Bakı, 16 noyabr, P.İmanova, F.Hüseynova, AZƏRTAC

Bu il görkəmli alim və hərbi xadim, kosmik proqramların gerçəkləşdirilməsinin fəal iştirakçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Dövlət mükafatları laureatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) fəxri üzvü, “Şöhrət” ordenli, general-leytenant Kərim Kərimovun anadan olmasının 100 illiyi tamam olur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, noyabrın 16-da AMEA-da bu elmi qurumun, “Azərkosmos” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin və Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Milli Aerokosmik Agentliyinin birgə təşkilatçılığı ilə görkəmli alim və hərbi xadim, general-leytenant Kərim Kərimovun anadan olmasının 100 illiyinə həsr edilən tədbir keçirilib.

AMEA-nın prezidenti, akademik Akif Əlizadə tədbirin Prezident İlham Əliyevin “Kərim Kərimovun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” 2017-ci il 30 yanvar tarixli Sərəncamına əsasən təşkil olunduğunu söyləyib, görkəmli alimin kosmik aparatların yaradılması, kosmonavtikanın inkişafı sahəsində müstəsna xidmətlərindən danışıb.

Qeyd edilib ki, bütün ömrünü kosmik raket texnikasının inkişafına həsr edən K.Kərimovun fəaliyyəti XX əsrdə kosmosun fəth olunması tarixinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. İyirmi beş il ərzində Kosmik Uçuşlar üzrə Dövlət Komissiyasına başçılıq etmiş K.Kərimovun adı keçmiş SSRİ-də kosmosun öyrənilməsi sahəsində bir çox nadir elmi-texniki layihələrin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlı olub. K.Kərimov hərbi xadim olmaqla yanaşı, həm də elmi fəaliyyətlə də məşğul olub, kosmik fəzanın tədqiqi işinə mühüm töhfələr verib. Kosmonavtikanın inkişafındakı xidmətlərinə görə çoxlu dövlət mükafatlarına layiq görülən K.Kərimov müstəqil Azərbaycanın “Şöhrət” ordeni ilə də təltif edilib.

“Azərkosmos” ASC-nin idarə heyətinin sədri Rəşad Nəbiyev əfsanəvi şəxsiyyət K.Kərimovun araşdırmaları sayəsində əldə olunan elmi-texniki nəticələrin kosmik sənayedə tətbiqindən danışıb. Xalqımızın tarixboyu yüzlərlə dahi şəxsiyyətlər, alimlər, filosoflar, dövlət xadimləri yetişdirdiyini deyən R.Nəbiyev kosmik sahədəki böyük imzalar içində azərbaycanlı imzasının da olduğunu söyləyib.

Bildirilib ki, bu imza 100 illik yubileyini qeyd etdiyimiz görkəmli alim və mühəndis, sovet kosmik proqramının banilərindən biri, 25 il pilotlu gəmilərin sınaq uçuşları üzrə dövlət komissiyasının sədri olmuş Kərim Kərimova məxsusdur.

R.Nəbiyev ASC-nin hazırkı fəaliyyəti, təqdim etdiyi peyk xidmətləri və perspektiv planları barədə də məlumat verib. Qeyd edilib ki, ölkəmizdə bir çox digər sahələrdə olduğu kimi kosmik sənayenin əsasları da ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Məhz Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının nəzdində “Kosmik cihazqayırma konstruktor bürosu” yaradılıb və kosmik tədqiqatların aparılmasına başlanılıb. Ölkəmizdə kosmik sənayenin inkişafının ikinci mərhələsi isə Prezident İlham Əliyevin adı ilə bağlıdır. Belə ki, məhz dövlətimizin başçısının rəhbərliyi altında həyata keçirilən və müasir Azərbaycan tarixinin uğurlu layihələrindən biri olan “Azerspace-1” telekommunikasiya peykinin 2013-cü ildə orbitə çıxarılması ilə dövlətimiz azsaylı ölkələrin təmsil olunduğu “kosmik klub”a üzv olub.

Ölkə başçısının rəhbərliyi ilə dövlətimiz digər sahələrdə olduğu kimi, bu sahənin də yenidən qurulması və müasir prinsiplərlə formalaşdırılması üçün uzunmüddətli strateji yanaşma sərgiləyib. Bu yanaşmanın əsas prinsipləri 2009-cu ildə qəbul edilən “Azərbaycan Respublikasında kosmik sənayenin yaradılması və inkişafı üzrə Dövlət Proqramı”nda əksini tapıb. Ötən altı ilin təcrübəsi göstərir ki, ölkəmizin müasir kosmik sənayeyə fundamental elmi tədqiqatlar və cihazqayırma sahəsindən deyil, müştərilərə peyk xidmətlərinin göstərilməsi sektorundan daxil olması düzgün strateji seçim olub. Bu strateji yanaşmanın formalaşdırılması və icrası zamanı akademik Arif Paşayevin rəhbəri olduğu Kosmik Məsələlər üzrə Şuranın da əhəmiyyətli rolunu qeyd etmək lazımdır.

R.Nəbiyev deyib: “Bu mühitin formalaşdırılmasına az da olsa, “Azərkosmos” da öz töhfəsini verməkdədir. Gənclərin innovativ layihələrə cəlb edilmələri, elmi tədqiqatla məşğul olan təşkilatlarla yeni model əməkdaşlıq, şirkət daxilində gənc mütəxəssislərə özünüreallaşdırma imkanının verilməsi bu istiqamətdə atılan addımlardandır. Bu gün “Azərkosmos”da çalışan gənclər orada formalaşmış korporativ mədəniyyətin və biznesin idarəolunması sahəsindəki təcrübənin daşıyıcısıdırlar. Əminəm ki, onlar gələcəkdə öz bilik və bacarıqlarını istənilən digər sahədə də uğurla tətbiq etmək iqtidarındadırlar”.

