Hafiz Səfixanov: Süni intellektə əsaslanan ölümcül təsirə malik silah istehsalına yol verilməməlidir
Bakı, 14 mart, AZƏRTAC
Artıq bir neçə ildir ki, dünyanın texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş ölkələri süni intellektə əsaslanan ölümcül təsirli silah sistemləri üzərində aktiv şəkildə işləyirlər. Belə silahların istehsalı qərarların qəbulunda insan faktorunu nəzərə almır və nəticədə bütün qərarlar avtonom şəkildə fəaliyyət göstərən robot silahlar tərəfindən qəbul edilir. Ekspertlər bildirirlər ki, heç bir ölkə bu cür robot silahların gözlənilməz kütləvi hücumu qarşısında dayana bilməyəcək. Çünki belə silahlar insanlardan daha tez hədəfi müəyyən etmək və məhv etmək bacarığına malik olacaq. Həmçinin həmin silahların fəaliyyətinə insanlarda güclü inkişaf etmiş özünümüdafiə instinkti kimi faktorlar da maneə ola bilməyəcək. Beləliklə robot silahların yaradılması və istifadəsi çoxsaylı etik, texniki, hüquqi və təhlükəsizlik problemləri yaradacaq. İnsan müdaxiləsi olmadan, özü idarə olunan süni zəka silahları bəşəriyyət üçün faciəli nəticələrə gətirib çıxaracaq.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Minalar Əleyhinə Azərbaycan Kampaniyası İctimai Birliyinin sədri Hafiz Səfixanov bildirib.
O fikrini davam etdirirək deyib: “Bütün bunları nəzərə alaraq bəzi dövlətlərin hökümətləri, QHT-lər, süni zəka sistemlərinin yaradılması ilə məşgul olan müxtəlif şirkətlər bütün dünyada süni intellektə əsaslanan silahların istehsalı və inkişafına qarşı mübarizə aparmaq və hüquqi tənzimləyici sənədin hazırlanması üçün çağırışlar edirlər. Bir neçə ildir ki, BMT strukturları çərçivəsində 100-dən artıq dövlətin iştirakı ilə diplomatik müzakirələr aparılır. 26 Nobel sülh mükafatçısı həmin prosesdə iştirak edir. BMT-nin Baş katibi dövlətləri 2026-cı ilə qədər müqavilə bağlamağa çağırıb. Bununla əlaqədar BMT Baş Assambleyası xüsusi qətnamə qəbul edib və qətnamədə qeyd olunur ki, istənilən sonrakı gecikmə beynəlxalq ictimaiyyətin süni intellektə əsaslanan silah sistemlərinin yaratdığı ciddi və təcili risklərdən qorunmaq qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə sarsıdacaq. “Qoşulmama Hərakatı” BMT Baş Assambleyasının sessiyasında bildirib ki, ölümcül avtonom silahların qarşısını almaq üçün hüquqi tənzimləyici bir sənədə ciddi ehtiyac vardır.
Dünyadakı terror qruplaşmalarının həmin silahları əldə etməsi və yaxud özlərinin hazırlamasını təsəvvür etmək belə insanda vahimə yaradır. Bundan başqa, bəzi silahlı birləşmələrin nəzarətdən çıxması və həmin silah sistemlərinə malik olmasının hansı fəlakətlərə səbəb ola biləcəyini indidən təsəvvür etmək olar. Bir neçə il bundan qabaq Rusiyada “Vaqner” silahlı birləşməsinin üsyanı və paytaxta hücuma keçməsi, bəzi ekspertlərin bildirməsinə görə nüvə silahına can atması bunu bir daha sübut edir.
Qeyd etmək lazımdır ki, müzakirələr süni intellektə əsaslanan sistemlərin tamamilə ləğvi istiqamətində aparılmır, həmin sistemlərin insan həyatı üçün təhlükə olan yerlərdə və insan həyatının xilas edilməsi sahəsindəki fəaliyyəti nəzərə alınır. Yəni öldürmə deyil, xilasetmə və yardım sahəsində süni intellektə əsaslanan sistemlərin tətbiqi alqışlanır. Hazırda minaların təmizlənməsində, təhlükəli və fəlakət baş vermiş ərazilərdə insanların axtarışı, xilası, ilkin yardımın göstərilməsi, sərhədlərin qorunması və s. kimi istiqamətlərdə dünyanın bir sıra aparıcı ölkələrində süni intellektə əsaslanan sistemlər tətbiq edilir”.
İctimai birliyin sədri fikrini belə yekunlaşdırıb: “Bütün bunları nəzərə alaraq ölümcül təsirli süni intellektə əsaslanan silah sistemlərinə ölüm və həyat haqqında ixtiyar sahibi olmaq səlahiyyəti verilməməlidir. Dövlətlər insan həyatını qorumaq və ölümün avtomatlaşdırılmasına qarşı hüquqi qırmızı xətlər çəkmək üçün süni intellektə əsaslanan silah sistemləri haqqında hüquqi müqaviləni müzakirə etmək üçün cəsarətli siyasi addımlar atmalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ölkəmizin qonşuluğunda yerləşən bəzi dövlətlərdə də həmin silah silah sistemlərinin hazırlanması üçün ciddi işlər aparılır.
Düşünürük ki, Cənubi Qafqazın lider dövləti olan Azərbaycan Respublikası süni intellektə əsaslanan silah sistemləri ilə əlaqədar BMT çərçivəsində aparılan və hüquqi tənzimləyici sənədin hazırlanmasına yönəlmiş müzakirələrdə aktiv iştirak edərək öz təsirli töhfəsini verə bilər”.
Bölmənin digər xəbərləri
