Hörmətli iclas iştirakçıları!

Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyatının bütün sahələri kimi, ölkənin qaz təsərrüfatı da 2005-ci ilin doqquz ayında öz dinamik inkişafını davam etdirərək, bir sıra nailiyyətlər əldə etmişdir. “Azəriqaz” Səhmdar Cəmiyyəti öz fəaliyyətini, əsasən, regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət proqramının və yanacaq-enerji kompleksinin inkişafı Dövlət proqramının təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarının icrası istiqamətində qurmuşdur. Göstərilən fərmanlara əsasən, “Azəriqaz” qaz təsərrüfatında əhali abunəçilərinin və iqtisadiyyatın təbii qaza olan tələbatının mümkün qədər ödənilməsi üçün irimiqyaslı və böyükhəcmli işlər həyata keçirir. 2005-ci ilin 9 ayında qaz təsərrüfatı üzrə tikinti sahəsində 19,6 milyard manatlıq iş görülərək, 77,6 kilometr qaz kəməri istismara verilmişdir. Təmir sahəsində isə 20,8 milyard manatlıq iş görülmüş, 35,6 kilometr müxtəlif diametrli borular təmir olunmuşdur. Görülmüş əsaslı tikinti və təmir-bərpa işləri nəticəsində təbii qazla təmin olunan abonentlərin sayı 28 min artmışdır. Bundan əlavə, 9 ay ərzində respublikanın 23 rayonunun, 8 qəsəbəsinin və 69 kəndinin təbii qaz təchizatı bərpa olunmuşdur.

Möhtərəm cənab Prezident!

Sizin tapşırığınıza əsasən, respublikanın qaz almayan rayonlarının qaz təchizatının bərpası işləri davam etdirilir. İmişli rayonunun qaz təminatı ilə əlaqədar 34 kilometr Saatlı-İmişli daşıyıcı qaz kəmərinin təmir-bərpa işləri başa çatmaq üzrədir. Noyabr ayının axırına kimi İmişli rayon mərkəzi təbii qazla təmin olunacaqdır. Burada ilk növbədə, 1200 abonentə, habelə inşa olunan şəkər zavoduna təbii qaz veriləcəkdir.

Möhtərəm cənab Prezident!

Sizin cənub bölgəsinə səfəriniz zamanı verdiyiniz tapşırığa əsasən, Lerik və Yardımlı rayonlarının qazlaşdırılması üçün texniki-iqtisadi əsaslandırmanın əsas layihələri qısa bir müddətdə hazırlanmışdır. Bu rayonlarda heç vaxt qazlaşdırma işləri aparılmamışdır. Tərtib olunmuş layihə-smeta sənədləri əsasında 64 kilometr uzunluğunda magistral qaz kəmərinin çəkilməsi, tələb olunan avadanlıqların alınıb quraşdırılması və bilavasitə qazlaşdırmanın birinci mərhələsində rayon mərkəzlərinə qazın verilməsi üçün 46 milyard manat vəsait tələb olunur.

Cənab Prezident, Lerik və Yardımlı rayonlarının əhalisinə diqqət və qayğınızı, həmçinin onların yanacağa olan tələbatını nəzərə alaraq, Sizin tapşırığınızla bu işlərin tezləşdirilməsi məqsədi ilə 10 milyard manat vəsaitin ayrılması haqqında müvafiq göstəriş verilmişdir. Söz veririk ki, 2006-cı ilin noyabr-dekabr aylarında bu rayonların təbii qaz alması təmin olunacaqdır.

Eyni zamanda, bu rayonlarda təxminən 120 iş yerinin açılması nəzərdə tutulmuşdur.

Qaz almayan rayonlardan Ağcabədi və Beyləqan rayonlarının qaz təminatının bərpası 2006-2007-ci illərə nəzərdə tutulmuşdur. Göründüyü kimi, Fərmanla müəyyən edilmiş işlər ölkənin qaz təsərrüfatında tam həcmdə yerinə yetirilir və qaz hasilatının artımına uyğun olaraq, mərhələ-mərhələ bütün rayonlar təbii yanacaqla təmin olunacaqdır. 2005-ci ilin on ayında respublikaya 3 milyard 780 milyon kubmetr həcmində qaz idxal olunmuş, bunun 3 milyard 445 milyon kubmetri elektrik styansiyalarına təhvil verilmişdir. Ümumiyyətlə, 2000-ci ildən bu günə qədər respublikaya 20 milyard 500 milyon kubmetr qaz idxal olunmuşdur. “Azəriqaz” 2005-ci ilin 9 ayında 3 milyard 480 milyon kubmetr həcmində yerli qaz almışdır. Bu, keçən ilin müvafiq dövründəkindən 376 milyon kubmetr artıqdır. Bu imkandan istifadə edərək, 2005-ci ilin qazvurma mövsümündə yeraltı anbarlara 1 milyard 26 milyon kubmetr və ya keçən illə müqayisədə 400 milyon kubmetr çox qaz vurulmuşdur. Göründüyü kimi, yeraltı anbarlara təbii qazın bu miqdarda vurulması, gələcəkdə vurulacaq qazın həcminin artırılması vahid bir kompleks kimi fəaliyyət göstərən qaz nəqletmə sisteminin və onun ayrılmaz tərkib hissəsi olan yeraltı qaz anbarlarının texnoloji baxımdan yalnız birgə istismarının nəticəsidir.

