London, 6 may, AZƏRTAC

“2019–2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclər dünyanın aparıcı universitetlərində ixtisaslaşaraq həm akademik, həm də peşəkar sahədə mühüm uğurlar qazanırlar. Bu proqram çərçivəsində Böyük Britaniyanın Midlseks Universitetində beynəlxalq cinayət hüququ üzrə doktorantura təhsili alan Tofiq Şəhniyarov AZƏRTAC-a müsahibəsində təhsil yolu, elmi fəaliyyəti və gələcək planlarından bəhs edib.

-Özünüzü qısa təqdim etməyinizi xahiş edərdik. Hüquq sahəsinə marağınız necə yarandı?

-Mən 2015-ci ildə Dövlət İdarəçilik Akademiyasının hüquqşünaslıq ixtisasına qəbul olmuşam. 2019-cu ildə oranı fərqlənmə ilə bitirərək “Tədqiqat köməkçisi” təqaüdü ilə “ADA” Universitetinin dövlət idarəetməsi üzrə magistratura səviyyəsində təhsilimi davam etdirmişəm. 2023-cü ildən etibarən isə Midlseks Universitetində beynəlxalq cinayət hüququ üzrə doktorantura təhsili alıram. Həmçinin bir sıra universitetlərlə və Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən araşdırma layihələri üzərində işləyirəm, həmçinin tədris aldığım universitetdə beynəlxalq ümumi hüquq və əlaqəli fənləri tədris edirəm. Düzü, mən uşaqlıqdan hər zaman aktyor olmaq istəmişəm. Məndə hüquqa və siyasətə və dolayısı ilə beynəlxalq hüquqa maraq təhsil aldığım müddətdə yarandı. Bakalavriat təhsilimi bitirdikdən sonra spesifik olaraq beynəlxalq cinayət hüququ sahəsində ixtisaslaşmağa başladım.

-Midlseks Universitetində PhD təhsili almaq qərarını necə verdiniz? Bu universiteti seçməyinizin əsas səbəbləri nələr oldu?

-Mən ADA Universitetində tədqiqat köməkçisi kimi çalışdığım müddətdə apardığım araşdırmanı doktorantura səviyyəsində davam etdirmək istədim. Bu məqsədlə beynəlxalq cinayət hüququ sahəsində dünyada məşhur bir neçə professora tədqiqat təklifimi də əlavə edərək bu sahədə araşdırma aparmaq istədiyimi ifadə edən e-məktublar göndərdim. Xoşbəxtlikdən hazırkı elmi rəhbərim, dünyada “soyqırımı” cinayəti üzrə aparıcı alim professor William Schabasdan cavab aldım və o, mənimlə bu mövzuda cari iş yeri olan Midlseks Universitetində işləyə biləcəyini bildirdi. Universiteti seçməyimin əsas səbəbi bu sahədəki ən yaxşı alimlərdən birinin orada elmi rəhbərlik etməsi oldu. Məncə, digər təhsil dərəcələrindən fərqli olaraq doktorantura təhsili zamanı ən önəmli amil elmi rəhbərin kim olması və tələbələrlə işləməsidir.

-Tədqiqat mövzunuz nədən ibarətdir və bu mövzunun aktuallığını necə qiymətləndirirsiniz?

-Tədqiqat mövzum beynəlxalq hüququn mübahisəli mövzularından biri olan beynəlxalq cinayətlərdə dövlət siyasəti (State policy) elementinin rolu barədədir. Soyqırımı, insanlıq əleyhinə cinayətlər, müharibə cinayətlərinin hər birində ayrı-ayrılıqda bu elementin yeri və roluna nəzər salaraq sintez metodunu istifadə edirəm. Bu gün dünyada baş verənləri nəzərə alaraq hazırda mövzunun aktuallığı doktorantura təhsilimə başladığım vaxtda olduğundan daha aktualdır.

-Doktorantura səviyyəsində təhsil almaq sizə hansı yeni bacarıqlar qazandırdı?

-Məncə, doktorantura təhsili çox məsuliyyət və səbir tələb edən bir işdir. Hər bir doktorant tələbə kimi əsasən araşdırma, analitik düşüncə və ən əsası nəzəriyyəyə əsaslanaraq inandırma bacarıqlarımı inkişaf etdirdiyimi düşünürəm. Tədrislə məşğul olduğum üçün fərqli beynəlxalq auditoriyalarda səlis çıxış edə bilmək kimi bacarıqlar da qazandığımı düşünürəm.

-Londonda yaşamaq və təhsil almaq sizin üçün hansı çətinliklər və üstünlüklər gətirdi?

-London şəbəkələşmə üçün əla fürsətlərin olduğu şəhərlərdən biridir. Dünyanın hər yerindən məşhur alimlərin ziyarət etdiyi, müntəzəm olaraq mühazirələrin təşkil edildiyi və iş imkanları ilə zəngin yerlərdən biridir. Həm də dünyanın bir çox nüfuzlu universitetlərinin cəmləşdiyi şəhər olduğu üçün imkanlar sonsuzdur. Bununla yanaşı, London dünyanın ən bahalı şəhərlərindən biridir. Əlavə gəlir qazanmaq üçün sahəmə uyğun araşdırma və tədris fəaliyyəti ilə də məşğul oluram.

-Londonda azərbaycanlı icması ilə əlaqələriniz varmı? Diaspora fəaliyyətində iştirak edirsinizmi?

