Bakı, 23 fevral (AZƏRTAC). Təbiətin amansızlığındanmı, ya nədəndir, Abşeron mühitində ağacın öz-özünə boy atması ağlabatan deyildir. Yerə toxum atdınmı, gərək başına dolanasan, qayğısını çəkəsən, yoxsa sənə könül bağlamaz. Amma içərimizdə elə adamlar əmələ gəlib ki, Bakı kimi yerdə də öz mənfəətləri xatirinə ağaca balta çalırlar. Unudurlar ki, məşhur atalar sözündə deyildiyi kimi, “yaşıllığı çox olan diyarın məzarı az olar.”

Vaxtilə rus çarı II Aleksandr: “Siyasi dustaqlar üçün Bakıdan gözəl şəraiti olan yer yoxdur” - sözlərini deyəndə nəyi nəzərdə tuturdu? Demək istəyirdi ki, Bakıda yaşamaq elə cəza çəkməkdir. İnsanı yandırıb-yaxan isti və quraqlığın tüğyanı, bir yandan da o dövrdə kölgəsinə girməyə ağacın yoxluğu bu sözləri təsdiq edirdi.

Azərbaycan xalqının böyük oğlu, dünya şöhrətli siyasətçi Heydər Əliyev isə rus çarının dediklərini alt-üst etdi. Abşeronu yaşıllıqlar diyarına çevirdi.

Xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyev sovet Azərbaycanına rəhbərlik etdiyi dövrdə (1969-1982) yaşıllığın qədrini bilməyənlərə anlatdı ki, yaşıllıq olmayan yerdə həyat yoxdur. Hər kəs iki ağac əkib böyütməlidir. Ulu öndər Heydər Əliyevin ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdışından sonra müharibə şəraitində, ağır vəziyyətdə olsaq da, nəinki Bakı şəhərində, eləcə də respublikamızın bütün bölgələrində yaşıllığa diqqət yenidən artırıldı. Planetin ağciyərləri olan meşələrin qorunması yenidən gündəmə gəldi. Yaşıllaşdırma paytaxt Bakıda və Abşeronda bundan sonra başladı.

Respublikamızda ekoloji problemlərin həll edilməsini daim diqqətdə saxlayan, xüsusilə yaşıllaşdırmaya böyük önəm verən ulu öndər Heydər Əliyevin 2001-ci il 23 may tarixli Fərmanı ilə ətraf mühitin mühafizəsi və təbii ehtiyatlardan istifadənin ayrı-ayrı istiqamətləri ilə məşğul olan və fəaliyyətlərində bir-birini təkrarlayan Dövlət Ekologiya və Təbiətdən İstifadəyə Nəzarət Komitəsi, Dövlət Geologiya və Mineral Ehtiyatlar Komitəsi, Dövlət Hidrometeorologiya Komitəsi və “Azərmeşə” İstehsalat Birliyi ləğv edilmiş və bunların bazasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yaradılmışdır. Respublika Prezidentinin 2001-ci il 18 sentyabr tarixli Fərmanı ilə “Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi haqqında Əsasnamə” təsdiq edilmişdir. Əsasnaməyə görə Azərbaycan Respublikası ərazisində, o cümlədən Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycan Respublikasına mənsub olan bölməsində ətraf mühitin qorunması, təbiətdən istifadənin təşkili, yeraltı sulardan, mineral xammal ehtiyatlarından və yerüstü təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə edilməsi, onların bərpası, hidrometeoroloji proseslərin müşahidəsi və proqnozlaşdırılması sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirilməsi bu nazirliyə tapşırılmışdır.

Özünün təbii zənginliyinə görə dünyada aparıcı yerlərdən birini tutan Azərbaycanda Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi (ETSN) tərəfindən meşələrin bərpa olunması və yeni meşələrin salınması, meşələrin qorunub mühafizə olunması ilə bağlı bir çox ciddi tədbirlər həyata keçirilmişdir. Bunun üçün ETSN-in meşələrin inkişafı departamenti tərəfindən təkcə 2012-ci ildə görülmüş işlərə nəzər salmaq kifayətdir. Ötən il 10 min 500 hektar proqnoz əvəzinə 10 min 528 hektar sahədə meşəbərpa tədbirləri, o cümlədən 3 min 75 hektar əvəzinə 3 min 78 hektar sahədə meşə əkini və səpini işləri yerinə yetirilmişdir. Meşələrin təbii bərpasına kömək tədbirləri isə 7 min 450 hektar sahədə aparılmışdır. Əkin materiallarının yetişdirilməsi məqsədi ilə tinglik sahələrində 82,62 hektarda toxum səpilmiş, böyütmə şöbəsində 74,9 hektar sahədə 2 min 936 toxmacar, kökləndirmə şöbəsində isə 16,3 hektarda 757 min çilik basdırılmışdır. Tinglik sahələrində 25 mindən çox müxtəlif çeşiddə əkin materialı yetişdirilmişdir. Tinglik sahəsinin səpin, böyütmə və kökləndirmə şöbələrində yetişdirilən əkin materiallarının müəyyən hissəsi 2012-ci ilin payız mövsümündə meşə əkinlərində istifadə olunmuşdur. Qalan əkin materialı isə 2013-cü ilin yaz mövsümündə meşə fondu torpaqlarında nəzərdə tutulan meşə əkini, təmir-doldurma işləri, eləcə də yaşayış məntəqələrinin və magistral yolların mühafizə zolaqlarının yaşıllaşdırılması üçün istifadə ediləcəkdir. Bundan əlavə, meşə və qeyri-meşə fondu ərazilərində meşə əkinlərinin becərilməsi məqsədi ilə 356 min 92,1 hektar sahədə xidmət, 35 min 969 hektar sahədə suvarılma işləri aparılmışdır. Eyni zamanda, meşələrin qorunması və mühafizəsinə ciddi nəzarət edilmişdir. Meşə qanunvericiliyini pozan şəxslər (qanunsuz ağac kəsən, meşə torpaqlarını zəbt edən və digər meşə qanunvericiliyi hallarını pozanlar) barədə qanuna müvafiq tədbirlər görülməsi və ziyanların ödətdirilməsi üçün 66 min 718 manat ziyan məbləğində 215 iş prokurorluq, polis və məhkəmə orqanlarına göndərilmişdir. Meşələrdə yanğın təhlükəsinin qarşısını almaq məqsədilə Azərbaycan Respublikası “Yanğın təhlükəsizliyi haqqında Qanun”un tələblərinə uyğun olaraq bir sıra qabaqlayıcı zəruri tədbirlərin həyata keçirilməsi nəticəsində ciddi meşə yanğınları baş verməmişdir. Belə ki, ötən il ərzində ümumilikdə 9,97 hektar meşə fondu ərazisini əhatə etməklə 8 yanğın hadisəsi baş vermişdir. Baş vermiş meşə yanğınları operativ şəkildə ləğv edildiyindən meşə fonduna ciddi ziyan dəyməmişdir. Sadalananlar adi rəqəmlər deyildir, bunlar ölkəmizdə yaşıllaşdırma sahəsində mövcud vəziyyəti əks etdirir. Eyni zamanda, ulu öndərin vaxtilə müəyyən etdiyi ekoloji siyasətin bu gün uğurla davam etdirilməsinin göstəricisidir.

