Bakı, 17 mart, AZƏRTAC

Qlobal sistemin son illərdə getdikcə daha mürəkkəb, çoxqütblü və rəqabətin intensivləşdiyi bir quruluşa doğru inkişaf etdiyini müşahidə edirik. Xüsusilə Yaxın Şərqdə davam edən böhranlar, İran ətrafında yaşanan geosiyasi gərginliklər, böyük güclər arasında rəqabətin yenidən kəskinləşməsi və enerji bazarlarında baş verən dalğalanmalar beynəlxalq sistemi ciddi transformasiya mərhələsinə daxil edib.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (DASAM) sədri, beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Mehmet Gökhan Özçubukçu bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu proses yalnız hərbi və siyasi balanslara deyil, eyni zamanda, iqtisadi münasibətlərə, enerji təhlükəsizliyinə, texnologiya rəqabətinə və qlobal idarəetmə mexanizmlərinə də birbaşa təsir göstərir. Belə mürəkkəb və çoxşaxəli beynəlxalq mühitdə müxtəlif ölkələrdən siyasətçilərin, akademiklərin, beyin mərkəzlərinin nümayəndələrinin və beynəlxalq təşkilatların bir araya gəldiyi forumlar getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Bakıda keçirilən beynəlxalq forumlar həm regional, həm də qlobal səviyyədə dialoq və əməkdaşlıq üçün mühüm platforma kimi diqqət çəkir.

“Belə forumların əsas funksiyalarından biri beynəlxalq sistemdə baş verən böhranların yalnız klassik diplomatik kanallar vasitəsilə deyil, eyni zamanda, çoxşaxəli müzakirə platformaları çərçivəsində dəyərləndirilməsinə imkan yaratmasıdır. Müasir dövrdə dövlətlərarası rəsmi diplomatiya bəzən siyasi gərginliklər və etimad çatışmazlığı səbəbindən məhdud təsir imkanlarına malik olur. Lakin beynəlxalq forumlar daha çevik və inklüziv müzakirə mühiti təqdim edərək fərqli baxışların açıq şəkildə ifadəsinə şərait yaradır. Bu baxımdan belə platformalar beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində “qeyri-rəsmi diplomatiya”, yəni “track-two diplomacy” kimi tanınan yanaşma baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakıda keçirilən forumlar da müxtəlif coğrafiyalardan siyasətçiləri, akademikləri və ekspertləri bir araya gətirərək qlobal problemlərin daha geniş perspektivdən qiymətləndirilməsinə töhfə verir”, – deyə M.G.Özçubukçu bildirib.

O vurğulayıb ki, müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı genişlənərək yeni məzmun kəsb edir. Əvvəllər təhlükəsizlik daha çox hərbi güc və geosiyasi rəqabət kontekstində dəyərləndirilirdisə, bu gün enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişiklikləri, dayanıqlı inkişaf, şəhərsalma siyasətləri və texnoloji transformasiya kimi sahələr də təhlükəsizlik müzakirələrinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu isə müxtəlif sahələrdən olan mütəxəssislərin iştirak etdiyi forumların əhəmiyyətini daha da artırır.

“Son illərdə enerji təhlükəsizliyi beynəlxalq siyasətin ən mühüm mövzularından biri kimi ön plana çıxıb. Enerji yalnız iqtisadi inkişafın əsas elementi deyil, eyni zamanda, dövlətlərin xarici siyasət strategiyalarını və qlobal güc balansını müəyyən edən əsas amillərdəndir. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın enerji təhlükəsizliyi sahəsində üzləşdiyi problemlər qlobal enerji bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Bu kontekstdə Avropa ölkələri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və yeni təchizat xətlərinin yaradılmasını strateji prioritet kimi müəyyən edib. Məhz bu nöqtədə Azərbaycanın enerji sahəsində rolu daha da ön plana çıxır. Azərbaycan Xəzər hövzəsinin əsas enerji istehsalçılarından biri kimi yalnız regional deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından da strateji mövqeyə malikdir”, – deyə DASAM sədri qeyd edib.