Möhtərəm cənab Prezident, xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, 1991-ci ildən bəri mümkün olmayan, lakin bu gün qazanılmış bu nailiyyət, yəni yeraltı anbarlara 1 milyard 26 milyon kubmetr qaz vurulması şəxsən Sizin bu sahəyə olan diqqət və qayğınız nəticəsində əldə edilmişdir. Bu həcm bizə imkan verəcəkdir ki, indiki payız-qış mövsümündə mövcud problemlərin bir qismini aradan qaldıraq.

2005-ci ilin doqquz ayında respublika ərazisində 1,8 milyard kubmetr qaz satılmışdır. Bu, 2004-cü ilin müvafiq dövrünə nisbətən 300 milyon kubmetr çoxdur. Respublika üzrə istehlak edilmiş qaza görə ödəmələrin həcminin 2004-cü ilin müvafiq dövrünə nisbətən 139 milyard manat və ya 1,8 dəfə artmasına baxmayaraq, ümumi ödəmə 54 faiz, əhali abunəçiləri tərəfindən ödəmə isə 25 faiz təşkil etmişdir. Ödəmələrin aşağı səviyyədə olması bizi qətiyyən qane etmir və bu sahədə ciddi dönüş yaradılması məqsədi ilə bütün rayon və şəhər qaz istismarı idarələrinə ciddi tədbirlərin görülməsi tapşırılmışdır.

Möhtərəm cənab Prezident, 15 ilə yaxın enerji blokadasında olan Naxçıvan Muxtar Respublikasına təbii qaz verilməsi, nəhayət, bu günlərdə bərpa ediləcəkdir. Layihədə göstərildiyi kimi, Naxçıvana qazın verilməsi İranla qaz mübadiləsi yolu ilə həyata keçirilməlidir. Dünəndən biz Astaradan İrana təbii qazın verilməsinə başlamışıq. Demək olar ki, bu gün, uzağı sabahdan biz Naxçıvan Muxtar Respublikasında qazın qəbulunu təmin edəcəyik.

İranın qaz nəqletmə sistemi 55 atmosfer təzyiqlə işlədiyinə görə, Astarada qaz-kompressor stansiyası tikilmişdir. Hacıqabul-Astara magistral qaz kəməri vasitəsilə bu stansiyaya verilən qaz oradan 55 atmosfer təzyiqlə İran İslam Respublikasına ötürülür. Magistral qaz kəməri əsaslı təmir olunmuş və 3,7 kilometrlik hissəsi tam dəyişdirilmişdir. Bu bizə imkan verir ki, qarşıdan gələn qış mövsümündə cənub bölgəsini qazla daha etibarlı, fasiləsiz təmin edək, eyni zamanda İrana qazın ötürülməsi təmin olunsun. Kompressor stansiyasından sərhədə qədər 2 kilometr uzunluğunda yüksəktəzyiqli magistral qaz kəməri inşa olunmuşdur. İran ilə Naxçıvan arasında mövcud kəmər yox idi. İran Culfası ilə Azərbaycan Culfası arasında Arazdan keçməklə yüksəktəzyiqli magistral qaz kəməri çəkilmişdir. 49 kilometr uzunluğunda Culfa-Naxçıvan yüksəktəzyiqli 530 millimetrlik qaz kəməri inşa olunmuşdur. Ümumilikdə Naxçıvanda 67 kilometr uzunluğunda yüksəktəzyiqli 530 millimetrlik magistral qaz kəmərləri çəkilmişdir. Bundan əlavə, 390 kilometr uzunluğunda şəbəkə ilə qaz xətləri çəkilmişdir. Naxçıvan şəhərinin tam qazlaşdırılması polietilen borularla həyata keçirilmişdir. Rayon mərkəzlərinin qazlaşdırılması üçün daşıyıcı kəmərlər çəkilmişdir.

