Müəssisələr bir sıra hallarda layihənin başa çatması, bazarı tərk etmək məcburiyyəti, bəzi ticarət müqavilələrinin xitamı, vergi və ticarət güzəştlərinin ləğvi yaxud uğursuz ticarət əməliyyatları nəticəsində şirkətin ödəniş qabiliyyətinin olmaması və iflas zamanı əməliyyatları dayandırmaq və hüquqi şəxsi ləğv etmək məcburiyyətində qala bilər.

Azərbaycanda hüquqi şəxsin ləğvi könüllü və ya məcburi surətdə həyata keçirilə bilər. Məhdud Məsuliyyətli cəmiyyətlərin könüllü ləğv prosesi iştirakçıların yekdilliklə qəbul edilən qərarı ilə başlasa da, məcburi ləğvetmə məhkəmənin qərarı ilə həyata keçirilir. Müəssisənin ləğv edilməsi qaydası dedikdə burada MMC-nin ləğvini nəzərdə tutulur. Digər hüquqi şəxslərin ləğvi qaydası üçün əlavə tələblər müəyyən edilə bilər. Yəni şirkətin ləğvi qaydası onun təşkilatı-hüquqi formasından asılı olaraq fərqlənə bilər.

Hüquqi şəxsin ləğvi qaydası və proseduru

Hüquqi şəxsin ləğvi üçün qanunda təsbit edilən və izləməli olduğunuz addımlar aşağıdakı kimidir.

1. Hüquqi şəxsin ləğv edilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edən səhmdarları və ya hüquqi şəxsin nizamnaməsi ilə vəkil edilmiş orqanı hüquqi şəxsin cari fəaliyyətinə rəhbərlik edən icra orqanından hüquqi şəxsin bütün kreditorlarının tələblərini 12 ay ərzində qarşılamaq üçün ödəmə qabiliyyətinin olmasını təsdiqləyən rəsmi bəyanatın (aktiv və passivlərin vəziyyəti barədə) qəbul olunmasını tələb edir.

2. Hüquqi şəxsin icra orqanı (icraedici direktoru) ləğvetmə qərarından ən çoxu 20 gün əvvəl ödəmə qabiliyyətinin olmasını təsdiqləyən rəsmi bəyanatı qəbul edir.

3. İcra orqanı bəyanatın qəbulunun mümkünsüzlüyünü bildirdikdə və bəyanatı qəbul etməkdən imtina etdikdə, iştirakçıların ümumi yığıncağı hüquqi şəxsin bütün kreditorlarının tələblərini 12 ay ərzində qarşılamaq üçün ödəmə qabiliyyətinin olub-olmamasını təsdiqləmək üçün müstəqil auditor cəlb edə bilər. Müstəqil auditor hüquqi şəxsin ödəmə qabiliyyətinin olmasını öz rəyi ilə təsdiq etdikdə, həmin rəy bu maddə ilə müəyyən edilmiş bəyanata bərabər tutulur.

4. Hüquqi şəxsin ləğv olunması ilə bağlı qərar iştirakçıların ümumi yığıncağında qəbul edilməlidir. Bu qərar əsasında ümumi yığıncaq ləğvetmə komissiyası (və ya tək ləğvedici) təyin edir, Mülki Məcəlləyə uyğun olaraq ləğvetmə qaydası və müddəti müəyyənləşdirilir.

5. Ləğvedici təyin olunduğu gündən etibarən 10 gün ərzində rəsmi mətbu nəşrdə hüquqi şəxsin ləğvi və kreditorlarının tələblərinin bildirilməsi qaydası və müddəti haqqında ilk məlumatı dərc edir.

6. Dərcin ilk günündə ləğvedici aşağıdakı şəxslərə bildiriş göndərir:

- Ləğv edilən hüquqi şəxsin bütün məlum kreditorlarına

- Dövlət büdcəsinə məcburi ödənişlər və büdcədənkənar dövlət fonduna məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcun olub-olmaması ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanına (Vergi Xidməti və ƏƏSMN)

7. Ləğvedici təyin olunduğu gündən etibarən 15 gün ərzində aşağıdakı sənədləri vergi orqanına təqdim etməlidir:

• Ləğvetmə barədə qərar

• Ödəmə qabiliyyətinin olmasını təsdiq edən rəsmi bəyanat

• Ləğvetmə ilə bağlı ilk məlumatın dərc edilməsini təsdiqləyən sənəd

• Hüquqi şəxsin möhürü

• Bu mərhələdən sonra hüquqi şəxs üzərində “ləğv prosesindədir” yazılmış möhürü istifadə edir və hüquqi şəxsin adından sonra “ləğv prosesindədir” sözləri əlavə edilir

