Vüsalə Rafiqqızı: Telefonlara zəlzələ ilə bağlı gələn məlumatlar heç də reallığa uyğun deyil
Bakı, 9 oktyabr, AZƏRTAC
“Son vaxtlar dünyada baş verən zəlzələlərin artması insanların bu mövzuya olduqca narahat və həssas yanaşması ilə müşayiət olunur. Zəlzələ təbii fəlakətlərin arasında ən qorxulusu və dəhşətlisi olduğuna görə bəzən zəlzələ baş verəndə hansısa fəsadlar olmasa da bu, insanların psixologiyasına belə mənfi təsir edir. Həmin mövzu xüsusilə də ilin əvvəlində, fevral ayının 6-da qardaş Türkiyədə baş verən güclü və dağıdıcı zəlzələdən sonra daha da aktuallaşıb. Elə son günlər də dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində maqnitudası 6-dan yuxarı olan zəlzələlər baş verir. Elə bu günlərdə Əfqanıstanın Herat şəhərindən 40 kilometr şimal-şərqdə 6,3 bal gücündə zəlzələ zamanı 2 min 500-dən çox insan həyatını itirib. Minlərlə ev dağılıb. Təbii ki, bu cür hadisələrin baş verməsi insanları narahat edir. Onlarda qorxu, narahatlıq yaradır. Bir çox hallarda mövzu ilə bağlı sosial şəbəkələr üzərindən “proqnozlar”ın yayılması insanları narahat edir”.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin (RSXM) Elektron xidmətlər şöbəsinin müdiri Vüsalə Rafiqqızı deyib.
“Bəs əslində real vəziyyət necədir? Doğrudanmı dünyada seysmik aktivlik artıb? Qeyd etmək lazımdır ki, zəlzələlər piltələrin yerdaxili tektonik hərəkətləri nəticəsində qeydə alındığına görə dünyanın müxtəlif seysmogen zonalarında baş verir. Bu ilin əvvəlində qardaş Türkiyədə baş verən zəlzələ də piltələrdə hərəkətliyin dinamikasının artmasının nəticəsidir. Mütəxəssislərin gəldiyi qənaət bundan ibarətdir ki, son vaxtlar, xüsusilə də Ərəbistan piltəsində hərəkətlilik artdığına görə bu, həm qardaş Türkiyədə, həm də digər region ölkələrində zəlzələ ocaqlarının aktivləşməsinə səbəb olub. Amma bunu da nəzərə almaq lazımdır ki, yerdaxili proseslər həmişə getdiyinə, bəzən zəlzələ ocaqları Yerin dərin qatlarında yerləşdiyi və təkanların gücü zəif olduğuna görə həmin təkanlar Yer səthinə gəlib çatmır. Həmin titrəyişlər ancaq seysmik stansiyalar vasitəsilə qeydə alınır. Bu tip zəlzələlər demək olar ki, hər gün baş verir. Elə AMEA nəzdində RSXM-in Zəlzələlərin Tədqiqatı Bürosu tərəfindən də hər gün çoxlu xırda təkanlar qeydə alınır. Bu, təkcə Azərbaycanda belə deyil. Dünyanın bütün seysmik zonalarında da var. Hansılar ki, o ölkələrdə ən müasir seysmik stansiyalar, avadanlıqlar var və alınan məlumatlar yüksək texnologiyalı proqramlar vasitəsilə emal olunur. Bununla belə bəzi vaxtlarda maqnitudası 3-3.5-dən böyük olan və Yer səthində hiss olunan zəlzələlər də baş verir. Bu proses tam təbii baş verdiyinə və Yerin dərin qatlarında getdiyinə görə zəlzələləri heç bir halda proqnozlaşdırmaq hələ ki, mümkün deyil. Yəni, zəlzələlərin dəqiq proqnozu Azərbaycanda da yoxdur, dünyanın hər hansı ölkəsində də. Sadəcə, hansısa bölgə seysmik aktiv zonadadırsa, onsuz da həmin bölgədə müxtəlif vaxtlarda zəlzələ ola bilər və bunu heç kim istisna etmir”, - deyə mərkəzin şöbə müdiri bildirib.
