İtaliyada yaşayan soydaşımızın kitabı satışa çıxarılacaq – hüquqşünas Turan Sadiqinin uğur hekayǝsi
Bakı, 10 iyul, AZƏRTAC
İtaliyada yaşayan soydaşımız, hüquqşünas Turan Sadiqi “21 Blackstone Legal” hüquq şirkǝtinin tǝsisçisi, süni intellekt vǝ rǝqǝmsal hüquq üzrǝ beynǝlxalq ekspertdir. O, “King’s College London”da ixtisaslaşmış tǝhsil alıb vǝ Avropa mǝlumatlarının qorunması üzrǝ CIPP/E sertifikatına sahibdir. Turan Sadiqi təsis etdiyi şirkǝt vasitǝsilǝ transmilli korporasiyalara, investorlara vǝ dövlǝt qurumlarına ümumi mǝlumatların qorunması reqlamentinǝ (GDPR) uyğunluq, süni intellekt idarǝçiliyi vǝ Avropa bazarına daxilolma mövzularında ǝn mürǝkkǝb mǝsǝlǝlǝrdǝ dǝstǝk göstǝrir.
Onun beynǝlxalq arenadakı profilini fǝrqlǝndirǝn cǝhǝt güclü korporativ, maliyyǝ vǝ institusional keçmişǝ malik olmasıdır. Turan Sadiqi strateji-hüquqi mǝslǝhǝtçilik fǝaliyyǝtinǝ fokuslanmazdan ǝvvǝl texnologiya, maliyyǝ vǝ istehsalat sektorlarında fǝaliyyǝt göstǝrǝn transmilli şirkǝtlǝrdǝ vǝ investisiya qruplarında insan resursları üzrǝ direktor vǝ vitse-prezident kimi yüksǝk mǝsuliyyǝtli rǝhbǝr vǝzifǝlǝrdǝ 10 ildǝn artıq karyera qurub. O, hǝmçinin İtaliyanın mühüm investisiya qruplarından biri olan “IGI Investimenti Group”da mǝlǝk investor (Angel Investor) kimi innovasiya ekosistemindǝ birbaşa fǝaliyyǝt göstǝrib. Eyni zamanda, İtaliyada fǝaliyyǝt göstǝrǝn vǝ sıralarında soydaşlarımızı birlǝşdirǝn Azǝrbaycan İcması Assosiasiyasının sǝdri kimi institusional vǝzifǝni icra edir. Turan Sadiqi 5 dildǝ sǝrbǝst işlǝyir vǝ onun fǝaliyyǝti dünyanın ǝsas maliyyǝ vǝ hüquq mǝrkǝzlǝri – Roma, London, Nyu-York vǝ Bakı arasında inkişaf edir. Soydaşımız AZƏRTAC-a müsahibǝsindǝ kitabından, fǝaliyyǝt istiqamǝtlǝrindǝn vǝ Azǝrbaycanın rǝqǝmsal inkişafı ilǝ bağlı düşüncǝlǝrindǝn danışıb.
- Turan xanım, əvvəlcə kitabınız barədə məlumat verməyinizi istərdik.
- İngilis dilindǝ qǝlǝmǝ aldığım “The Privacy by Design Audit” (“layihǝlǝndirmǝ mǝrhǝlǝsindǝ mǝxfiliyin auditi”) adlı kitab bu il iyulun 15-dǝ “Amazon” platformasında satışa çıxarılacaq. Kitab istifadǝyǝ hazır şablonlar, yoxlama siyahıları (checklists) vǝ nümunǝ araşdırmaları (case studies) ilǝ zǝngindir. Kitabın italyan dilindǝ nǝşri isə hazırlanma mǝrhǝlǝsindǝdir.
GDPR-in 25-ci maddǝsi – “privacy by design” (layihǝlǝndirmǝ mǝrhǝlǝsindǝ mǝxfiliyin tǝmin edilmǝsi) prinsipi - 2018-ci ildǝn qüvvǝdǝdir, lakin ǝksǝr tǝşkilatlar bu tǝlǝbǝ ǝmǝl etdiklǝrini sübut edǝ bilmir.
- O zaman ən sadǝ ǝsaslardan başlayaq. “Privacy by design” nǝ demǝkdir vǝ niyǝ təşkilatlar bu məsələdə çox vaxt uğursuzluğa düçar olur?
- “Privacy by design” sadǝ bir mǝna ifadǝ edir: fǝrdi mǝlumatların qorunması mǝhsula işin əvvəlində, yǝni layihǝlǝndirmǝ mǝrhǝlǝsindǝ daxil edilmǝlidir, işin sonunda “yara sarğısı” kimi yapışdırılmamalıdır. GDPR-in 25-ci maddǝsinin tǝlǝbi dǝ mǝhz budur. Problem ondadır ki, qanun nǝyi ǝldǝ etmǝli olduğumuzu deyir, lakin bunu necǝ etmǝli olduğumuzu demir: mǝsul şǝxslǝri göstǝrmir, uyğunluğun hansı müddǝtdǝn bir yoxlanılmalı olduğunu müǝyyǝn etmir vǝ hansı sǝnǝdlǝrin kifayǝt etdiyini dǝqiqlǝşdirmir.