Bundan əlavə, 8 avtomatik qazpaylayıcı stansiya, beynəlxalq standartlara uyğun 2 qazölçmə stansiyası (biri Astarada, biri Culfada), qazın tərkibini müəyyən edən laboratoriya, 8 rayonda inzibati bina, Naxçıvan şəhərində dördmərtəbəli müasir inzibati bina inşa olunmuşdur. 10 min 500 mənzil artıq qazı qəbul etməyə tam hazırdır, sayğaclar, qaz sobaları quraşdırılmışdır. Naxçıvan Qaz İstehsalat Birliyi yaradılıb və burada 350 iş yeri ilə təmin olunacaqdır.

Möhtərəm cənab Prezident, deməli birinci mərhələ artıq başa çatmaq üzrədir. İkinci mərhələnin texniki-iqtisadi əsaslandırması hazırlanıb təqdim olunmuşdur. İkinci mərhələdə 44 min abonentin qazla təmin olunması nəzərdə tutulur. Bu məqsəd üçün 145 milyard manat vəsait lazımdır. Bu vəsait olarsa, biz gələn il də işləri davam etdirərik.

Qaz təsərrüfatı üzrə 2005-ci ilin 9 ayında əlavə olaraq 752 iş yeri açılmışdır ki, bu da cənab Prezident, Sizin iş yerlərinin açılması üçün verdiyiniz tapşırıqların yerinə yetirilməsidir. Möhtərəm cənab Prezident, “Azəriqaz” Səhmdar Cəmiyyətinin çoxminli kollektivi adından Sizi əmin edirik ki, qaz təsərrüfatı işçiləri gələcəkdə də bütün tapşırıqlarınızı böyük əzm və ruh yüksəkliyi ilə həyata keçirəcəklər.

Diqqətinizə görə sağ olun.

İLHAM ƏLİYEV: 15 ilə yaxındır ki, Naxçıvana qaz verilmirdi. Naxçıvanlılar qazdan məhrum olmuşdular və çətin şəraitdə, xüsusilə, qışda, soyuq havada qaza həsrət qalmışdılar. İndi görülən tədbirlər nəticəsində Naxçıvanın qazla təminatı bərpa olunur və sabah, ya da birisi gün Naxçıvana qazın verilməsi təmin olunacaqdır. Bu, böyük bir hadisədir, deyə bilərəm ki, tarixi bir hadisədir.

ƏLİXAN MƏLİKOV: Cənab Prezident, mən üzr istəyirəm, keçən ilin avqustun 5-dən başlayaraq, İranla müvafiq sənəd imzalanan gündən Sizin gündəlik diqqətiniz, qayğınız nəticəsində bu qədər həcmdə iş bir il müddətində görüldü.

İLHAM ƏLİYEV: Bəli, birinci mərhələnin işləri artıq başa çatıb, ikinci mərhələyə də biz vəsait ayıracağıq ki, gələcəkdə Naxçıvanda qaz problemi olmasın.

Bəzi rayonlarda, ümumiyyətlə qazlaşdırma aparılmamışdır. Lerik və Yardımlıda keçmişdə də heç vaxt qaz olmamışdır, oraya qaz xətləri çəkilməmişdir. İndi biz Lerikə avtomobil yolu çəkdik, gələn il Yardımlıya avtomobil yolu çəkiləcəkdir. Hər iki rayona qaz xətləri də çəkilməlidir. Əlixan Məlikovun dediyi kimi, bu məqsədlə vəsait ayrıldı, gələcəkdə də ayrılacaqdır. Gələn ilin sonuna qədər hər iki rayonun qaz təchizatı təmin olunmalıdır. Eyni zamanda, bu günə qədər qazlaşmayan daha iki rayon da var.

ƏLİXAN MƏLİKOV: Bəli, Beyləqan və Ağcabədi.

İLHAM ƏLİYEV: Beyləqan və Ağcabədi. O rayonların da qazla təmin olunması məsələləri həll olunacaqdır. Beləliklə, Azərbaycanın bütün rayonları qazlaşdırılacaqdır. Qazın həcmi ildən-ilə artacaqdır. Gələn il “Şahdəniz” qaz yatağından çıxarılacaq qaz artıq bizim sistemimizə qoşulacaq, “Azəri” yatağından çıxan səmt qazı artıq sistemə qoşulubdur.

Elektrik enerjisi istehsalının, qaz hasilatının artımı, eyni zamanda, istilik sisteminin bərpası Azərbaycanda bu problemlərin aradan qaldırılması üçün imkan yaradacaqdır. X X X

Sonra “Azəristiliktəchizat” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri Yaşar Həsənov çıxış etdi.