V.Rafiqqızı qeyd edib ki, bu gün seysmologiya elminin qarşısında duran əsas sual da elə zəlzələlərin dəqiq proqnozu ilə bağlıdır: “Zəlzələ baş verən zaman telefonlara gələn xəbərdarlıqlara gəlincə isə qeyd etməliyik ki, həmin xəbərdarlıqlar heç də hansısa proqnoz deyil. Hansısa ərazidə güclü zəlzələ olarkən dünyadakı seysmik stansiyalar şəbəkəsi bunu qeydə alır. “Android” sistemi həmin şəbəkəyə qoşulub. Ona görə də hansısa ərazidə zəlzələ baş verəndə həmin sistem vasitəsilə dalğanı onlar da görürlər. Bunun əsasında həmin dalğanın qeydə alındığı ərazi üzrə telefonlara məlumat göndərilir. Azərbaycanda baş verən bir-iki zəlzələ zamanı bildirişlər gəlmişdi. Biz o zaman da əhaliyə həmin bildirişlərə görə panikaya düşməməyi tövsiyə etmişdik. Çünki son iki ayda olan təcrübə göstərdi ki, bəzən gələn bildirişlərdə ərazi düzgün göstərilmir. Məsələn, bu il iyulun 18-də Xəzər dənizi-Türkmənistanda baş verən zəlzələ, eləcə də avqustun 23-də episentri Cəlilabad-Masallı inzibati sərhədində olan Masallı zəlzələsi zamanı bildirişdə ərazi Xəzər dənizi göstərilmişdi. Kürdəmirdə baş verən, maqnitudası 5.2 olan və demək olar ki, bir çox rayonlarda hiss olunan güclü zəlzələ ilə bağlı isə ümumiyyətlə bildiriş gəlməmişdi. Yəni, bütün bunlar bir daha onu deməyə əsas verir ki, baş verən və yaxud baş verəcək zəlzələ ilə bağlı heç kim əvvəldən və hətta təkan baş verən ana qədər bu sahədə proqnoz verə bilməz. Eləcə də telefonlara zəlzələ baş verəndən sonra gələn bildirişlərdə bir çox hallarda məlumatlar düzgün olmur. Hətta sentyabrın 19-da Xəzər dənizində yerli vaxtla saat 14:22-də baş verən və maqnitudası 3.8 olan zəlzələ ilə bağlı bildiriş telefonlara 1 saat sonra və bütün parametrləri səhv olmaqla gəlmişdi.
Son iki ayda olan zəlzələlərlə bağlı gələn bildirişləri müqayisə edib bu nəticəyə gəlirik ki, həmin informasiyalar heç də reallığa uyğun olmur. Odur ki, vətəndaşları bir daha Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin məlumatlarını izləməyi tövsiyə edirik.
Onu da əlavə edim ki, dünyanın əhalisinin 90 faizi seysmogen bölgələrdə yaşayır. Heç kim təbii fəlakətlərdən sığortalı olmadığına görə vətəndaşlarımız təkcə zəlzələ deyil, ümumilikdə bütün təbiət hadisələri ilə bağlı maarifləndirici məlumatlarla tanış olmalı və hər hansı hadisəyə qarşı psixoloji hazırlaşmalıdırlar. Bu, heç də hansısa zəlzələnin və ya digər təbiət hadisələrin baş verməsi anlamına gəlməməlidir. Sadəcə insanlar bilməlidilər ki, dünyada, eləcə də Azərbaycanda tarixən də zəlzələlər olub və təbii proseslər hər zaman Yerin təkində gedir. Yəni hansısa ərazidə aktivləşmə varsa, orada hiss olunmayan və ya zəif hiss olunan zəlzələlər də ola bilər”.
Bölmənin digər xəbərləri