• Kreditorların tələblərinin irəli sürülməsi müddəti bitdikdən sonra 10 gün müddətində ləğvedici aralıq ləğvetmə balansını tərtib edərək təsdiq edir və hüquqi şəxsin iştirakçılarına göndərir. Aralıq ləğvetmə balansı ən azı aşağıdakıları əhatə etməlidir:

- Ləğv edilən hüquqi şəxsin əmlakının tərkibi

Kreditorlarının tələbləri və debitor borclar

Əgər ləğv edilən hüquqi şəxsin əmlakının dəyəri kreditorlarının tələblərini ödəmək üçün yetərli deyildirsə, ləğvedici dərhal iflas proseduruna başlamalıdır. Ləğvedici aralıq balansının təsdiqləndiyi tarixdən etibarən kreditorların tələbləri üzrə ödənişləri etməlidir. Kreditorlarla hesablaşmalar başa çatdıqdan sonra 5 gün ərzində ləğvedici ləğvetmə balansını və qalıq əmlakın iştirakçılar arasında bölünməsi planını əks etdirən hesabatı tərtib edir. Həmin balans və hesabat tərtib edildiyi gündən sonra 45 gündən gec olmayaraq hüquqi şəxsin iştirakçıları və ya nizamnamə ilə buna vəkil edilmiş orqanı tərəfindən təsdiqlənməlidir. Ləğvetmə balansı təsdiqləndikdən sonra 10 gün ərzində ləğvedici qalan əmlakın təsdiq edilmiş bölünmə planına uyğun olaraq hüquqi şəxsin iştirakçıları arasında bölünməsini təmin edir. İştirakçılar arasında bu cür bölgü aparıldıqdan sonra ləğvedici yeni balans təsdiq edir və hüquqi şəxsin adının dövlət qeydiyyatından çıxarılması üçün 10 gün ərzində aşağıdakı sənədləri vergi orqanına təqdim etməlidir:

- İştirakçılar və ya ləğvedici tərəfindən imzalanan ərizə (biri vergi orqanı, biri isə ərizəçi hüquqi şəxs üçün olmaqla 2 nüsxədə təqdim edilməlidir)

- Yekun balans

- Əmlakın bölünməsi barədə hesabat

- Əmlakın iştirakçılar arasında bölünməsi barədə sənəd (akt)

- Hüquqi şəxsin dövlət reyestrindən çıxarışının və nizamnaməsinin əsli

- Hüquqi şəxsin möhürü (“ləğvetmə prosesində olan” yazılı)

Belə ərizənin verilməsindən sonra 7 gün ərzində dövlət orqanı tərəfindən yekun qərar verilməlidir və hüquqi şəxsin ləğvi barədə məlumat hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə daxil edildiyi andan hüquqi şəxs ləğv olunmuş sayılır.

Ləğvetmə kifayət qədər çətin və çoxmərhələli prosesdir və çox vaxt praktikada yuxarıdakı ardıcıllıqla izlənir.

Ləğvetmə prosesinə başlamazdan öncə hüquqi şəxsin nizamnaməsi iştirakçıların xüsusi qərar qəbuletmə qaydaları üçün nəzərdən keçirilməlidir. Çünki təsis zamanı hüquqi şəxsin ləğvi qaydası da müəyyənləşdirilməli və Nizamnamədə əks etdirilməlidir.

Ümumi ləğv prosesi hüquqi şəxsin ləğvi barədə məlumatın hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə daxil olduğu andan etibarən 12 ay ərzində başa çatdırılmalıdır. Bu müddətin ötürülməsi ləğvetmə prosesinin yenidən başlanmasına səbəb olur.

Üstəlik, bütün vergi bəyannamələri, sosial sığorta və digər müvafiq ödənişlərin edilməsi ilə bağlı bəyannamələr də hüquqi şəxsin ləğvi barədə məlumatın hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə daxil olduğu andan etibarən 30 gün daxilində təqdim edilməlidir. Bundan başqa qeyd edilməlidir ki, hüquqi şəxsin tərəf olduğu məhkəmə prosesi zamanı inzibati xəta və ya cinayət işi üzrə icraat yekunlaşana və ya xitam edilənədək hüquqi şəxsin ləğvi qanunla qadağan olunur. Buna görə yerli məhkəmənin hüquqi şəxsə qarşı heç bir iddianın olmamasını əks etdirən xüsusi bəyanatı vergi orqanına təqdim edilməlidir.

Hüquqi şəxsin ləğvi, yəni müəssisənin bağlanılması ilə bağlı hüquqi dəstək üçün Caspian Legal Center Firmasına müraciət edə bilərsiniz: [email protected] , 050 289 89 73 (mobil və whatsapp ).