İQTİSADİYYAT

ANALİTİKA

Dünyada alternativ enerji növü olan etanola tələbat artır

25.08.2012 [19:02]
Çap et
A⁺ A^-

Bakı, 25 avqust (AZƏRTAC). AZƏRTAC-ın sifarişi ilə “Kaspian İnjinirinq” şirkətinin mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış növbəti analitik məqalə alternativ enerji növü kimi etanoldan istifadə edilməsi məsələlərinə həsr olunmuşdur. Məqalədə alternativ energetikanın inkişafı sahəsində müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda görülən tədbirlərdən bəhs edilir.

AZƏRTAC bu məqaləni oxuculara təqdim edir.

X X X

Dünyada neft və alternativ enerji mənbələri haqqında diskussiya fəal surətdə davam edir. Söhbət ilk növbədə daha tutumlu məhsul olan yanacaq etanoldan gedir. Hazırda neft və qaz dünyada başlıca enerji mənbələri sayılır. Buna görə də onlardan istifadənin azaldılması bir çox ölkələrin hökumətlərinin işində əsas prioritetdir.

Yanacaq etanol dünyada energetikanın tərkib hissəsidir və gündə 1 milyon barreldən çox nefti əvəz edir (2012-ci ildə dünyada neft istehlakı proqnozu - gündə 88,72 milyon barreldir). Etanol xam neftin hələlik zəif də olsa, yeganə alternatividir.

Yanacaq etanol benzinə əlavə olunan ən tutumlu məhsuldur. 2009-cu ildə o, dünyada benzin istehlakının 6,0 fazini təşkil etmişdir. Son məlumatlara görə, dünyada etanol istehsal edən 575 zavod vardır. Onların ümumi məhsuldarlığı 80,6 milyon tondur. Etanol istehsalı üçün əsas xammal şəkər qamışı, qarğıdalı, şəkər çuğunduru, buğda, kassava, çəltik və sairdir.

1-ci cədvəldə dünyada yanacaq etanol və benzin istehlakının həcmi göstərilmişdir.

Dünyada etanol və benzin istehlakı (mln.ton)

1-ci cədvəl.

№	İl	Etanol istehlakı	Benzin istehlakı (təxmini)	Neftə qənaət
1	2009	58,65	975,1	35,2
2	2010	68,17	950,0	40,9
3	2011	68,63	969,0	41,2

Son illər Avropanın benzin bazarı təqribən 100,0 milyon ton təşkil etmişdir. Avropada neftayırma zavodları benzin istehsalı üçün 6,0 milyon tondan çox qatqılardan (ETBE, MTBE, TAME) və 4, 0 milyon ton yanacaq etanoldan istifadə edir ki, bu da 2010-cu ildə pul ekivivalentində təqribən 9,6 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir.

2001-ci ildə etanol - MTBE - neft nisbətinin Amerika energetika idarəsi tərəfindən aparılmış hesabatda çox mühüm iqtisadi göstərici müəyyən edilmişdir. Hesablanmışdır ki, 10 barrel MTBE-ni əvəz etmək üçün 9 barrel etanol tələb olunur.

Beləliklə, bir gündə 212. 000 barrel (28. 922 ton) MTBE benzin qatqısını əvəz etmək üçün gündə 191. 000 barrel (26. 057 ton) etanol tələb olunur. Gündə 191. 000 barrel etanolda təxminən 115. 000 barrel neftə bərabər enerji vardır. Yəni, enerji tutumuna görə 1 ton etanol 0,6 ton nefti əvəz edir (1-ci cədvələ bax).

Məlumat: MTBE - metil-tret-butil efiri, benzin qatqısı.

“Food and Agricultural Policy Research Institute” (FAPRI) institutunun məlumatına görə, 2011-ci ildə dünya ölkələrində etanol istehsalı və istehlakı aşağıdakı kimi olmuşdur (mlrd. qallon):

1) ABŞ 12.368 - istehsal, 12.517 - istehlak;

2) Braziliya 8.231 - istehsal, 7.246 - istehlak;

3) Çin 0.596 - istehsal, 0.531 - istehlak;

4) Kanada 0.366 -istehsal, 0.400 - istehlak.

Məlumat: 1 qallon=3.785 litr

Avropa İttifaqında etanol istehsalı ilə Birliyin üzvü olan 18 ölkə məşğul olur, bunlardan 10-u etanol istehsalını artırmışdır. 2011-ci ildə Aİ-də yanacaq etanol istehlakı 5,67 milyard litr olmuşdur. Ən böyük istehlakçılar: Almaniya -1,584 mlrd. litr, Fransa- 0,89 mlrd. litr, İspaniya - 0,55 mlrd. litr, İsveç - 0,44 mlrd. litr. İstehlak həcminin istehsal həcmindən yüksək olması əsasən Braziliyadan idxal hesabına örtülür.

