Rusiya və Azərbaycan prezidentləri Vladimir Putin ilə Heydər Əliyev arasında Novo-Oqaryovoda başlanmış və Kremldə davam etdirilmiş danışıqlar çoxsaylı sazişlərlə nəticələndi. 

Əslində, elə bir sahə yox idı ki, iki qonşu ölkə birgə irəliləyişi möhkəmlətməmiş olsun. Rusiya ilə Azərbaycan iqtisadi sahədə uzunmüddətli - 2010-cu ilədək iqtisadi əməkdaşlıq və ticarət-iqtisadi münasibətlərin prinsipləri haqqında, istehsal kooperasiyası, qanunsuz maliyyə əməliyyatları ilə mübarizə haqqında razılığa gəldilər. Hərbi sahədə Qəbələdəki “Dəryal” radiolokasiya stansiyasından istifadə haqqında məsələyə aydınlıq gətirdilər. Bu stansiyadan istifadə olunması iki ölkənin hərbi idarələrinin daha geniş əməkdaşlığı üçün perspektivlər açır. Dövlətlərarası münasibətlər sahəsində Moskva ilə Bakı sərhəd bölgələrinin qarşılıqlı münasibətləri və qonşu dövlət ərazisində yaşayan vətəndaşlarının hüquqi statusu haqqında razılığa gəldilər. Nəhayət, zirvə görüşünün siyasi məzmunu iki ölkə prezidentlərinin birgə bəyanatında öz əksini tapmışdır.

Elə təsəvvür yaranır ki, Prezident Heydər Əliyev hakimiyyətə gələndən sonra arasında xüsusi problemlər meydana çıxmayan Rusiya ilə Azərbaycan öz münasibətlərini sıfırdan qurmağa başlayırlar. Lakin son vaxtlar ən müxtəlif məsələlərdə qarşılıqlı əlaqələrin intensivliyi o dərəcədə güclü olmuşdur ki, məhz bu, nəticə etibarilə yeni keyfiyyət sıçrayışına gətirib çıxarmışdır. Ona görə də təəccüblü deyil ki, Vladimir Putin Rusiya-Azərbaycan əməkdaşlığını səciyyələndirərkən, onun, öz növbəsində, başqa istiqamətlərdə də birgə iş üçün perspektivlər açan yeni cəhətlərini vurğulamışdır. Prezident Putin “Rusiyanın və Azərbaycanın hərbi idarələrinin uzun illərdən bəri ilk dəfə olaraq əməkdaşlığa başladığını bəyan etmiş və vurğulamışdır ki, “deməli, biz digər istiqamətlərdə o cümlədən Xəzərlə bağlı sahədə də səmərəli işləyə bilərik”.

İqtisadi əməkdaşlığa, hər şeydən öncə, energetika layihələrində birgə iştirak uzunmüddətli xarakter verir. Bir tərəfdən, Azərbaycan neftinin Bakı - Novorossiysk boru kəməri ilə nəqli haqqında hökumətlərarası sazişin, - onun qüvvəsi bu il bitir, - müddətinin uzadılması mövcud razılaşmaları uzunmüddətli təməl üzərinə keçirməyə və daşınan neftin yeni həcmi barədə razılığa gəlməyə imkan verəcəkdir. Digər tərəfdən, Rusiya Bakı - Ceyhan ixrac neft kəmərinin inşası layihəsinin həyata keçirilməsinə qoşula bilər. Gələcəkdə bu layihə Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının hasilatında əməkdaşlıq probleminin həllinə kömək edə və Rusiya ilə Azərbaycanı bütün Mərkəzi Asiya və Xəzər regionlarının enerji axınlarının ən böyük əlaqələndiricilərinə çevirə və dünya yanacaq-enerji bazarının ən mühüm oyunçuları kimi onların birgə mövqelərini gücləndirə bilər.

Rusiya və Azərbaycan prezidentləri birgə bəyanatda beynəlxalq terrorizmlə mübarizə məsələlərində ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətini təsdiqlədilər, Dağlıq Qarabağ problemini müzakirə edərək, nəzərə çarpdırdılar ki, onun sülh yolu ilə həllindən savayı “heç bir alternativi yoxdur”. Prezidentlər Xəzər probleminin tənzimlənməsində “nəzərəçarpacaq irəliləyiş” olduğunu bildirdilər və yaxın vaxtlarda Rusiya ilə Qazaxıstan arasındakı kimi bir saziş hazırlamaq barədə razılığa gəldilər.

