Zahirən yaquara bənzəyən bəbirlərə Azərbaycan meşələrində çox az rast gəlmək olar
Bakı, 13 oktyabr, AZƏRTAC
Yaquar və bəbir (leopard) pişiklər fəslinə aid və yırtıcılar sinfinə mənsub heyvanlardır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, yaquarlar Meksikadan Mərkəzi Amerika və Paraqvayın cənubu ilə Argentinanın şimalına qədər böyük bir ərazidə yayılıblar, bəzən ABŞ-ın cənub-qərbində də onlara rast gəlmək olar. Bədəninin uzunluğu 63-76 santimetr arasında dəyişir. Dişi yaquar 85-90, erkək yaquar 110-120 kiloqram çəkiyə malikdir, bəzən onların çəkisi 131-151 kiloqrama da çatır. Dişilər erkəklərdən 10-20 faiz kiçikdirlər. Yaquarlar təxminən 13-15 il ömür sürürlər. Dərisi əsasən sarımtıl-qəhvəyi rəngdə olsa da, qızılı-qəhvəyi rəngdən qaraya qədər dəyişir.
Xallı pişik fiziki olaraq daha çox leoparda bənzəsə də, güclü quruluşu, davranışı və yaşayış xüsusiyyətləri ilə pələngə yaxındır. Yaşayış üçün cəngəlliyi seçsə də, meşəlik ərazidən açıq əraziyə qədər ən müxtəlif sahələrdə yaşayır. Əsasən su kənarlarında ömür sürür.
Yaquar tək gəzir, ovunu izləyib pusquya salır, ekosistemdə balansı tənzimləməkdə əhəmiyyətli rol oynayır. Qüvvətli çənəyə malik yaquar sürünənlərin qabıqlarını deşə və məməlilər arasında nadir rast gəlinən öldürmə üsullarından istifadə edə bilir. Yaquar ələ keçirdiyi ovun kəlləsini iki qulağın arasından dişləyərək beyinə ölümcül zərbə endirir.
Zahirən yaquara bənzəyən, çeviklik və zəriflik təcəssümü sayılan, təbiətin incə canlıları olan bəbirlərin bədəninin uzunluğu 120-170 santimetrdir. Quyruğunun uzunluğu 95 santimetrə qədər olur. İri fərdlərinin çəkisi 32-60, erkəklərininki 40-80, dişilərininki isə 20-60 kiloqram təşkil edir. Erkək fərdlər adətən dişilərdən iri olur. Bədəni əzələli, ayaqları nisbətən qısa, xəzi sıx, yumşaq, sarı, yaxud kürən rəngli və qara xallıdır. Ayaqları qısa olduğuna görə alçaqboylu görünür. Uzun quyruğu iri sıçrayışlarla şikarını qovarkən bədənin tarazlığını tənzim edir, güclü və əzələli pəncələrə malikdir.
Bəbir 5-8 metr məsafədən hündür daş və qayalara sıçrayır və bu bacarığına görə bir çox iri məməliləri geridə qoyur. Onun qısa və sıx olan sarı və ya sarı kürən rəngli xəzində qara və qonur xallara da rast gəlmək olur. Bel, boyun və başının üstü rəngli, qarın və ayaqlarının iç tərəfi demək olar ki, ağdır. Bəbirin xallı rəngi onu otların, kolların və ağacların yarpaqları arasında görünməz edir.
Faunada bəzən qara piqmentli melanist bəbirlərə də rast gəlmək mümkündür. Onlar Hindistanda, Afrikada (Böyük Səhradan başqa), Ön və Cənubi Asiyada, nadir hallarda Azərbaycanda (Lənkəranda və Naxçıvan Muxtar Respublikasında), Cənub-Qərbi və Cənubi Türkmənistan dağlarında, Tacikistanın cənub hissəsində sıx meşələrdə və dağlarda yaşayırlar. Vəhşi təbiətdə 12-15, bəzi hallarda 17, qapalı şəraitdə (zooparkda) isə 21 ilədək ömür sürürlər. Əsasən cütdırnaqlı heyvanları, quşları və gəmiriciləri ovlayırlar.
Yaquar və bəbirlər xarici görünüşcə oxşar olsalar da, əslində aralarındakı fərq nəzərəçarpacaq dərəcədə böyükdür. Hər iki fauna nümayəndəsinin dəriləri üzərindəki gül şəklində xalları ayırd etmək olur: yaquarın xalları sayca daha az və böyükdür. Ümumiyyətlə, tünd rənglidir və qalın xalların ortasındakı kiçik xallar bəbirdə olmur. Yaquarın dərisində böyük dairələrin ortasında nöqtələr var. Leopardda isə dairələr kiçik və nöqtəsizdir. Yaquarın başı yumrudur, qısa, amma qalın qıçları vardır. Bəbirin elastik, incə bədəni, yumru başı, uzun quyruğu və uzun ayağı ona xüsusi gözəllik verir.
Son 10 ilin tədqiqatlarına əsasən, Azərbaycanda bəbirlərin Hirkan meşələri, Zəngəzur silsiləsi, Darıdağ, Nehrəmdağ və Dərəşam, Mingəçevir su anbarının şimalı və Axar-Baxar silsiləsində yaşaması müəyyən olunub. İşğal olunmuş ərazilər də daxil olmaqla ölkəmizin ərazisində 17-yə qədər bəbirin yaşadığı təxmin edilir.
Bəbirlərin mühafizəsi çərçivəsində IDEA İctimai Birliyi beynəlxalq və yerli tərəfdaşlarla birlikdə hər il ictimaiyyətin maarifləndirilməsi istiqamətində bir sıra tədbirlər, o cümlədən məktəblilər üçün yay düşərgələri, tələbələr üçün elmi seminar və praktiki məşğələlər, gənclər üçün müsabiqələr və s. təşkil edir. Bununla yanaşı, Qafqaz bəbirlərinə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini artırmaq və onların mühafizəsi sahəsində səyləri səfərbər etmək məqsədilə IDEA İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə 2014-cü ilin mayında Bakı şəhərində tarixdə ilk dəfə olaraq Qafqaz Pişikkimiləri üzrə Beynəlxalq Sammit keçirib. Həmçinin IDEA İctimai Birliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və Vəhşi Təbiəti Müdafiə Fondunun (WWF) Azərbaycan ofisinin mütəxəssislərindən ibarət işçi qrupu “Azərbaycanda bəbirlərin sayının bərpa edilməsi” layihəsi üzrə Fəaliyyət Planı və müvafiq yol xəritəsi tərtib edib.
Bölmənin digər xəbərləri