Bu nailiyyətlərlə yanaşı, təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, son 20 ildə ölkəmizin meşə təsərrüfatı daha bir ağır problemlə üzləşmişdir. Ermənistanın təcavüzü nəticəsində 250 min 928 hektar meşə sahəsi işğal altında qalmışdır, 10 min 233 hektar meşə sahəsi isə təsərrüfat dövriyyəsindən çıxmışdır. İşğal altında qalmış meşələrimiz hazırda vəhşicəsinə qırılıb talan edilir. Bu ərazilərdə bitən qiymətli ağac cinslərinin kəsilib Ermənistana aparılması biomüxtəlifliyin pozulmasını kritik həddə çatdırmışdır.

Qeyd olunmalıdır ki, Prezident İlham Əliyev də ətraf mühitin mühafizəsi və əhalinin sağlamlığı məsələlərinə daim böyük diqqət yetirir. Dövlətimizin başçısının təşəbbüsü ilə 2010-cu ilin ölkəmizdə “Ekologiya ili” elan edilməsi əsasən Bakı və ətraf ərazilərdə torpaqların çirklənməsi və yaşıllaşdırma ilə bağlı olmuşdur. ”Ekologiya ili” çərçivəsində Bakı şəhərinin atmosfer havasının təmizlənməsi məqsədi ilə üç milyondan çox ağac əkilmişdir.

Bu gün tam əminliklə demək olar ki, Azərbaycanda ekoloji problemlər dövlət səviyyəsində həll olunur. Son illər Bakı şəhərində və ətraf yaşayış massivlərində həyata keçirilən ekoloji tədbirlər, o cümlədən ağacəkmə aksiyaları birbaşa ətraf mühitin qorunmasına və yaşıllaşdırmaya xidmət edir. Azərbaycan Xəzəryanı dövlətlər arasında yeganə ölkədir ki, burada dənizin və onun akvatoriyasının çirklənmədən təmizlənməsi üzrə kompleks tədbirlər həyata keçirilir.

Ölkəmizdə genişmiqyaslı yaşıllaşdırma kampaniyasına başlanılmışdır. Ulu öndərin qurucusu olduğu Yeni Azərbaycan Partiyasının mütəmadi olaraq təşkil etdiyi ağacəkmə aksiyaları, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın təşəbbüsü ilə başlanılan İDEA -Ərtaf Mühit üzrə Beynəlxalq Dialoq Kampaniyası tərəfindən həyata keçirilən aksiyalar və layihələr bu kampaniyanın əhəmiyyətini daha da artırır. Bunlarla yanaşı, meşələrin bərpa edilməsi və artırılmasına dair milli proqramlar və dövlət proqramları həyata keçirilir.

Azərbaycan dövlətinin əsas hədəflərindən biri ekoloji cəhətdən dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişafa nail olmaqdır. Biomüxtəlifliyin qorunması, yanacaq-enerji kompleksinin ətraf mühitə mənfi təsirinin neytrallaşdırılması, dənizin və onun akvatoriyasının çirklənməsinin aradan qaldırılması, yaşıl ərazilərin bərpası və mövcud resursların səmərəli mühafizəsi istiqamətində zəruri tədbirlər gələcəkdə də davam etdiriləcəkdir. Meşəsalma və bərpa işləri nəticəsində meşə sahələrinin ümumi torpaq sahələrinə nisbəti artacaq, yolkənarı ərazilərdə atmosfer havasının çirklənmədən qorunması, eləcə də nəqliyyatın hərəkətindən yaranan səs-küyün azaldılması məqsədi ilə yolqoruyucu yaşıllıqlar salınacaqdır. Atmosfer havasına atılan zərərli maddələrə dair Avropa standartlarına uyğun milli standartlar hazırlanaraq tətbiq ediləcəkdir.

Elçin Hüseynov

AZƏRTAC-ın müxbiri