Zooloji Muzeyin müdiri: Kolleksiya və ekspozisiya fondlarında 500-dən çox nümunə qorunur MÜSAHİBƏ VİDEO
Bakı, 30 iyul, AZƏRTAC
Azərbaycanın fauna müxtəlifliyinin öyrənilməsi və qorunması istiqamətində mühüm elmi araşdırmalar aparılır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərində yayılan nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan heyvan növləri xüsusi tədqiqat obyektidir. Elm və Təhsil Nazirliyi Canlı Sistemlərin Tədqiqi İnstitutunun Zooloji Muzeyinin müdiri biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Səbinə Bünyatova AZƏRTAC-a müsahibəsində muzeyin fondunda qorunan nümunələrdən, nadir və nəsli kəsilməkdə olan heyvan növlərindən danışıb. Müsahibəni təqdim edirik.
- Muzeydə nadir və nəsli kəsilməkdə olan heyvan növlərinə aid nümunələrin sayı və onların vəziyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz?
- Hazırda ümumi kolleksiya fondunda və ekspozisiya fondunda materialların sayı 500-dən çoxdur. Burada həm Qarabağ ərazisindən, həm də Azərbaycanın digər bölgələrindən — Naxçıvan, Cənub-Şərqi Azərbaycan, Böyük Qafqaz ərazilərindən toplanmış nümunələr yer alır. Kolleksiyada nadir və xüsusi elmi əhəmiyyətə malik növlərlə yanaşı, ölkəmizin zəngin təbii müxtəlifliyini əks etdirən qiymətli materiallar da qorunub saxlanılır. Bu nümunələr tədqiqat, maarifləndirmə və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
- Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda hansı nadir və nəsli kəsilməkdə olan heyvan növləri yaşayır?
- Ümumiyyətlə Qarabağ Azərbaycanın fauna baxımından zəngin ərazilərindən biridir. Ərazinin coğrafi mövqeyi və müxtəlif ekosistemlərə malik olması burada fərqli mənşəli növlərin formalaşmasına şərait yaradıb. Qarabağda Kiçik Qafqaz mənşəli, Turan mənşəli, İran ərazilərindən yayılan və Aralıq dənizi mənşəli növlərə rast gəlinir. Bu zənginlik içərisində həm nadir, həm də yalnız Qarabağ ərazisində və ya məhdud areallarda yayılan növlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Balıq növlərindən Azərbaycanın və dünyanın “Qırmızı kitab”larına daxil edilmiş qızılxallını (çay foreli) qeyd etmək olar. Bu növ əsasən yüksək sürətlə axan dağ çaylarında yaşayır və Qarabağın Kəlbəcər, Laçın ərazilərinin çaylarında geniş yayılıb. Sürünənlər arasında isə Ön Asiya mabuyası, Rostombeyov kərtənkələsi və Valentin kərtənkələsi kimi nadir növlər diqqəti çəkir. Bu növlər əsasən Kiçik Qafqaz ərazisində məhdud yayılma sahəsinə malikdir. Həmçinin əvvəl Pallas təlxəsi kimi tanınan, daha sonra növ statusu dəyişdirilərək Urartu təlxəsi adlandırılan ilan növü də Qarabağ faunasının nadir nümayəndələrindən biridir. Aparılan tədqiqatlar zamanı 2025-ci ildə Ağdərədə bu növün yeni yayılma yeri müəyyən edilib. Bütün bunlar Qarabağ ərazisinin zəngin və unikal canlılar aləminə malik olduğunu göstərir. Nadir sürünən və balıq növləri ilə yanaşı, ərazidə çoxsaylı nadir məməli və quş növləri də mövcuddur. Bu baxımdan Qarabağın fauna müxtəlifliyinin öyrənilməsi və qorunması həm elmi, həm də ekoloji baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir.
- Azərbaycanda gənclərin zooloji tədqiqatlara marağı hansı səviyyədədir?
- Çox az sayda gənclərimiz bu sahəyə maraq göstərir və zooloji tədqiqatlarla məşğul olmağa gəlirlər. Son illərdə institutumuzda da müşahidə edirik ki, alimlər arasında yaş balansı ilə bağlı müəyyən problemlər yaranıb. Artıq orta nəsil tədqiqatçıların sayı azalıb, gənc alimlərin sayı isə kifayət qədər deyil. Bu isə zoologiya sahəsində elmi tədqiqatların davamlılığı baxımından müəyyən çətinliklər yaradır.
Zooloji tədqiqatlar digər sahələrdən fərqli olaraq uzunmüddətli müşahidə, səbir və böyük əmək tələb edir. Bəzən bir növün öyrənilməsi, yayılma arealının müəyyənləşdirilməsi və ya populyasiya vəziyyətinin qiymətləndirilməsi illərlə araşdırma aparılmasını tələb edir. Bu amil də gənclərin sahəyə cəlb olunmasını müəyyən qədər ləngidir. Bununla belə, zoologiya çox mühüm və perspektivli elm sahəsidir. Biomüxtəlifliyin qorunması, nadir və nəsli təhlükə altında olan növlərin öyrənilməsi, ekosistemlərin mühafizəsi istiqamətində gənc tədqiqatçılara böyük ehtiyac var. Düşünürəm ki, bu sahəyə marağın artırılması üçün gənclərin elmi layihələrə, ekspedisiyalara və praktiki tədqiqatlara daha çox cəlb olunması vacibdir. Bu, həm yeni kadrların yetişməsinə, həm də Azərbaycanın zəngin faunasının daha geniş şəkildə öyrənilməsinə imkan yaradacaq.
- Gənclərin bu sahəyə marağını artırmaq üçün hansı addımları atırsınız?
- Gənclərin zooloji tədqiqatlara marağını artırmaq üçün ilk növbədə onları bu sahənin əhəmiyyəti ilə tanış etmək lazımdır. Bunun üçün institutumuzda müxtəlif maarifləndirici tədbirlər, seminarlar və görüşlər təşkil olunur, tələbələr və gənc tədqiqatçılar elmi ekspedisiyalara, sahə müşahidələrinə cəlb edilir. Xüsusilə canlı təbiətlə birbaşa tanışlıq gənclərdə bu sahəyə marağın formalaşmasında böyük rol oynayır. Gənc alimlərin layihələrdə iştirakı, elmi məqalələrin hazırlanmasına dəstək verilməsi və təcrübəli mütəxəssislərlə əməkdaşlıq etməsi də bu sahəyə marağın artmasına kömək edir. Əsas məqsədimiz gənclərə göstərməkdir ki, zoologiya yalnız heyvanların öyrənilməsi deyil, eyni zamanda, biomüxtəlifliyin qorunması, ekoloji tarazlığın saxlanılması və ölkənin təbii irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm elm sahəsidir.
Müxbir - Tünzalə Zeyvəliyeva
Bölmənin digər xəbərləri
