Şəki, 3 iyul, AZƏRTAC

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il 25 may tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” qarşıdakı illərdə aqrar sektorun inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən mühüm sənəddir. Dövlət Proqramında kənd təsərrüfatının bütün sahələrinin, o cümlədən heyvandarlıq, balıqçılıq və akvakultura sahələrinin istehsal potensialının artırılması istiqamətində mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsi müəyyən edilib. Proqramda prioritet istiqamətlər — kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın və gəlirliliyin artırılması, damazlıq bazasının genişləndirilməsi, mövcud torpaq və su ehtiyatlarından daha səmərəli istifadə, eləcə də fermerlərin müasir aqrar xidmətlərə çıxışı, bu istiqamətdə dövlət dəstəyi və digər məsələlərin həlli, həmçinin istehsal sahələri üzrə hədəf göstəriciləri öz əksini tapıb. Xüsusilə iribuynuzlu heyvandarlıq sektorunda süd və mal əti istehsalının artırılması, cins heyvanların sürüdə payının yüksəldilməsi, idxaldan asılılığın azaldılması və özünütəminetmə səviyyəsinin artırılması əsas hədəflər kimi müəyyən olunub.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, ölkənin heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşmış iri aqrar rayonlarından olan Şəkidə də yeni Dövlət Proqramında qarşıya qoyulan vəzifələrin icrası istiqamətində bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Hazırda rayonda 51 min 344 baş iribuynuzlu, 136 min 337 baş xırdabuynuzlu heyvan, 274 min 437 baş müxtəlif növ quş və 13 min 434 arı ailəsi var. İl ərzində rayonda 9 min 950 ton ət, 51 min 162 ton süd, 28 milyon 313 min ədəd yumurta və 349 ton yun istehsal olunur.

Son illər aqrar sektorda aparılan islahatlar Şəki rayonunda da kənd təsərrüfatının aparıcı sahələrindən olan heyvandarlığın inkişafına təkan verib. Dövlət tərəfindən göstərilən dəstək mexanizmləri heyvandarlıqla məşğul olan fermerlərin mal-qaranın cins tərkibinin dəyişdirilməsi və daha məhsuldar heyvanlarla əvəz edilməsinə marağını daha da artırıb. Rayonda cins maldarlıqla məşğul olan xeyli sayda fermer təsərrüfatı yaradılıb.

"Yerli cinslə müqayisədə gəlirim 3 dəfədən çox artıb"

Belə nümunəvi təsərrüfatlardan biri də rayonun Aşağı Küngüt kəndində yerləşir. AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri fermer Cəfər Əliyevin heyvandarlıq təsərrüfatında olub.

Otuz ildən artıqdır ki, heyvandarlıqla məşğul olduğunu bildirən fermer deyib: “Əvvəllər az məhsuldar yerli cinslərdən olan mal-qara saxlayırdım. Sonradan öyrəndim ki, dəyərinin 60 faizi dövlət vəsaiti hesabına ödənilən güzəştli şərtlərlə cins heyvanların satışı həyata keçirilir. Ona görə də heyvanlarımın cins tərkibini dəyişdirməyi qərara aldım. 2019-2025-ci illərdə güzəştli şərtlərlə satılan 14 baş damazlıq heyvan aldım. Əsasən “Simmental” cinsinə üstünlük vermişəm.

Hazırda təsərrüfatımda həmin cinsdən olan 38 baş iribuynuzlu ətlik-südlük heyvanım var. Onlardan 14 başı sağılandır. Təsərrüfatımdakı cins inəklər gündə 20 litrədək süd verir. Yerli cinslərdən olan inəklərdən isə gün ərzində ən yaxşı halda 6-7 litr süd sağılırdı. Heyvanlarımın cinsini dəyişdikdən sonra il ərzində bu sahədə gəlirim 3 dəfədən çox artıb. Sağılan süddən əsasən pendir və yağ istehsal edirik, həmçinin satışa çıxarırıq. Rayon ərazisində südtoplama məntəqələri yaradılarsa, fermerlərin işi daha da asanlaşar”.

Təsərrüfat rəhbəri əlavə edib ki, heyvandarlıqda yüksək gəlir əldə etmək üçün yemləmənin və qulluğun da böyük əhəmiyyəti var: “Hazırda heyvanların yemləndirilməsində öz istehsalımla yanaşı, vitaminlərlə zənginləşdirilmiş zavod yemlərindən, həmçinin yem istehsalı ilə məşğul olan təsərrüfatlardan aldığım silos paketlərindən istifadə edirəm. Baytar həkimləri tərəfindən heyvanlarda vaxtlı-vaxtında diaqnostik müayinələr və profilaktiki peyvəndləmələr aparılır. Gələcəkdə təsərrüfatımı daha da genişləndirməyi düşünürəm”.

