ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi elçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nizamlanması üçün yeni diplomatik səfərlər həyata keçirdilər.

Əvvəlcə onlar sentyabrın 5-də Moskvada Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşdülər.

Moskva görüşündə nələr müzakirə olundu?

Ukrayna münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı müzakirələrə üçüncü dəfə qoşulan Cared Kuşnerdən fərqli olaraq, Stiv Uitkof Rusiya Prezidenti ilə səkkizinci dəfə görüşdü.

Kremldə keçirilən görüşdə Rusiya tərəfdən Prezidentin beynəlxalq məsələlər üzrə köməkçisi Yuri Uşakov və xüsusi nümayəndəsi Kirill Dmitriyev də iştirak ediblər.

“Axios”un jurnalisti Barak David öz mənbələrinə istinadən yazıb ki, Moskvadakı danışıqlara Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerlə yanaşı, ABŞ Milli Təhlükəsizlik Şurasının, Dövlət Departamentinin və Maliyyə Nazirliyinin nümayəndələri də qatılıblar.

Vladimir Putin görüşün mətbuat üçün açıq olan hissəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın müharibənin həllinə töhfə vermək səylərini təqdir edib. Lakin Rusiya Prezidenti hazırkı vəziyyətin çətinliyinə də diqqət çəkib.

Prezident Putinlə amerikalı emissarların müzakirəsi 3 saatdan çox davam edib. Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov görüşü konstruktiv adlandırıb. O, danışıqların məzmunlu və son dərəcə səmimi keçdiyini deyib. Kreml rəsmisi bildirib ki, son dərəcə ciddi məsələlər üzrə müzakirə həm masa arxasında, həm də şam yeməyi zamanı qeyri-rəsmi şəraitdə davam edib. “Müzakirələr yalnız Ukrayna ilə məhdudlaşmadı. Potensial Rusiya-Amerika layihələri barədə də danışıqlar aparıldı”, - deyə o əlavə edib. Ancaq Yuri Uşakov nəyin razılaşdırılıb-razılaşdırılmadığı barədə konkret məlumat verməyib.

Ukraynadakı danışıqlar

Moskvadakı görüşdən sonra Uitkoff və Kuşner danışıqları davam etdirmək üçün Kiyevə gediblər.

ABŞ nümayəndə heyətini qatardan düşərkən Ukrayna Prezident Ofisinin rəhbəri Kirill Budanov, Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Rustem Umerov, Ali Radada “Xalqın xidmətçisi” fraksiyasının rəhbəri David Araxamiya və Prezident Ofisi rəhbərinin birinci müavini Serhiy Kıslıtsya qarşılayıblar.

Daha sonra ABŞ təmsilçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə görüşüblər.

Kiyevdəki danışıqlara Fransa, Böyük Britaniya və Almaniya liderlərinin xarici siyasət və təhlükəsizlik üzrə müşavirləri də qoşulublar. Onlarla danışıqlar ayrıca raundda keçirilib. Yaxın gələcəkdə Ukrayna, Avropa və ABŞ-nin iştirakı ilə növbəti birgə görüşün keçirilməsi razılaşdırılıb. Kiyevdəki danışıqlara dair açıqlamalar Moskva raunduna nisbətdə daha çox görünür.

Volodimir Zelenski görüşdən sonra ABŞ nümayəndə heyəti ilə birlikdə mətbuat konfransı keçirib. Ukrayna Prezidenti Rusiya-Ukrayna müharibəsini bitirmək üçün diplomatik addımların atıla biləcəyi hər hansı bir formatda danışıqların bərpasını mühüm addım kimi qiymətləndirib. O, buna görə ABŞ Prezidentinə və onun elçilərinə təşəkkür edib.

Bununla belə, dövlət başçısı ərazi bütövlüyü məsələsinin aktual olaraq qaldığını və belə mürəkkəb mövzuların yalnız liderlər səviyyəsində həll edilə biləcəyini vurğulayıb.

Görüşdə təhlükəsizlik zəmanətləri ilə yanaşı, Ukraynanın müharibədən sonrakı bərpası, yenidən qurulması və iqtisadi təminatları müzakirə edilib. Zelenski qeyd edib ki, ölkənin gələcəyi üçün güclü ordu əsas təhlükəsizlik zəmanətidir və bunun üçün resurslar lazımdır.

V.Zelenski müharibənin qışa qədər davam edəcəyinə eyham vurub. O, belə olduğu təqdirdə, Ukraynanın hava hücumundan müdafiə və enerji sahələrində dəstəyə ehtiyacının olduğunu bildirib.