-Londona gəldiyim ilk aydan bəri diaspora fəaliyyətində aktiv iştirak etməyə çalışmışam. Dövlət rəsmilərinə məktublar yazılmasından tutmuş beynəlxalq konfranslarda Azərbaycan haqqında aktual olan məsələlərlə bağlı çıxışlar və tədbirlərin təşkilində iştirak edirəm. Başda Britaniya Azərbaycanlılar Cəmiyyətinin sədri Fəridə Pənahova olmaqla diasporanın gördüyü işlər təqdirəlayiqdir. Digər azərbaycanlı tələbələrin təşəbbüsü və dəstəyi ilə tədbirlərin təşkili və ermənilər tərəfindən həqiqətə uyğun olmayan informasiyaların yayıldığı tədbirlərin ləğvi ilə bağlı fəaliyyətlərimiz var. Bundan başqa, universitetimizdə ayda bir dəfə keçirilən beynəlxalq hüquq üzrə doktorantura seminarlarında beynəlxalq məhkəmələrdə Ermənistanla Azərbaycan arasında baş verən yeniliklər barədə düzgün məlumatların çatdırılması istiqamətində daim mübarizə aparıram. Mən, həmçinin İtaliyanın Sirakuza Beynəlxalq İnstitutu tərəfindən, həmçinin İngiltərənin Kembric, Liverpul, Lester universitetlərində keçirilən dünyada nüfuzlu beynəlxalq konfranslarda sahəmə uyğun spiker olaraq çıxışlar edir və ya iştirakçı kimi yer alıram. Xüsusilə mənim araşdırma apardığım beynəlxalq cinayət hüququ sahəsində azərbaycanlı alim sayının az, ermənilərin isə çox olduğunu nəzərə alaraq xarici ölkələrdə bu cür fəaliyyət mütləq aparılmalıdır.

-Gələcəkdə akademik fəaliyyətinizi davam etdirmək, yoxsa praktik hüquq sahəsində çalışmaq istəyirsiniz?

-Məncə, doktorantura təhsili alan şəxs akademik fəaliyyət üçün bunu edir. Dünyanın hər yerində hüququn praktikası ilə məşğul olmaq daha gəlirli və cəlbedicidir. Lakin mən tələbələrlə işləməyi, onlardan öyrənməyi və bildiklərimi onlara öyrətməyi sevirəm. Çünki müəllim olaraq siz tələbələrinizin gələcəkdəki karyera seçimini istiqamətləndirə bilirsiniz. Bunu hər peşə sahibi edə bilmir. Ona görə özümü bizi öyrədən və istiqamətləndirən müəllimlərimə borclu hiss edirəm. Gələcəkdə də akademik fəaliyyətlə məşğul olmaq və tədqiqat aparmaq əsas istəyimdir. Akademik fəaliyyətlə yanaşı, bir sıra beynəlxalq məhkəmələrdə (Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və ya Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi) və ya təşkilatlarda iş fürsətlərinə açığam.

-Siz “2019-2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində xaricdə təhsil alırsınız. Bu proqram sizə hansı imkanları açdı?

-Dövlət təqaüdü qazanmaqla dünyanın ən nüfuzlu təhsil müəssisələrində tanınmış alimlərdən dərs almaq, müzakirələr aparmaq və şəbəkələşmə kimi karyera üçün mühüm imkanlar qazanıram. Dövlət Proqramı işçilərinin dəstəyini də dövlətimizin dəstəyi kimi hər zaman hiss etmişəm. Bunun üçün Dövlət Proqramı İdarəetmə Qrupunun rəhbəri Qədir Xəlilov və proqramın əvvəlki rəhbəri Turan Topalova başda olmaqla əməyi keçən hər kəsə yaranan problemlərin həllində çevik və operativ xidmətə görə təşəkkürümü bildirmək istərdim.

-Azərbaycanlı gənclərə, xüsusilə xaricdə təhsil almaq istəyənlərə nə tövsiyə edərdiniz?

-İxtisas və dil bilikləri il yanaşı, tələbəlik dövrünü sosial aktiv olmaları, yəni təhsildən əlavə könüllülük və ya digər fəaliyyətlərlə məşğul olmağı, ixtisaslaşmaq istədiyi sahələrdə əlavə kurslar almaqlarını tövsiyə edərdim. Bundan başqa, hər zaman imkanlara açıq olmaq və arzularının arxasınca getmək gənclər üçün çox önəmlidir. İş və təhsil həyatlarında imtina almaqdan qorxmasınlar və əsla ruhdan düşməsinlər. Bəzən sizin möcüzə hesab etdiyiniz şeylər həyatda reallaşa bilir, buna görə də əzmkar olmaq çox vacibdir.

-PhD səviyyəsində oxumaq istəyənlər üçün ən vacib məsləhətiniz nə olardı?

-Məncə, doktorantura səviyyəsində oxumaq istəyənlərin hər şeydən əvvəl dil, akademik yazı və araşdırma bacarıqlarını inkişaf etdirmələri məqsədəuyğundur. Təhsil almaq istədikləri ölkədə sahədən asılı olaraq doktorantura səviyyəsinin necə olduğu və onlardan nə tələb olunduğu ilə bağlı araşdırma etsələr və hazır bir tədqiqat sualının da yer aldığı tədqiqat təklifinə sahib olsalar, onlar üçün uyğunlaşmaq daha asan olar. Tədqiqat sualını tapmağın özü də çətin bir prosesdir, bəzən aylarla oxumaq və araşdırmaq, sahə üzrə müəllimlərlə məsləhətləşmək lazım gəlir. Bu prosesdə dəyərli müəllimlərimizin və professorlarımızın rolu danılmazdır. Əlavə olaraq, müraciət prosesinə həm zehni, həm də mənəvi olaraq hazırlaşmaq lazımdır. Mən hər kəsə uğurlar arzu edir və bütün gənclərə arzuladıqları gələcək arzu edirəm.