Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonu torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi üzrə tədqiqat aparılıb
Bakı, 15 aprel, AZƏRTAC
Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında yerləşən Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonu Qusar, Quba, Şabran, Xızı və Siyəzən inzibati rayonlarının bütün alçaq, orta və qismən yüksək dağlıq hissələri daxil olmaqla 453 min 932 hektar ərazini əhatə edir ki, bu da ölkə ərazisinin 5,24 faizini təşkil edir. Kadastr rayonunun bütövlükdə daxil olduğu Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacı ərazisinin relyefi və geomorfologiyası alimlərimiz tərəfindən tədqiq edilib.
Kadastr rayonu ərazisində ən çox yayılmış əsas landşaft formaları güclü parçalanmış düzən ərazilərdə meşə və meşə-çöl, orta parçalanmış düzənliklərdə çöl və quru çöl, orta dağlıq ərazilərdə isə enliyarpaqlı meşə, həmçinin meşə altından çıxmış bozqırlaşmış landşaftlar hesab edilir.
Tədqiq etdiyimiz ərazinin torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi və mühafizəsi üzrə aparılan tədqiqat işi bir neçə mərhələdə həyata keçirilib. İlk növbədə, kadastr rayonuna daxil olan inzibati rayonların təbii ekoloji şəraitinin göstəricilərinə dair məlumatlar toplanılıb, sistemləşdirilib və təhlil edilib.
Bu barədə AZƏRTAC-a müsahibəsində Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafi ekologiya kafedrasının doktorantı Sənəm İsayeva məlumat verib. S.İsayeva bildirib ki, növbəti mərhələdə çöl-torpaq tədqiqatları aparılıb və torpaq kəsimləri qoyulub. Götürülmüş torpaq kəsimi nümunələrinin fiziki-kimyəvi analizi qəbul edilmiş metodlar əsasında aparılıb. Ərazinin təbii-ekoloji şəraitinin rəngarəngliyi torpaq örtüyünün genetik cəhətdən formalaşmasında və coğrafi müstəvidə yayılmasında müxtəlifliyə səbəb olub. 1:00000 miqyaslı “Azərbaycanın torpaq xəritəsi”, “Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacının torpaq xəritəsi” və şəxsi çöl-torpaq və laboratoriya tədqiqatlarının nəticələri əsasında kadastr rayonunun 1:100000 miqyaslı torpaq xəritə-sxemi hazırlanıb. Kadastr rayonu ərazisində apardığımız tədqiqatlara əsasən ərazidə əsas torpaqlar dağ-qəhvəyi torpaqlardır, sahəsi 146 min 824 hektar ərazini əhatə edir.
Kadastr rayonu ərazisində yayılmış torpaqların keyfiyyətcə qiymətləndirilməsi işləri aparılarkən toplanmış torpaq məlumatlarının riyazi statistik təhlili aparılıb. Sonrakı mərhələdə torpaqların bonitirovkası aparılaraq əsas bonitet şkalası qurulub. Bonitet şkalasına əsasən kadastr rayonu ərazisində çimli-torflu dağ-çəmən (93) və çimli-karbonatlı dağ-meşə (91) torpaqların yüksək münbitliyə, ibtidai dağ-çəmən (52) və açıq dağ-boz qəhvəyi (şabalıdı) (58) torpaqların aşağı münbitliyə malik olduğu müəyyən edilib. Tədqiq edilən ərazidə təshih əmsalları tətbiq etməklə yayılmış torpaq növmüxtəlifliklərinin yekun bonitet ballarını müəyyən etmək üçün açıq və yekun bonitet şkalaları tərtib edilib. Tədqiqat ərazisi torpaqlarının bonitet balının 77 olduğu müəyyən edilib. Bonitrovka işlərinin yekunu olaraq “Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonu torpaqlarının bonitet kartoqramı” (1:100000 M) tərtib edilib. Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonu torpaqlarının tərtib olunmuş açıq bonitet şkalası əsasında torpaqların meşə və aqroistehsalat qruplaşması aparılaraq qruplar üzrə bonitet balları və sahələri müəyyənləşdirilib.
“Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonu torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi ekoloji şəraitin qiymətləndirmə şkalalarını tətbiq etməklə aparılıb. Bunun uçun kadastr rayonu torpaqlarının ayrı-ayrı əlamətlərin təzahür dərəcələrinin yay otlaqları, mezofit meşələr, çoxillik əkmələr, taxıl və tərəvəz bitkilərinin ekoloji tələbinə uyğunluğuna görə xüsusi qiymətləndirmə şkalaları hazırlanıb. Torpaqların münbitliyinə təsir göstərən əsas məhdudlaşdırıcı amillər müəyyən edilərək torpaq yarımtiplərinin ekoloji balları hesablanıb”, - deyə S.İsayeva bildirib.
O qeyd edib ki, kadastr rayonu torpaqlarına antropogen təsirlərin növləri (eroziya proseslərinin inkişafı, meşə ehtiyatlarının azalması, torpaq münbitliyinin azalması və s.) araşdırılıb. Bu araşdırmaya əsasən müəyyən edilib ki, kadastr rayonu torpaqlarının 56,1 faizi müxtəlif dərəcədə eroziyaya uğrayıb, dağ boz-qəhvəyi (şabalıdı) torpaqların 24,6 faizi şorakətləşməyə məruz qalıb. Tədqiqat işinin yekunu olaraq Qusar-Qonaqkənd kadastr rayonunda torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi və mühafizəsinin əsas istiqamətləri müəyyən edilib, müvafiq tədbirlər sistemi (eroziya əleyhinə tədbirlərin həyata keçirilməsi, meşələrin qorunması və artırılması, kənd təsərrüfatı yerlərindən istifadənin təkmilləşdirilməsi, tarlaqoruyucu meşə zolaqlarının salınması və s.) işlənib hazırlanıb.
Bölmənin digər xəbərləri