Tədbirdə rusiyalı kosmonavt Oleq Kotov K.Kərimovun dünya kosmos elminin inkişafındakı misilsiz xidmətlərindən söz açıb. Qeyd edilib ki, K.Kərimov kimi görkəmli alimlərin sayəsində keçmiş SSRİ-də kosmonavtika elmi bu cür yüksək səviyyəyə çatıb. Sonra qonaq “Rusiyanın pilotlaşdırılmış kosmonavtikasının inkişafı üçün perspektiv proqram” mövzusunda təqdimatla çıxış edib. O.Kotov pilotlaşdırılmış kosmik aparatların köməyi ilə kosmik məkanın tədqiqi və öyrənilməsi sahəsində Rusiya təcrübəsindən danışıb.

Görkəmli fizik, dünya şöhrətli akademik Roald Saqdeyev K.Kərimovun rəhbəri olduğu kosmik layihələrdən, sovet kosmonavtikasının, raket qurğularının yaradılması və inkişaf etdirilməsində xidmətlərindən, elmi ixtiralarından söz açıb, onunla bağlı xatirələrini bölüşüb. Bildirilib ki, K.Kərimov çox mərd, prinsipial və müdrik insan idi. O, ən çətin məqamlarda belə hər zaman düzgün qərarlar verirdi.

Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Milli Aerokosmik Agentliyi baş direktorunun birinci müavini, texnika elmləri doktoru Tofiq Süleymanov “Kosmos generalı Kərim Kərimovun ömür yolları” mövzusunda məruzəsində alimin həyat və fəaliyyətindən, onun raket texnologiyaları yaradan konstruktor büroları və zavodlarında çalışdığı zaman göstərdiyi yüksək təşkilatçılıqdan və elmi ixtiralarından danışıb. Bildirilib ki, 1917-ci ildə Bakıda neft sənayesi üzrə mühəndis-texnoloq ailəsində anadan olmuş K.Kərimov hələ uşaqlıq illərindən radiotexnikaya böyük maraq göstərib. O, 1936-1938-ci illərdə Novoçerkassk Sənaye İnstitutunda oxuyub, eyni zamanda, həmin ali məktəbin radioşəbəkəsində növbətçi radiotexnik kimi çalışıb. Sonradan təhsilini Azərbaycan Sənaye İnstitutunun energetika fakültəsində davam etdirib. 1946-cı ildən başlayaraq K.Kərimov ballistik raketlərin radioölçmə sistemlərinin yaradılması istiqamətində işlər aparıb. Onun araşdırmaları nəticəsində yaradılan raketlərin daxili parametrlərinə nəzarət edən “Don” radioölçmə sisteminin elmi-texniki göstəriciləri sonradan kosmik sənayedə tətbiq olunmağa başlayıb. Bu nailiyyətinə görə K.Kərimov 1950-ci ildə ilk dəfə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

Nəzərə çatdırılıb ki, Baykonur kosmodromunun əsası qoyulan gündən K.Kərimov Kosmik Gəmilər üzrə Dövlət Komissiyasının tərkibinə daxil edilib. Kosmik aparatların yaradılmasında, dünyada ilk dəfə insanın kosmosa göndərilməsində K.Kərimovun da rolu az olmayıb. Nəticədə ilk kosmonavt Yuri Qaqarinin tarixi uçuşu uğurla başa çatdıqdan sonra K.Kərimov SSRİ-nin ən yüksək ordeni - Lenin ordeni ilə təltif olunub. K.Kərimov daim silahın təkmilləşdirilməsi barəsində düşünüb və bu istiqamətdə bir neçə dəyərli təklif irəli sürüb. O, həyatını raket texnikası ilə bağlayıb, ömrünün sonunadək raket texnikasının yaradılması və inkişafı naminə var gücü ilə çalışıb, zehni və fiziki qüvvəsini əsirgəməyib. Zavodlarda işlədiyi dövrdə onun yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti də özünü büruzə verib. 1945-ci ildən SSRİ Müdafiə Nazirliyi sistemində raket texnologiyaları yaradan konstruktor büroları və zavodlarında çalışan Kərim Kərimov bir neçə elmi ixtiranın müəllifi olub.

Qeyd edilib ki, zaman keçdikcə K.Kərimov həyata keçirdiyi elmi-texniki araşdırmalarının nəticələrini “Messina-1 radiotelemetrik sistemi” kitabında cəmləşdirib, onu ixtisasçı mütəxəssislərin ixtiyarına verib. K.Kərimov 1952-ci ildən raket qoşunları idarəsi rəisinin müavini, uzaq mənzilli raketlər üzrə Dövlət Komissiyasının sədri kimi məsul vəzifələrdə çalışıb. 1955-ci ildən Kosmik Vasitələr Baş İdarəsinin rəisi, sonradan isə bir sıra kosmik komplekslərin uçuş sınaqları üzrə dövlət komissiyalarının sədri vəzifələrinə təyin olunub. O, 1966-cı ildə pilotlu Kosmik Uçuşlar üzrə Dövlət komissiyasının sədri vəzifəsinə təyin edilib və 25 il fasiləsiz bu vəzifədə çalışıb.

Sonda görkəmli alimin xatirəsinə həsr olunan “Yüksəliş” sənədli filmi nümayiş olunub.