20 Yanvar - qürur və şərəf tariximiz
Bakı, 20 yanvar, AZƏRTAC
XX əsrin sonlarında dünyada gedən geosiyasi dəyişikliklər SSRİ hökumətinin daxili və xarici siyasətində “yeniliklər”lə müşayiət olunmağa başladı. 1985-ci ildə SSRİ rəhbərliyinə gətirilən M.S.Qorbaçov həmişə ziddiyyətli məqamlarla yadda qaldı. Onun “yenidənqurma və aşkarlıq” siyasəti adı altında həyata keçirdiyi demokratiya prinsipləri qərəzli idi. Məhz belə bir şəraitdə həyata keçirilən tədbirlər anti-Azərbaycan xarakteri daşıyırdı. Sovet hökumətinin ikili siyasəti xalqların öz müqəddəratını təyinetmə, müstəqilliklərinin əldə olunması istiqamətində apardıqları mübarizəni sürətləndirdi.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun Dünya tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Ədalət Mustafayev söyləyib. O bildirib ki, 1988-ci ildən başlayaraq Qərbi Azərbaycandan soydaşlarımızın qovulması, onların öldürülməsi, diri-diri yandırılması, günahsız körpələrin dəmir boruların içərisinə yığılaraq hər iki tərəfdən bağlanaraq ağlagəlməz cinayətlərin həyata keçirilməsi məhz Qorbaçov hakimiyyətinin şahidliyi ilə həyata keçirilirdi. Bir ittifaqın tərkibində 300 minə yaxın azərbaycanlının öz qədim yurdlarından, Qərbi Azərbaycandan qovulmasına biganə qalan sovet siyasi rəhbərliyi beynəlxalq qanunlara əməl etməyərək müttəfiq respublikalara qarşı neqativ siyasəti davam etdirirdilər.
“Bəzən belə sual meydana çıxır - 20 Yanvar faciəsi baş verməyə bilərdimi? Düşünürəm ki, bu sualın cavabını aydınlaşdırmaq üçün bir neçə səbəbi ardıcıl göstərmək müxtəlif təbəqədən olan oxucuda düzgün qənaətə gəlmək imkanı yaradar. 1988-ci ildə iyulun 18-də SSRİ Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasında Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistana verilməsinə cəhd olundu. Müxtəlif təzyiqlər qarşısında geri çəkilən hökumət Arkadi Voskini oraya səlahiyyətli nümayəndə təyin etdi. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində erməni əhalisinin Ermənistanla əlaqələrinə üstünlük verən bu şəxs Azərbaycan SSR qanunlarına məhəl qoymur, bölgənin müstəqil olmasına və yaxud Ermənistana birləşdirilməsinə cəhd edirdi. Bunun ardınca 1989-cu il yanvarın 12-də Qarabağda Xüsusi İdarə Komitəsi yaradılır və Arkadi Volski komitənin sədri təyin edilir. Azərbaycanın keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində və Ermənistanla vəziyyəti gərginləşdirməyə marağı olan güclər Azərbaycana təzyiq etmək, milli oyanışı birdəfəlik məhv etmək üçün ciddi bəhanələr axtarırdılar. Goranboy rayonu ərazisində salınmış Şaumyankənd rayonu var idi. Separatçı qüvvələrin və onların xarici havadarlarının təbliğatı nəticəsində orada olan erməni əhalisi bu ərazinin də 1989-cu ilin iyulunda DQMV-ə birləşməyi tələb edəndən sonra siyasi vəziyyət daha da gərginləşmişdi. Amma Mərkəz buna da biganə qalır və yeni bəhanələrə şərait yaradırdı”, - deyə Ə.Mustafayev qeyd edib.
O bildirib ki, Ermənistanın açıq şəkildə Azərbaycanın daxili işlərinə qarışması və SSRİ rəsmiləri tərəfindən buna heç bir reaksiya bildirilməməsi sovet hökumətində qanunların işləmədiyi qənaəti yaratmışdı. Məhz Mərkəzin hadisələrə belə mövqe nümayiş etdirməsi haqsızlıqdan qəzəblənmiş əhalini ayağa qaldırmışdı. Həmçinin Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində “fəaliyyət göstərən” Respublika Təşkilat Komitəsinin 1990-cı il yanvarın 10-da Xankəndini tərk etməsi də ümidləri tamamilə məhv etmişdi.
“1990-cı il yanvarın 15-nə qədər Bakıda qalan ermənilərin sovet xüsusi xidmət orqanlarının marağına uyğun olaraq qarşıdurma yaratması nəticəsində SSRİ rəhbərliyinin Bakıya qoşun yeritməsi mürəkkəb olan vəziyyəti daha da gərginləşdirir. 1990-cı il yanvarın 19-da gecə saat 12:00 radələrində 60 minə yaxın silahlı qüvvənin vəhşicəsinə müxtəlif istiqamətlərdən hücuma keçməklə əliyalın insanları tapdalayaraq, silahlardan atəş açaraq Bakı şəhərinə daxil olması böyük faciəyə səbəb oldu. Burada bir məsələni xüsusi olaraq qeyd etmək yerinə düşər ki, sovet əsgərləri kortəbii şəkildə binalara atəş açırdılar, hətta təcili tibbi yardım maşınlarını belə tanklarla əzib keçirdilər. Sonrakı dəqiqləşdirmələr onu deməyə əsas verir ki, Bakıya yeridilən qoşunların içərisində Stavropol diyarından toplanmış ermənilər olub”, - deyə o əlavə edib.
Ə.Mustafayev bildirib ki, bu vəhşiliyə baxmayaraq, Azərbaycan xalqının xalqın əzmini qırmaq mümkün olmadı. O zaman Moskvada olan və siyasi sistemin təzyiqi altında bütün təhlükələrə baxmayaraq, hadisənin səhəri günü Ümummilli Lider Heydər Əliyev ailəsi ilə birlikdə Azərbaycanın daimi nümayəndəliyinə gələrək Qorbaçov hakimiyyətinin amansızlığı haqqında bəyanat verdi. Ulu Öndərin bu bəyanatı Azərbaycan xalqında böyük ruh yüksəkliyi yaratdı. 20 Yanvar şəhidlərinin mütəşəkkil şəkildə dəfninin təşkilinə nə qədər maneələr olsa da, yanvarın 22-də milyonların müşayiəti ilə müstəqillik uğrunda canından keçmiş şəhidlər dəfn olundular.
“Beləliklə, qeyd edə bilərəm ki, Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizədə şəhid olmuş qəhrəmanlarımızın ruhu şaddır. Artıq o hadisədən 34 il keçir. Azərbaycan Ulu Öndər Heydər Əliyevin qarşıya qoyduğu strategiya əsasında güclənib, bu strategiyaya sadiq qalan Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında torpaqlarımız işğaldan azad edilib”, - deyə Ə.Mustafayev fikrini yekunlaşdırıb.
Bölmənin digər xəbərləri