Dövlət dəstəyi və yeni subsidiya mexanizmləri

Şəki Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin (DAİM) direktoru Azər Şamilovla söhbət zamanı bildirib ki, Prezident İlham Əliyev tərəfindən aqrar sahədə dövlət dəstəyi, lizinq, subsidiya mexanizmi və elektron kənd təsərrüfatı sisteminə dair bir sıra mühüm yeniliklər edilib.

DAİM direktoru subsidiyaların növləri barədə danışarkən deyib: “Yerli heyvanların cins tərkibinin yaxşılaşdırılması və yüksək məhsuldar genetik potensiala malik heyvanların baş sayının artırılması məqsədilə süni mayalanma yolu ilə alınan hər bir sağlam buzova və balağa (camış balasına) görə süni mayalanma və ya embrion köçürmə subsidiyası nəzərdə tutulur.

Bundan başqa, fermerlərə kənd təsərrüfatı heyvanlarının saxlanılması, yemlənməsi və damazlıq işinin təşkili ilə bağlı çəkilən xərclərin bir hissəsini kompensasiya etmək məqsədilə hər bir heyvana (o cümlədən arı ailəsinə) görə heyvan subsidiyası, ölkədə istehsal edilib tədarükçülərə təhvil verilən heyvanmənşəli məhsul və ya xammalın miqdarına görə heyvandarlıq sahəsində məhsul subsidiyası, fermerlər tərəfindən bitkiçilik və heyvandarlıq sahələrində beynəlxalq sertifikatların alınması məqsədilə sertifikatlaşdırma subsidiyası tətbiq olunur”.

Qeyd edək ki, 2009-2026-cı illər ərzində Şəki fermerləri tərəfindən dəyərinin 60 faizi dövlət vəsaiti hesabına ödənilən, güzəştli şərtlərlə satılan 437 baş damazlıq düyə alınaraq rayona gətirilib. Bu işin gələcəkdə də davam etdirilməsi məqsədilə qurumun əməkdaşları tərəfindən fermerlər arasında mütəmadi olaraq maarifləndirici söhbətlər aparılır.

Süni mayalanma sahəsində ciddi artım qeydə alınıb

DAİM-in Heyvandarlıq sektorunun müdiri Nazim Rəcəbov isə qeyd edib ki, fermerlər heyvanların cins tərkibini yaxşılaşdırmaqdan ötrü yüksək məhsuldar törədicilərin toxumları ilə süni mayalanma işlərinə daha çox üstünlük verirlər: “Buna görə də rayonda süni mayalandırılan heyvanların baş sayı ildən-ilə artır. Süni mayalanma yolu ilə doğulmuş buzovlara görə heyvan sahiblərinə subsidiya ödənişi tətbiq olunduqdan sonra rayonda bu göstərici 2,5 dəfədən çox artıb. Belə ki, 2015-ci ildə süni mayalandırılan heyvanların sayı 3752 baş olduğu halda, ötən il bu rəqəm 9475-ə çatıb.

Cari ilin yanvar-may aylarında rayonda 4684 baş inək, camış və düyə süni yolla mayalandırılıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 461 baş çoxdur. Həmin müddətdə təsərrüfatlarda süni mayalanma yolu ilə əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 185 baş çox, yəni 2043 baş salamat buzov və balaq doğulub. Bu ilin 5 ayında Şəki rayonu üzrə 1636 nəfər heyvan sahibinə 1825 baş cinsi yaxşılaşdırılmış buzova və 25 baş balağa görə 185 min 300 manat subsidiya hesablanıb”.

Sektor müdiri bildirib ki, damazlıq cins malların dəyərinin 60 faizinin dövlət büdcəsindən ödənilməsi, süni mayalanma yolu ilə əldə olunan hər baş buzova görə 100 manat subsidiyanın verilməsi, həmçinin heyvanlar arasında xüsusi təhlükəli yoluxucu xəstəliklərə qarşı aparılan müalicə-profilaktika tədbirlərinin dövlət tərəfindən təmin edilməsi heyvandarlıqda dinamik inkişafı sürətləndirən əsas amillər olacaq.

Göründüyü kimi, dövlət tərəfindən tətbiq edilən yeni subsidiya mexanizmləri və sistemli dəstək tədbirləri Şəki rayonunda heyvandarlığın keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymasına geniş imkanlar açır. Yeni təsdiq olunmuş Dövlət Proqramının hədəflərinə uyğun olaraq reallaşdırılan bu tədbirlər yaxın illərdə rayonda mal-qaranın cins tərkibinin tamamilə yenilənməsinə, ət və süd istehsalının artırılmasına, bütövlükdə isə regionun aqrar potensialının güclənməsinə və əhalinin rifahının yüksəlməsinə mühüm töhfə verəcək.

_{Müxbir – Mustafa Dadaşov}