Nǝticǝdǝ, ǝksǝr şirkǝtlǝrdǝ “Mǝhsulunuzun layihǝlǝndirilmǝsi qǝrarlarının mǝxfilik fǝsadlarına görǝ konkret olaraq kim mǝsuliyyǝt daşıyır?” deyǝ soruşduqda otağa sükut çökür. Bu, pis niyyǝtdǝn irǝli gǝlmir; sadǝcǝ onlara cavab vermǝk üçün heç vaxt bir metodologiya tǝqdim olunmayıb. Kitab mǝhz hǝmin boşluğu doldurmaq üçün ǝrsǝyǝ gǝlib. Mǝn bu boşluğu üç konkret zǝifliyǝ bölürǝm: Who (Kim) – layihǝlǝndirmǝ qǝrarlarını mühǝndislǝr vǝ mǝhsul rǝhbǝrlǝri qǝbul edir, lakin GDPR öhdǝliklǝri onlara deyil, hüquqi şǝxsǝ ünvanlanıb; When (Nǝ vaxt) – qanun layihǝlǝndirmǝni birdǝfǝlik an kimi nǝzǝrdǝn keçirir, halbuki müasir rǝqǝmsal mǝhsul hǝr yenilǝnmǝdǝ dǝyişir; Pvove it (Sübut et) – GDPR uyğunluğu nümayiş etdirmǝyi tǝlǝb edir, lakin daxili layihǝlǝndirmǝ niyyǝti kǝnardan görünmǝzdir.
- Siz süni intellekti 25-ci maddǝnin “stres testi” adlandırırsınız. Hansı mǝnada?
- Hǝr bir norma öz zǝifliyini ǝn çǝtin halla qarşılaşdıqda büruzǝ verir vǝ “privacy by design” üçün hǝmin çǝtin hal süni intellektdir. Ənǝnǝvi sistemlǝrdǝ layihǝlǝndirmǝ qǝrarı bir şǝxsǝ aid edilǝ bilǝr; süni intellekt sistemindǝ isǝ ǝn mühüm qǝrarları, faktiki olaraq, maşın öyrǝnmǝsi prosesi qǝbul edir. “When” problemi burada kǝskinlǝşir: bu gün yenidǝn öyrǝdilmiş model dünǝnki sistem deyil vǝ uyğunluğu birdǝfǝlik sertifikatlaşdırmaq üçün sabit bir an mövcud deyil. “Prove it” problemi isǝ “qara qutu” (black box) ilǝ pik nöqtǝsinǝ çatır: hǝtta onu quranların belǝ davranışını tam izah edǝ bilmǝdiyi bir sistemin layihǝlǝndirmǝ niyyǝtini necǝ sǝnǝdlǝşdirmǝk olar?
Buna Avropa Süni İntellekt Aktı (AI Act) da ǝlavǝ olunur – yüksǝkriskli sistemlǝr üçün o, GDPR ilǝ birlikdǝ tǝtbiq edilir. Süni intellekt 25-ci maddǝ üzrǝ yeni öhdǝliklǝr yaratmır: o, sadǝcǝ uyğunluq sistemlǝrimizin ǝvvǝllǝr dǝ nǝ qǝdǝr qeyri-kafi olduğunu üzǝ çıxarır. Kitab üç oxucu qrupuna ünvanlanıb: DPO-lar vǝ uyğunluq mütǝxǝssislǝri, texniki vǝ mǝhsul rǝhbǝrlǝri, habelǝ Avropa bazarına daxil olan Avropadan kǝnar şirkǝtlǝr – o cümlǝdǝn Avropaya çıxış hǝdǝflǝyǝn Azǝrbaycan şirkǝtlǝri üçün dǝ praktiki yol xǝritǝsidir.
- Azǝrbaycanın rǝqǝmsal inkişafı barǝdǝ fikirlǝrinizi öyrǝnmǝk istǝrdik.
- Bir hüquqşünas vǝ bu sahǝnin mütǝxǝssisi kimi qürurla deyə bilərəm ki, Azǝrbaycan regionda rǝqǝmsal inkişafa dövlǝt siyasǝtinin strateji prioriteti kimi önǝm verǝn ilk ölkǝdir. Bu ilin fevralında Prezident İlham Əliyevin Fǝrmanı ilǝ Rǝqǝmsal İnkişaf Şurası yaradıldı vǝ Şuraya Azǝrbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva rǝhbǝrlik edir.
Rǝqǝmsallaşma, süni intellekt, kibertǝhlükǝsizlik vǝ innovasiya ekosistemini ǝhatǝ edǝn bu strateji kurs ölkǝmizi regionun texnoloji mǝrkǝzinǝ çevirir.
Bir qadın olaraq bununla xüsusilǝ fǝxr edirǝm ki, ölkǝmizdǝ rǝqǝmsal transformasiya kimi gǝlǝcǝyi müǝyyǝn edǝn sahǝyǝ ǝn yüksǝk sǝviyyǝdǝ mǝhz bir qadının rǝhbǝrlik etmǝsi bütün region üçün güclü bir mesajdır. Süni intellekt vǝ rǝqǝmsal hüquq sahǝsindǝ çalışan bir qadın kimi arzum odur ki, rǝqǝmsal texnologiyalar vǝ süni intellekt dünyasında daha çox qadın görǝk. Mehriban xanım Əliyevanın nümunǝsi gǝnc azǝrbaycanlı xanımlara göstǝrir ki, bu sahǝdǝ ǝn yüksǝk zirvǝlǝr onlar üçün açıqdır.
Bölmənin digər xəbərləri
