Yeni rəsmi hesabat: 118 ölkə AI idarəçiliyindən kənarda qalır
Bakı, 14 aprel, AZƏRTAC
BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının (UNCTAD) 2025-ci il üçün yeni Texnologiya və İnnovasiya Hesabatında bildirilir ki, 118 ölkə qlobal süni intellekt (AI) idarəçiliyindən kənarda qalır.
AZƏRTAC təşkilatın məlumatına istinadla xəbər verir ki, qlobal süni intellekt bazarı 2033-cü ilə qədər 4,8 trilyon dollara çata bilər ki, bu da Almaniyanın demək olar ki, bütün iqtisadiyyatının həcminə bərabərdir. Bununla belə, bu artımın faydaları məhdud sayda ölkə və korporasiyaların əlində cəmləşib.
Hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, süni intellekt davamlı inkişafa təkan vermək üçün böyük potensiala malik olsa da, o, mahiyyətcə hər kəsi əhatə edən texnologiya deyil. Onun faydalarından tam istifadə etmək üçün ölkələr indi rəqəmsal infrastruktura, bacarıqların inkişafına və effektiv texnologiya idarəçiliyinə sərmayə qoymağa başlamalıdır.
UNCTAD qeyd edir ki, əksəriyyəti ABŞ və Çində yerləşən cəmi 100 şirkət tədqiqat və inkişafa qlobal korporativ xərclərin 40 faizinə malikdir. “Apple”, “Nvidia” və “Microsoft” kimi texnoloji nəhənglərin bazar kapitallaşması indi hər biri 3 trilyon dolları keçir və bütün Afrika qitəsinin ümumi daxili məhsulu ilə rəqabət aparır.
Gücün ölkələr və korporasiyalar səviyyəsində bu cür cəmləşməsi texnoloji uçurumu genişləndirmək riski daşıyır: həlledici tədbirlər görülməsə, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar qlobal rəqəmsal transformasiyada iştirak etmək imkanlarını əldən vermək və geridə qalmaq riski ilə üzləşir.
Süni intellekt dünya üzrə iş yerlərinin 40 faizinə təsir edə bilər. Avtomatlaşdırma daha yüksək məhsuldarlıq vəd etsə də, xüsusən də iqtisadiyyatı ucuz əməyə əsaslanan ölkələrdə iş yerlərinin itirilməsi riski yaradır. Bununla belə, ekspertlər vurğulayırlar ki, süni intellekt təkcə iş yerlərini əvəz etmək deyil, həm də yeni sənayelər yaratmaq və işçilərin səlahiyyətlərini artırmaq iqtidarındadır. Texnoloji tərəqqinin iş yerlərinin itirilməsinə deyil, onların yaradılmasına gətirib çıxarmasını təmin etmək üçün işçi qüvvəsinin yenidən ixtisasının artırılmasına və uyğunlaşmasına investisiyalar çox vacibdir.
Hesabatda bildirilir ki, AI-ni milli inkişaf strategiyalarına effektiv şəkildə inteqrasiya etmək üçün ölkələr üç əsas sahəyə üstünlük verməlidir: infrastruktur, məlumat və bacarıqlar. Bu sahələrdə strateji mövqeləşdirmə ölkələrin süni intellektləri uğurla qəbul etməsi, yerli innovasiyaların təşviqi və süni intellektin inkişafını sosial-iqtisadi məqsədlərinə uyğunlaşdırması baxımından əhəmiyyətli olacaq.
Süni intellektin artan əhəmiyyətinə baxmayaraq, əsasən Qlobal Cənubdan olan 118 ölkə bu sahədə beynəlxalq norma və standartların formalaşdırılması prosesindən kənarda qalır. UNCTAD ədalətlilik, şəffaflıq və texnologiyanın faydalarına bərabər çıxışa əsaslanan qlobal tənzimləyici çərçivə yaratmaq üçün bütün ölkələri masa arxasında əyləşməyə çağırır.
UNCTAD-ın hesabatında süni intellektin bölünməni dərinləşdirməkdənsə, inklüziv inkişafa təkan verməsini təmin etmək məqsədi daşıyan hərtərəfli fəaliyyət planı müəyyən edilir. Əsas tövsiyələrə aşağıdakılar daxildir:
· Korporativ hesabatlılığın artırılması üçün ESG hesabatına bənzər süni intellektdən istifadə üçün açıqlama mexanizminin yaradılması; AI resursları üçün qlobal paylaşılan infrastrukturun inkişafı; bilik və texnologiyaya çıxışı demokratikləşdirmək üçün açıq məlumatların və açıq mənbəli proqram təminatının inkişafı yolu ilə açıq innovasiyaların təşviq edilməsi; Qlobal Cənub ölkələri ilə əməkdaşlıq da daxil olmaqla bilik və resurs mübadiləsi vasitəsilə ölkələrin potensialının gücləndirilməsi.
Bölmənin digər xəbərləri
