Süni intellekt dövründə uşaqlara hansı bacarıqlar lazım olacaq?
Bakı, 11 sentyabr, AZƏRTAC
Süni intellektin (Sİ) sürətli inkişafı uşaqların gələcəkdə hansı bilik və bacarıqlara ehtiyac duyacağını yenidən düşünməyi zəruri edir. Texnologiyanın həyatın və əmək bazarının müxtəlif sahələrinə daha geniş nüfuz etdiyi bir vaxtda yalnız rəqəmsal bacarıqlar deyil, insanı fərqləndirən düşünmə, yaradıcılıq və ünsiyyət qabiliyyətləri də ön plana çıxır. Bəs süni intellekt dövründə uşaqlara hansı bacarıqlar lazım olacaq?
Azərbaycan Respublikası Təhsil Cəmiyyətinin üzvü Aysel Nağıyeva AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib ki, gələcək təhsilin məqsədi uşaqları dəyişən texnologiyalara və əmək bazarına uyğunlaşa bilən, yeni imkanlar yaradan fərdlər kimi formalaşdırmaqdır. Bu yanaşma Dünya İqtisadi Forumunun 2025-ci il üzrə “Gələcəyin peşələri” hesabatına görə, 2030-cu ilədək əmək bazarında tələb olunan bacarıqların əhəmiyyətli hissəsi dəyişəcək. Analitik və yaradıcı düşünmə, dayanıqlılıq, çeviklik və adaptasiya, liderlik və sosial təsir, texnoloji savadlılıq, empatiya, aktiv dinləmə, maraq və ömürboyu öyrənmə əsas bacarıqlar sırasında göstərilir. Eyni zamanda süni intellekt və böyük verilənlər, şəbəkələr və kibertəhlükəsizlik, proqramlaşdırma, dizayn və istifadəçi təcrübəsi kimi texnoloji bacarıqların əhəmiyyətinin artacağı vurğulanır.
A.Nağıyeva qeyd edib ki, gələcək nəsildən yalnız texnologiyadan istifadə etmək deyil, onunla yanaşı düşünmək, yaratmaq, qərar vermək və dəyişikliklərə uyğunlaşmaq bacarığı da tələb olunacaq. Sİ-nin təqdim etdiyi məlumatın doğru, uyğun və etibarlı olub-olmadığını qiymətləndirmək insanın əsas məsuliyyətlərindən birinə çevrilir. Buna görə də uşaqlarda məlumatı yoxlamaq, müxtəlif mənbələri müqayisə etmək, sübutları qiymətləndirmək, səbəb-nəticə əlaqələri qurmaq və düzgün suallar vermək bacarıqları erkən yaşlardan inkişaf etdirilməlidir.
Yaradıcı düşünmə və problem həll etmə də gələcək üçün vacib bacarıqlardandır. Sİ hazır cavablar və həllər təqdim edə bildiyi üçün insanın üstünlüyü getdikcə daha çox yeni suallar vermək, fərqli ideyalar yaratmaq, mürəkkəb problemləri müəyyənləşdirmək və alternativ həll yolları qurmaq qabiliyyətində olacaq. Uşağın yalnız düzgün cavabı tapması deyil, problemin özünü müəyyənləşdirə bilməsi və “başqa hansı həll mümkündür?” sualını verməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyacaq. Yaradıcılıq isə yalnız incəsənətlə məhdudlaşmır, gündəlik problemlərə yeni yanaşmalar tapmaq və mövcud imkanlardan fərqli şəkildə istifadə etmək bacarığını da əhatə edir.
Müsahibimizin sözlərinə görə, süni intellekt dövründə texnoloji, rəqəmsal və məlumat savadlılığı da əsas bacarıqlardan birinə çevriləcək. Uşaqlar süni intellektin iş prinsiplərini ümumi şəkildə anlamalı, onun imkanları ilə yanaşı, məhdudiyyətlərini də bilməlidirlər. Texnologiyalardan təhlükəsiz, etik və məsuliyyətli istifadə, şəxsi məlumatların qorunması, rəqəmsal təhlükəsizlik, eləcə də süni intellektin yaratdığı məzmunu düzgün qiymətləndirmək bacarığı da bu savadlılığın mühüm tərkib hissəsidir.
Bununla yanaşı, intuitiv bacarıqların əhəmiyyəti azalmayacaq. Xüsusilə qeyri-müəyyən və sürətlə dəyişən situasiyalarda müşahidə aparmaq, vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək və ilkin istiqaməti müəyyənləşdirmək analitik düşünməni tamamlayan mühüm bacarıqlar kimi önə çıxacaq. İntuisiya isə fakt və sübutları əvəz etmir. Mühüm qərarlar qəbul edilərkən ilkin təəssürat məlumatların yoxlanılması və analitik qiymətləndirmə ilə dəstəklənməlidir.
“Beləliklə, gələcəyin uşağı üçün Sİ savadlılığı, tənqidi və analitik düşünmə, yaradıcı yanaşma, problem həll etmə, rəqəmsal və məlumat savadlılığı, intuisiya, ünsiyyət və əməkdaşlıq, empatiya, adaptasiya, dayanıqlılıq və ömürboyu öyrənmə bir-birini tamamlayan bacarıqlara çevrilir. Bu bacarıqlar ayrı-ayrılıqda deyil, qarşılıqlı şəkildə inkişaf etdirilməlidir. Məsələn, uşaq Sİ-dən istifadə edərək hər hansı problemə həll axtararkən əvvəlcə düzgün sual formalaşdırmalı, əldə etdiyi məlumatı qiymətləndirməli, alternativlər yaratmalı, etik nəticələri nəzərə almalı və sonda müstəqil qərar verməlidir.
Nəticə etibarilə, Sİ dövründə uşağa yalnız müəyyən proqramları və texnoloji alətləri öyrətmək kifayət deyil. Əsas məqsəd öyrənməyi bacaran, məlumatı qiymətləndirən, Sİ-dən şüurlu və etik şəkildə istifadə edən, yaradıcı düşünən, problemləri həll edən, insanlarla əməkdaşlıq edən və dəyişikliklərə uyğunlaşan müstəqil fərd yetişdirməkdir”, - deyə A.Nağıyeva bildirib.
Müxbir - Xatirə Cəfərova
Bölmənin digər xəbərləri
