərin təşəbbüsü ilə tikilirdi. SSRİ-nin dağılmasından sonra onların fəaliyyəti tamamilə dayandı və Gümrü (Leninakan) Hava Limanı istisna olmaqla onlar yararsız vəziyyətə düşdülər. Ümumiyyətlə isə 1970-1980-ci illərdə SSRİ-də şübhəli rentabelliyi olmasına baxmayaraq, siyasi qərarlarla 100-ə yaxın hava limanı inşa edilmişdi. Erməni mediası yazır ki, Qafan Hava Limanının yenilənən terminal binası xüsusi xidmətlər üçün otaqlarla, xüsusən də burada xüsusi avadanlıqla təchiz olunmuş skrininq sahələri ilə təmin olunub. Demək ki, Azərbaycanla tam sərhəddə fəaliyyət göstərəcək hava limanı həm də xüsusi xidmətlər üçün - hərbi yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulur.

SSRİ zamanında Qafan Hava Limanı ona görə fəaliyyət göstərirdi ki, o dövrdə bütün respublikalar vahid məkanın bir hissəsi idi. Hazırda isə bu hava limanına yaxın ərazidə yerləşən Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişi imzalanmayıb, qarşı tərəf isə bütün sərhəd boyu hərbi təxribatlar törətməklə məşğuldur”, - deyə Y.Hacıyeva bildirib.

Onun sözlərinə görə, beynəlxalq praktikada adətən sərhədlərin tam yaxınlığında yerləşən hava limanları ikili və ya qrup şəkilində istifadə üçün nəzərdə tutulur. Avropada sərhəd və sərhədyanı hava limanlarından olan “EuroAirport” kimi bütünlüklə Fransa ərazisində yerləşən “Basel-Mulhouse-Freiburg” aeroportu milli istifadə üçün nəzərdə tutulub. Bunun səbəbi odur ki, hava limanı bütünlüklə Fransa daxilində olsa da, İsveçrə və Almaniyanın sərhədlərinin kəsişdiyi yerə yaxın ərazidə yerləşir. Buna görə də hava limanı Bazel-İsveçrə, Mulhouse-Fransa və Frayburq-Almaniya adından da göründüyü kimi, üç fərqli ölkəyə xidmət göstərir.

Azərbaycan Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanını inşa edərək sərhəddən uzaq məsafəni də məhz bu səbəbdən seçdi. Məsafə seçimində hətta marşruta təsir edə biləcək küləyin mümkün gücü də nəzərə alındı ki, təyyarələrin Ermənistan ərazisinə keçməsi riski, ümumiyyətlə, mümkün olmasın. Beynəlxalq praktikaya görə hava limanlarının istifadəsi və ya inşası istər ümumavropa, istərsə də ikitərəfli razılaşmalarla tənzimlənir. Ermənistan isə sərhədində yerləşən Qafan Hava Limanının nə yeniləməsini, nə də istifadəyə verməsini Azərbaycanla razılaşdırıb. Digər tərəfdən quru sərhədlərimizdə mütəmadi olaraq təxribat törədən Ermənistanın Qafan aeroportunun açılması ilə bu davranışlarını hava sərhədlərimizi pozmaqla davam etdirməsi ehtimalı böyükdür. Ermənistan humanitar məqsədlər üçün nəzərdə tutulan yoldan hərbi yüklərin daşınması üçün istifadə edir. Anlamaq olar ki, Ermənistan “mülki hava limanı” adlandırdığı bu aeroportu da hərbi məqsədlər üçün istifadə edəcək. Bu isə artıq yeni şərtlər formalaşdırır, çünki Azərbaycan quru sərhədlərində olduğu kimi, öz hava məkanının pozulmasına da imkan verməyəcək. Qeyd olunanlardan yola çıxaraq Qafan Hava Limanının Xocalı aeroportunun aqibətini yaşayacağı, yəni, növbəti muzey eksponatı kimi qalacağı heç kimdə şübhə doğurmur.