Vidadi Qafarov: Azərbaycan teatr xadimlərinin milli mədəni irsin inkişafına böyük təsiri var
Bakı, 17 sentyabr, AZƏRTAC
Azərbaycan teatr xadimlərinin milli mədəni irsin inkişafına təsiri böyük və birbaşadır. Ümumiyyətlə, hər bir xalqın mədəniyyəti onun dahi şəxsiyyətlərinin yaradıcılığı və fəaliyyəti əsasında formalaşır. Azərbaycan mədəniyyəti də bu baxımdan zəngin ənənələrə malikdir. Azərbaycan teatr xadimlərini şərti olaraq dramaturqlar, rejissorlar və aktyorlar olmaqla üç qrupa bölmək olar. Azərbaycan xalqı bu sahədə böyük sənətkarların yetişməsi baxımından çox şanslıdır. Mirzə Fətəli Axundzadə, Nəcəf bəy Vəzirov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Üzeyir Hacıbəyli, Cəlil Məmmədquluzadə kimi böyük sənətkarların Azərbaycan dramaturgiyasının və milli mədəniyyətin inkişafında mühüm xidmətləri olub. Cahangir Zeynalov, Hüseyn Ərəblinski kimi sənətkarlar isə Azərbaycan aktyor məktəbinin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Teatr, kino və televiziya şöbəsinin müdiri Vidadi Qafarov deyib.
Vidadi Qafarov qeyd edib ki, Mirzə Fətəli Axundzadə müasir Azərbaycan mədəniyyətinin və dramaturgiyasının banisi hesab olunur. “O, həmçinin yeni əlifbanın təşəbbüskarı kimi tanınır. Axundzadənin fəaliyyəti və yaradıcılığı Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Nəcəf bəy Vəzirovun pyesləri və dramaturgiyası, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin isə həm dramaturq, həm də teatr xadimi kimi fəaliyyəti milli teatrımızın inkişafına böyük töhfə verib. Haqverdiyev yalnız öz əsərlərinə deyil, digər dramaturqların pyeslərinə də rejissorluq edib və onları tamaşaya hazırlayıb. O, Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” əsərinin ilk tamaşasının rejissoru olub. Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığı isə Azərbaycan mədəniyyəti ilə məhdudlaşmır. O, Yaxın Şərqdə ilk operanın, ilk operettanın və ilk musiqili komediyanın müəllifi kimi tanınır. Onun “Koroğlu” operası Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zirvə əsərlərindən biridir. Üzeyir Hacıbəylinin “Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” əsəri isə Azərbaycan musiqişünaslığının inkişafında mühüm rol oynayıb və bu gün də musiqişünaslar üçün əhəmiyyətli mənbədir. Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər”, “Dəli yığıncağı” kimi əsərləri, eləcə də “Molla Nəsrəddin” jurnalı Azərbaycan mədəniyyətinin, milli düşüncənin və məfkurənin inkişafına böyük təsir göstərib”, - deyə o əlavə edib.
Cəfər Cabbarlının Azərbaycan dramaturgiyasında yeni mərhələnin əsas nümayəndələrindən biri olduğunu diqqətə çatdıran dosent deyib: “Onun realist və romantik dramaturgiyası milli teatrı zənginləşdirib və yeni mərhələyə daşıyıb. C.Cabbarlının Azərbaycan dilinin zənginləşməsində də mühüm xidmətləri olub. Onun yaradıcılığı teatr, dramaturgiya, kino, nəsr və poeziyanı əhatə edir. “Ana” şeiri də onun şair kimi yaradıcılığının mühüm nümunələrindəndir. Hüseyn Cavidin yaradıcılığı Azərbaycan dramaturgiyasına və teatrına fəlsəfi-romantik düşüncə gətirib. “İblis”, “Peyğəmbər”, “İntiqam”, “Şeyda”, “Şeyx Sənan” və digər əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatının və teatrının inkişafında xüsusi yer tutur. Aktyor sənətində də mühüm məktəblər formalaşıb. Cahangir Zeynalov realist aktyor məktəbinin bünövrəsini qoyub, Hüseyn Ərəblinski isə romantik aktyor məktəbinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Sonrakı dövrdə Adil İsgəndərov, Mehdi Məmmədov və Tofiq Kazımov kimi görkəmli rejissorların fəaliyyəti Azərbaycan teatr sənətinin inkişafında mühüm mərhələ təşkil edib. Ələsgər Ələkbərov, Hökumə Qurbanova, Səməndər Rzayev, Fuad Poladov, Həsənağa Turabov, Yaşar Nuri, Şəfiqə Məmmədova, Səfurə İbrahimova və digər sənətkarlar isə milli aktyor məktəbinin inkişafına böyük töhfələr veriblər. Dramaturgiyanın sonrakı inkişaf mərhələsində İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığını xüsusi qeyd etmək lazımdır. Onun əsərləri milli teatrın inkişafına mühüm təsir göstərib və lirik-psixoloji dramaturgiyanın formalaşmasına zəmin yaradıb”.
O, müasir Azərbaycan dramaturgiyasında da sənət ənənələrin davam etdirildiyini vurğulayıb. “Elçin, Kamal Abdulla, Əli Əmirli, Camal Yusifzadə, Kamal Aslanov, Elçin Hüseynbəyli, Firuz Mustafa və digər dramaturqların yaradıcılığı milli teatrın inkişafında özünəməxsus yer tutur. Bu gün gənc dramaturqlar da milli teatr ənənələrinin davam etdirilməsinə töhfə verirlər. İsmayıl İman, Mehman Musabəyov, Ülviyyə Heydərova, Jalə İsmayıl və digər gənc müəlliflərin yaradıcılığı Azərbaycan teatrının davamlı inkişaf prosesinin tərkib hissəsidir. Bütün bu sənətkarların yaradıcılığı və fəaliyyəti göstərir ki, Azərbaycan teatrı və milli mədəni irsi müxtəlif dövrlərdə yetişən böyük şəxsiyyətlərin irsi üzərində formalaşıb və bu ənənə bu gün də davam edir”, - deyə V.Qafarov əlavə edib.
Müxbir – Fidan Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
