Geoloq: Xəzərin geri çəkilməsi nəticəsində mövcud dəniz dibi davamlı şəkildə dəyişir – RƏY
Bakı, 8 iyul, AZƏRTAC
Ölkə ərazisində çimərlik mövsümünün başlanmasından indiyənə qədər boğulma hallarının artması narahatlıq doğurmaqdadır. Bu hadisələrin baş verməsində insan amili ilə yanaşı, dəniz dibinin geoloji quruluşu, sahilboyu relyef və hidrodinamik şərait də mühüm rol oynayır.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universitetinin Hidrogoelogiya və mühəndis geologiyası kafedrasının baş müəllimi geoloq Allahverdi Tağıyev səsləndirib.
Onun sözlərinə görə, Xəzərin Azərbaycan sahillərində risk yaradan əsas amillərdən biri dəniz dibinin qeyri-bərabər relyefidir. Xüsusilə qəfil dərinləşən sahələr, sualtı qum tirələri, onların arasındakı kanallar, sualtı çökəkliklər və sahilə perpendikulyar istiqamətdə formalaşan geriçəkilmə axınları (rip cərəyanları) insanlar üçün ciddi təhlükə yaradır. Belə axınlar insanı qısa müddətdə sahildən uzaqlaşdıra bilər və nəticədə panika vəziyyətində boğulma riski əhəmiyyətli dərəcədə artmış olur.
“Son illərdə iqlim dəyişikliyinin təsiri nəticəsində Xəzər dənizinin səviyyəsində müşahidə olunan enmə sahilboyu geomorfoloji proseslərə də təsir göstərir. Dənizin geri çəkilməsi nəticəsində yeni dayaz sahələr, qum tirələri, sualtı çökəkliklər və qeyri-bərabər relyef formaları yaranır, mövcud dəniz dibi isə davamlı şəkildə dəyişir. Bu dəyişikliklər dalğaların qırılma xüsusiyyətinə və sahilboyu cərəyanların istiqamətinə təsir edərək bəzi ərazilərdə geriçəkilmə axınlarının formalaşma ehtimalını artırır. Buna görə də əvvəllər təhlükəsiz hesab edilən bəzi sahələrdə belə hidrodinamik şərait zamanla dəyişə bilər. Məhz bu səbəbdən sahil zolağında geoloji və hidrodinamik monitorinqlərin mütəmadi aparılması böyük əhəmiyyət daşıyır”, - deyə geoloq izah edir.
O bildirib ki, Xəzərin Azərbaycan hissəsində bu baxımdan diqqətli olunmalı ərazilər sırasında Şıx, Sahil, Pirşağı, Bilgəh, Buzovna, Mərdəkan və Novxanı çimərliklərini göstərmək olar. “Məsələn, Şıx ərazisində bəzi hissələrdə dəniz dibinin maililiyi daha kəskin olduğundan dərinlik qəfil artır. Pirşağı və Buzovna sahillərində sualtı qum tirələri ilə əlaqədar geriçəkilmə axınları yarana bilir. Bilgəh və Mərdəkan istiqamətində isə xüsusilə güclü şimal küləkləri zamanı dalğalanma və cərəyanların intensivliyi artır. Novxanı sahillərində geniş dayazlıqdan sonra dərinliyin sürətlə artdığı hissələr mövcuddur. Həmçinin çay mənsəblərinin və müxtəlif hidrotexniki qurğuların yerləşdiyi sahələrdə axın rejimi daha mürəkkəb olduğundan bu ərazilərdə də ehtiyatlı olmaq lazımdır”, - deyə A.Tağıyev əlavə edib.
Mütəxəssis onu da qeyd edir ki, sadalanan ərazilər hər zaman təhlükəli hesab edilmir. Risk dənizin cari hidrometeoroloji şəraitindən, küləyin istiqaməti və sürətindən, dalğaların hündürlüyündən, eləcə də dəniz dibinin mövsümi dəyişikliklərindən asılı olaraq artır və ya azalır.
“Xəzərdə boğulmaların əksəriyyəti yalnız üzmə bacarığının zəif olması ilə bağlı deyil. Dəniz dibinin relyefi, qəfil dərinləşən sahələr, qum tirələri arasında formalaşan geriçəkilmə axınları və küləyin yaratdığı dalğa rejimi təhlükəni əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu səbəbdən görünüşcə sakit görünən ərazi belə hidrodinamik baxımdan riskli ola bilər.
Vətəndaşlara tövsiyəm odur ki, yalnız rəsmi fəaliyyət göstərən və xilasedicilərlə təmin olunmuş çimərliklərdən istifadə etsinlər, xəbərdarlıq nişanlarına ciddi əməl etsinlər və dib quruluşu məlum olmayan ərazilərdə suya girməsinlər. Dənizdə təhlükəsizliyin təmin olunması üçün təbii-geoloji xüsusiyyətlərin, hidrodinamik şəraitin və hava proqnozlarının nəzərə alınması ən azı yaxşı üzmə bacarığı qədər vacibdir”, - deyə Allahverdi Tağıyev bildirib.
Müəllif – Leyla Muradzadə
Bölmənin digər xəbərləri