Dünyada etanollu benzin üçün bir çox müxtəlif standartlar vardır. Məsələn, ABŞ-da E 85, E 50, E 40, E 15 (E - ingiliscə “ethanol” sözündən götürlmüşdür, rəqəmlər yanacaqda olan etanolun faizlə miqdarını göstərir) yanacaq standartları mövcuddur. E 5, E 10 və E 85 qarışıqları daha çox yayılmışdır. Braziliyada xalis etanola - E 100 yanacağına da tələbat vardır. Hazırda E 5- E 10 qatqılarında etanolun miqdarının artırılması üçün EN 228 Avropa standartı sınaqdan keçirilir. ABŞ-a və Avropa İttifaqına nisbətən Braziliyada benzinin tərkibində etanoldan daha çox istifadə olunur. Məsələn, San-Pauluda benzinin tərkibində olan etanolun payı 66,78 faiz təşkil edir.

ABŞ-ın məqsədi 2022-ci ildə benzində etanolun miqdarının 20 faizə çatdırılmasını təmin etməkdir. Hazırda Amerikada yanacağın tərkibində 9,5 faiz etanol vardır. Aİ ölkələrində məqsəd 2020-ci ilədək etanolun payını 10 faizə çatdırmaqdır. Cari istehlak isə 3,4 faiz təşkil edir.

Neftin qiymətinin yüksək olduğu bir şəraitdə etanol daha sərfəli yanacağa çevrilir, çünki dünyada susuzlaşdırılmış etanolun bir litrinin qiyməti benzinin bir litrinin qiymətindən aşağıdır (2-ci cədvələ bax).

Dünyada bioetanolun və benzinin bir litrinin dəyəri

(15.08.2012)

2-ci cədvəl

Etanol (T2) Rotterdam	Etanol Braziliya	Etanol ABŞ	Etanol Ukrayna	Benzin Regular ABŞ	Benzin A-95 Braziliya	Benzin E 85 ABŞ
$0,89	$0,94	$0,68	$1,14	$0,99	$1,32	$0,89

Braziliyanın yanacaq bazarı etanoldan istifadə baxımından nümunə ola bilər. Etanol və şəkər istehsalı üçün xammal kimi şəkər qamışından istifadə edilir.

Braziliyanın yanacaq matrisində etanolun payı 2010-cu ilin sonuna 44,6 faizdən enib 2011-ci ilin sonunda 31,6 faizə çatmışdır.

“Unica” assosiyasiyası Braziliya hökumətindən 20 il üçün ölkənin yanacaq matrisində etanolun iştirakının dəqiq müəyyənləşdirilməsini tələb edir. 2008/2009-cu illəri əhatə edən iki illik dövr ərzində ölkədə 30 yeni etanol zavodu işə salınmışdır. Lakin 2015-ci ilədək cəmi 4 yeni zavod tikiləcəkdir.

Braziliya benzinində etanolun 50 faiz miqdarında tətbiqini bərpa etmək üçün şəkər sektoruna 130 milyard dollar məbləğində investisiya qoyulması tələb olunur. Bu vəsaitdən etanol istehsal edən 100 yeni zavod yaradılması üçün istifadə olunacaqdır. Bu investisiyalar şəkər istehsalçılarına şamil edilməyəcəkdir.

2020-ci ilədək Braziliyada avtoparkın və ümumi daxili məhsulun (ÜDM) artım sürətindən asılı olaraq yanacağa tələbat indikindən təqribən iki dəfə çox olacaqdır.

Son vaxtlar dünyanın bir neçə ölkəsi etanol istehlakını xeyli artırmışdır. Söhbət Çindən, Hindistandan və Vyetnamdan gedir. Göstərilən ölkələrdə xammal bazasının - şəkər qamışı və çəltik tullantılarının olması buna kömək etmişdir. MDB ölkələri arasında etanol istehsalı daha çox Ukraynada - xammal bazasının (taxıl və patka) olduğu yerdə cəmləşmişdir. Lakin 2-ci cədvəldən göründüyü kimi, Ukraynada etanolun qiyməti dünya üzrə ən yüksək qiymətdir. Bu, etanol istehsalına sərf olunan çox böyük enerji xərcləri ilə əlaqədardır. Rusiyada yanacaq etanol istehsal edilmir. Bunun başlıca səbəbi bioyanacağın inkişafını stimullaşdıran qanunvericilik bazasının olmamasıdır.

2020-ci ilədək Azərbaycanın energetika siyasətinin məqsədi elektroenergetika sektorunda alternativ enerji mənbələrinin payını 20 faizə çatdırmaqdır. 2011-ci ildə bu göstərici 10 faiz olmuşdur (9,8 faiz - hidroelektroenerji, 0,2 faiz - alternativ enerji mənbələrinin digər növləri).

Nəzərdə tutulan planlara görə, 2020-ci ildə enerji istehlakının ümumi həcmində alternativ enerji mənbələrinin payı 9,7 faizə çatdırılacaqdır. Azərbaycanda alternativ energetikanın inkişafı proqramının həyata keçirilməsi üçün Prezident İlham Əliyevin Fərmanı ilə Altenativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Şirkəti yaradılmışdır.