Ekspert bildirib ki, Azərbaycanın strateji əhəmiyyəti yalnız enerji ehtiyatlarına malik olması ilə deyil, həm də bu resursları beynəlxalq bazarlara çatdıran enerji dəhlizlərinin mərkəzində yerləşməsi ilə bağlıdır. Bu baxımdan Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycanın enerji diplomatiyasının əsas sütunlarından biridir. Bu dəhlizin əsas komponentləri olan TANAP və TAP layihələri vasitəsilə Azərbaycan qazı Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılır. Bu layihələr enerji təchizatının şaxələndirilməsi ilə yanaşı, Avropa ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni strateji enerji bağlantısı yaradıb. Bu səbəbdən Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyi strategiyasında əsas ölkələrdən biri kimi qiymətləndirilir.

Özçubukçu qeyd edib ki, Azərbaycanın rolu yalnız enerji ilə məhdudlaşmır. Ölkə, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında enerji və nəqliyyat əlaqələrinin qurulmasında mühüm körpü funksiyasını yerinə yetirir. Xüsusilə Orta Dəhliz Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətini daha da artırır. “Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut qlobal ticarət və enerji daşımaları üçün alternativ yol yaradır. Bu isə Azərbaycanı Avrasiyanın mühüm logistika və strateji bağlantı mərkəzlərindən birinə çevirir. Bakıda keçirilən beynəlxalq forumlarda enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin müzakirəsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki enerji təhlükəsizliyi yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də geosiyasi rəqabət, infrastruktur təhlükəsizliyi və regional əməkdaşlıq mexanizmləri ilə sıx bağlıdır”, - deyə ekspert əlavə edib.

O bildirib ki, iqlim dəyişiklikləri, dayanıqlı şəhərsalma və ekoloji təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi də bu forumların əsas istiqamətlərindən biridir. Bu mövzuların müzakirəsi müxtəlif ölkələrin təcrübə mübadiləsinə və ortaq siyasətlərin formalaşdırılmasına imkan yaradır. Son illərdə süni intellekt və yeni texnologiyaların beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə təsiri də əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Bu texnologiyalar müdafiə sistemlərindən tutmuş kibertəhlükəsizliyə qədər geniş sahələrdə qlobal balansı dəyişdirmə potensialına malikdir.

Ekspert qeyd edib ki, Bakının bu cür beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın qlobal sistemdə artan rolunu nümayiş etdirir. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında strateji mövqedə yerləşərək çoxşaxəli xarici siyasət yürüdür və həm Qərb, həm də region ölkələri ilə balanslı münasibətlər qurur. Azərbaycan bu gün yalnız enerji istehsalçısı deyil, eyni zamanda, regional diplomatiya, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq dialoq baxımından mühüm mərkəzə çevrilib. Bakıda keçirilən forumlar ölkənin qlobal diplomatiya şəbəkəsində mövqeyini gücləndirir və onu beynəlxalq fikir mübadiləsi üçün əsas platformalardan birinə çevirir.

Özçubukçu əlavə edib ki, Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi rolu Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından da strateji əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi fonunda Azərbaycanın əhəmiyyəti daha da artır.

“Bakıda keçirilən beynəlxalq forumlar qlobal sistemin transformasiya dövründə mühüm rol oynayır. Bu platformalar enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişiklikləri, şəhərsalma siyasətləri və yeni texnologiyaların təhlükəsizlik sistemlərinə təsiri kimi mühüm məsələlərin müzakirəsinə imkan yaradır. Eyni zamanda, bu tədbirlər Azərbaycanın beynəlxalq diplomatiyada rolunu gücləndirir və Bakını qlobal dialoq üçün mühüm mərkəzlərdən birinə çevirir”, – deyə o vurğulayıb.