“Bu şəhərə təzim et”... Bir məqalənin izi ilə REPORTAJ
Tbilisi, 12 iyul, AZƏRTAC
Azərbaycan mədəniyyətinin, tarixinin, incəsənətinin və ədəbiyyatının inkişafında mühüm rolu olan tarixi şəxsiyyətlərin, klassik Azərbaycan mütəfəkkirlərinin bir çoxunun qonşu və dost Gürcüstan ilə əlaqələri olub. Onlardan biri də Azərbaycanın müasir peşəkar musiqi sənətinin banisi Üzeyir Hacıbəylidir.
Araşdırmaçı-jurnalist Cəmilə Babayeva M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Mədəniyyəti Muzeyinin dəstəyi ilə Üzeyir Hacıbəylinin Gürcüstan ilə əlaqələrini araşdırıb, onun həyat və yaradıcılığı ilə bağlı “Bu şəhərə təzim et” sərlövhəli məqalə hazırlayıb.
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri araşdırmaçı jurnalist Cəmilə Babayeva və muzeyin əməkdaşı Gülnarə Səfərli ilə görüşüb, araşdırmanın detallarını öyrənib.
Məqalə Azərbaycan professional musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi münasibətilə Gürcüstan Teatr Cəmiyyətinin mətbu orqanı olan “Teatr” jurnalında gürcü dilində dərc olunub.
C.Babayeva deyir: “Araşdırmalarımız 5 ildir ki, davam edir. Əvvəlcə Gürcüstanın Milli Arxivində Üzeyir Hacıbəyli ilə bağlı iki mühüm material aşkar etdik. Bunlardan biri onun yer aldığı nadir fotoşəkil, digəri isə 1911-ci ildə “Tiflis Mətbuat İşləri üzrə Komitəsi”nə ünvanladığı xahişnamə idi. Bu sənədlər bizi araşdırmaları daha da dərinləşdirməyə həvəsləndirdi. Sonrakı araşdırmalar “Arşın mal alan” operettasının gürcü dilinə ilk tərcüməsi və səhnələşdirilməsi tarixini əhatə edir”.
Onun sözlərinə görə, araşdırmalar zamanı məlum olub ki, “Arşın mal alan”ı ilk dəfə gürcü dilinə tərcümə edən yazıçı və dramaturq İvane Qiqoşvilinin Üzeyir Hacıbəyli ilə sıx dostluq və yaradıcılıq münasibətləri var imiş. Qiqoşvili 1958-ci ildə Üzeyir Hacıbəyli haqqında xatirələr yazıb. Həmin materiallar Gürcüstan İncəsənət Sarayının fondunda qorunub saxlanılır.
Araşdırma zamanı, fondda daha bir mühüm sənəd də aşkarlanıb. Bu, Üzeyir Hacıbəylinin 1930-cu ildə İvane Qiqoşviliyə yazdığı poçt kartıdır. Kartın mətnindən məlum olur ki, Qiqoşvili qonorar məsələsi ilə bağlı Üzeyir bəyə müraciət edib və bəstəkar ona bu məsələnin həllində kömək göstərəcəyini bildirib. Bu fakt onların dostluq münasibətlərini təsdiqləyən daha bir mühüm tarixi sənəddir.
Məqalənin məhz “Teatr” jurnalında dərc olunması da təsadüfi deyil. Çünki 110 il əvvəl Üzeyir Hacıbəyli haqqında fotoşəkil və məlumat məhz bu jurnalın sələfi olan “Teatri da tsxovreba” jurnalında dərc edilib. Həmin materialları redaksiyaya İvane Qiqoşvili təqdim edib. Azərbaycanlı araşdırmaçılar da məhz bu tarixi bağlılığı nəzərə alaraq məqaləni eyni ənənəni davam etdirən nəşrdə çap etdirməyi məqsədəuyğun hesab ediblər.
C.Babayeva və G.Səfərli hazırda yeni arxiv materiallarının axtarışını davam etdirirlər. Əldə etdikləri hər yeni fakt onları başqa sənədlər aparmağa sövq edir.
“Xüsusilə Üzeyir Hacıbəylinin Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil illəri, onun şəxsi işi və Gürcüstandakı fəaliyyəti ilə bağlı yeni materialları üzə çıxarmaq istəyirik. Ümid edirik ki, yaxın gələcəkdə yeni arxiv sənədləri aşkarlayacaq və onları həm Azərbaycan, həm də Gürcüstan ictimaiyyətinə təqdim edəcəyik”, - deyə C.Babayeva vurğulayıb.
Gülnarə Səfərlinin sözlərinə görə, Gürcüstanda Azərbaycan mədəni irsi ilə bağlı araşdırılacaq çoxlu materiallar mövcuddur: “Muzeyin əməkdaşı olaraq, Üzeyir Hacıbəyli ilə bağlı Gürcüstanın Milli Arxivində aparılan bu araşdırmanı, təbii ki, böyük məmnuniyyətlə dəstəklədim. Gürcüstanın Milli Arxivində və İncəsənət Sarayında işləyərkən çox maraqlı materiallarla qarşılaşdıq. Xüsusilə Üzeyir Hacıbəylinin İvane Qiqoşviliyə yazdığı poçt kartını görəndə böyük həyəcan keçirdik. Sanki tarixə toxunurduq”.
O deyir: “Gürcüstanda yaşamış və fəaliyyət göstərmiş azərbaycanlıların zəngin irsi var. Bu irsin yeni səhifələrini üzə çıxarmaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün araşdırmalarımızı davam etdirəcəyik”.
Söhbətə yenidən qoşulan C.Babayeva deyir ki, Fondun rəhbəri həmin poçt kartını masanın üzərinə qoyanda bir anlıq sanki donduq: “Açığı, gözlərimizə inanmadıq. Çünki bu poçt kartını tamamilə təsadüf nəticəsində aşkar etmişdik. Gülnarənin də dediyi kimi, sanki həmin an tarixə toxunurduq. Elə bil Üzeyir bəyin əlyazısının hərarəti illər keçsə də o kağız parçasında qorunub qalmışdı”.
“Bu şəhərə təzim et” adlı məqalədə əsas diqqət Üzeyir Hacıbəylinin Gürcüstanla əlaqələri, bu ölkəyə münasibəti və gürcü ziyalıları, musiqiçiləri ilə əməkdaşlığı barədə məlumatlar əksini tapıb. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, Qiqoşvili sonradan Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” əsərini də gürcü dilinə tərcümə edib. Müəlliflər çalışıblar ki, məhz bu jurnalda dərc olunan məqalə ilə Üzeyir Hacıbəylinin 140 illiyinə layiqli töhfə versinlər.
Məqalənin adı da diqqət çəkir. Bu ifadə dahi bəstəkarın həyat yoldaşı Məleykə xanıma göndərdiyi teleqramdan götürülüb: “Eşitmişəm Qoridən keçəcəksən. O şəhərə təzim et”. Bu sözlər onun Qori şəhərinə olan böyük hörmətini, bağlılığını və minnətdarlığını ifadə edir. Çünki Qori bəstəkarın bir şəxsiyyət, bəstəkar və ictimai xadim kimi formalaşmasında müstəsna rol oynayıb.
Bölmənin digər xəbərləri