Hərbi-texniki əməkdaşlıq məsələsi də Rusiya-Azərbaycan zirvə görüşündə əldə edilmiş mühüm nəticədir. Rusiya və Azərbaycan danışıqların yekunlarına əsasən Qəbələ radiolokasiya stansiyasının 10 il müddətinə icarəsi haqqında saziş imzaladılar. Həmin sənəd digər sahələrdə, o cümlədən hava hücumundan müdafiə sahəsində hərbi-texniki əməkdaşlıq üçün perspektivlər açır. Bunu belə bir fakt təsdiq edir ki, müqaviləyə uyğun olaraq, RLS-in havadan mühafizəsini məhz Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə qüvvələri həyata keçirəcəklər, Rusiya isə, öz növbəsində, bu qüvvələrin modernləşdirilməsi ilə məşğul olacaqdır.

Maraqlıdır ki, hələ bir il əvvəl, Vladimir Putinin Azərbaycana səfəri zamanı tərəflər RLS barədə razılığa gələ bilməmişdilər. Rusiya stansiyanın icarə müddətinin azı 20 il olmasında təkid edirdi, Azərbaycan isə beşillik icarə şərti irəli sürürdü. Bundan əlavə, Rusiya Bakının stansiyanın yeganə sahibi olmaq arzusu ilə razılaşmırdı. Aradan bir il ötəndən sonra isə tərəqqi göz qabağındadır. Özü də bu tərəqqi tərəflərdən hər hansı birinin güzəştləri hesabına deyil, bir-birinin maraqlarını səmərəli şəkildə nəzərə almaqla əldə edilmişdir. Ona görə də təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Prezidenti həmin sazişdən danışarkən diplomatcasına vurğulamışdır ki, Rusiya bu stansiyadan on il ərzində heç bir razılaşma olmadan istifadə etmişdir, “amma hər halda razılaşmanın olması daha yaxşıdır”.

Rusiya daşınar əmlaka sahiblik hüququnu özündə saxlamaqla, stansiyanın icarəsinə görə hər il Azərbaycana olduqca münasib və məqbul məbləğdə haqq - 7 milyon dollar ödəyəcəkdir. Bundan əlavə, Moskva 1997-ci ilin ortalarından bəri RLS-dən istifadəyə görə Bakıya yaxın beş il ərzində 31 milyon dollar haqq ödəməyi öhdəsinə götürür. Bu baxımdan SSRİ dağılandan sonra Rusiyanın qarşılaşdığı oxşar problemlərin necə həll edildiyini - və ya hələ necə həll olunacağını - xatırlamaq yerinə düşərdi. Məsələn, vaxtilə Latviyanın Skrunda şəhərində yerləşən və Rusiya üçün strateji cəhətdən mühüm olan RLS, sadəcə, dağıdılmışdır, özü də, hər şeydən göründüyü kimi, bunun əvəzini Riqaya heç də Moskva ödəməmişdir. Öz ərazisindəki bütün Rusiya hərbi obyektlərinin çıxarılmasını tələb edən Gürcüstan isə Rusiyanın borcundan, demək olar, iki dəfə artıq məbləğ tələb etməyə hazırdır. Belə bir şəraitdə Moskva ilə Bakı nəinki münasibətlərdə tərəqqi olduğunu nümayiş etdirdilər, həm də nümunə göstərdilər ki, postsovet məkanında ikitərəfli münasibətləri necə qurmaq olar və lazımdır.

Azərbaycan, əslində, nümayiş etdirdi ki, o, Rusiyanın rolunu tanıyır, onun narahatlığını başa düşür və regiondakı milli maraqlarına hörmətlə yanaşır və beləliklə, görünür, gələcəkdə regional problemlərin həllində onun daha yaxından iştirakına ümid bəsləyir. Rusiya isə suveren dövlətlərlə prinsipcə yeni münasibətləri - SSRİ dağılandan on il sonra yaranmış reallıqlara əsaslanan münasibətləri inkişaf etdirməyə hazır olduğunu nəzərə çarpdırmışdır. Maraqların qarşılıqlı surətdə nəzərə alınmasının və əməkdaşlığın bu cür nümunəsi gələcəkdə Cənubi Qafqaz regionunda vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirə bilər.

“Strana ru”. internet qəzeti