Uitkoff isə öz növbəsində keçirilən müzakirələrə istinad edərək, danışıqları aparanların Moskvada çox irəliləyiş əldə etdiklərini diqqətə çatdırıb. Diplomat məsələ ilə bağlı yaxşı həll yolunun tapılacağına əminliyini ifadə edib.

Zelenski ilə müzakirələrdən dərhal sonra Ukrayna paytaxtında keçirilən mətbuat konfransında çıxış edən Cared Kuşner təfərrüatları açıqlamasa da, özünün və səfər yoldaşının “səfərdən çox şey öyrəndiyini” söyləyib.

Dünya mediası səfərlərlə bağlı nə yazdı?

ABŞ-nin Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq üçün Moskvaya və Kiyevə ezam etdiyi nümayəndələrin apardığı danışıqlar dünya mediasının da diqqət mərkəzində olub.

Nüfuzlu “The New York Times” səfərin simvolikasına diqqət çəkib. “Amerikalılar Kiyevə ukraynalıların “Sülh Ekspresi” adlandırdıqları qatarla gəldilər. Lakin Rusiya ilə müharibəyə son qoymaq prosesində heç bir sürətli və birbaşa addım yoxdur, bunun yaxın vaxtlarda dəyişəcəyinə dair heç bir əlamət görünmür”, - deyə qəzet yazıb.

“Axios” Ağ Evə və danışıqların gedişatına yaxın mənbələrə istinadən yazır ki, Tramp administrasiyası müharibədə hər hansı bir dönüş nöqtəsinə qış başlamazdan əvvəl nail olmaq istəyir: Kuşner və Uitkoff qışdan əvvəl böyük bir sıçrayışa nail olmaq istədiklərini vurğulayıblar.

Kremlə yaxın mənbələr sentyabrın 4-də bildiriblər ki, Kremlin ABŞ nümayəndə heyətinin Rusiyaya səfəri ilə bağlı gözləntiləri olduqca aşağıdır. “Bloomberg”ə görə isə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin müharibəni yalnız getdikcə daha sərt şərtlərlə bitirməyə hazırdır.

“Azadlıq” radiosu mövzu ilə bağlı ABŞ-nin Ukraynadakı keçmiş səfirlərindən (Uilyam Teylor, Con Herbst və Ceffri Payaat) münasibət öyrənib. Radionun saytı məqaləni bu başlıqla təqdim edib: “ABŞ Ukrayna ilə bağlı sülh təşəbbüsünü yenilədi, amma keçmiş səfirlər heç bir irəliləyiş görmürlər”.

BBC diqqəti Volodimir Zelenskinin danışıqlardan sonrakı bəyanatına çəkib. Gəlinən nəticəyə əsasən, ABŞ-nin sülh təşəbbüslərinə baxmayaraq, Kiyev müharibənin bu qış da davam edəcəyini real ssenari kimi qəbul edir.

Bu, Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakovun sentyabrın 6-da verdiyi açıqlama ilə üst-üstə düşür. Yuri Uşakov deyib ki, Vladimir Putin müzakirələrdə müharibənin bütün məqsədlərinə hərbi yolla çatmaq öhdəliyini bir daha təsdiqləyib.

Üçtərəfli görüş barədə ehtimallar

Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Kiyevdə rəsmilərlə görüşdükdən sonra üçtərəfli danışıqların Ukrayna müharibəsinin “yaxşı həlli” ilə nəticələnəcəyinə əminliklərini dilə gətiriblər.

Ukrayna ABŞ və Rusiyanın iştirakı ilə üçtərəfli görüşlərin keçirilməsinin tərəfdarıdır, həmçinin Avropadakı tərəfdaşlarını danışıqlara cəlb etməyə hazırdır. Bununla belə, Rusiya hazırda konkret danışıqlar formatına kifayət qədər hazırlıq nümayiş etdirmir. Bu barədə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Kiyevdə keçirilən mətbuat konfransında da bildirib.

Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov Rusiya, Ukrayna və ABŞ arasında sülh danışıqlarının bərpasını istisna etmədiyini, lakin bu cür danışıqların nə vaxt və harada keçirilə biləcəyini söyləməyin hələ tez olduğunu vurğulayıb.

Buradan belə bir qənaətə gəlmək olar ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı səylər yenidən aktiv mərhələyə keçsə də, üfüqdə yekun nəticə ilə bağlı hələ də heç nə görünmür. Bundan sonra prosesdə nələrin baş verəcəyini isə qarşıdakı aylar, bəlkə də illər göstərəcək.

_{Hazırladı: Aqşin Kərimov}