Əziz dostlar!

Mən hər şeydən əvvəl istərdim ki, bugünkü görüşə gəldiyinizə görə sizə minnətdarlığımı bildirim. Dünəndən etibarən mənim Brüsseldə Avropa Birliyi rəsmiləri ilə çox faydalı görüşlərim olubdur. Bu görüşlərin böyük əhəmiyyəti var, çünki bizim Avropa Birliyi ilə münasibətlərimiz uğurla inkişaf edir. Azərbaycan Avropa strukturlarına inteqrasiya siyasətinə möhkəm sadiqdir. Mənim Avropa Birliyinə səfərim bu siyasəti bir daha təsdiq edir. Bu, bizim strateji seçimimizdir. Azərbaycan bu seçimi 10 il əvvəl edibdir. SSRİ dağıldıqdan və Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra, əlbəttə ki, ölkənin qarşısında müxtəlif imkanlar var idi və seçim imkanları da çox idi. Amma bizim ölkənin, Azərbaycanın lideri Heydər Əliyevin siyasəti Avropa ailəsinə inteqrasiya siyasəti idi. Dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya siyasəti idi. O zamandan indiyədək ölkəmiz nəzərəçarpacaq dərəcədə tərəqqi əldə edibdir.

Sovet İttifaqı dağılan zaman Azərbaycan digər respublikalarla müqayisədə ən pis vəziyyətdə idi. Tam siyasi, iqtisadi və hərbi böhran vətəndaş müharibəsi və Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə müşayiət olunurdu. Bütün bu hallar Azərbaycanı uçurum kənarına gətirib çıxarmışdı. Bir neçə il lazım oldu ki, vəziyyəti sabitləşdirə bilək. Düşmənçiliyə, vətəndaş müharibəsinə son qoyaq, Ermənistanla atəşkəsə nail olaq və iqtisadiyyatımızı inkişaf etdirməyə başlayaq.

Bu gün Azərbaycanın regiondakı mövqeyinə baxsaq, qonşuları ilə müqayisə etsək görərik ki, iqtisadi baxımdan ölkəmiz böyük tərəqqiyə nail olubdur. Bu baxımdan lider mövqeyindədir. 1996-cı ildən illik ümumi daxili məhsul orta hesabla 10 faizədək artmışdır. Son 7 il müddətində ümumi daxili məhsulun həcmi 90 faiz artmışdır. Azərbaycan adambaşına xarici sərmayə cəlb edilməsi baxımından keçmiş SSRİ ölkələri içərisində aparıcı mövqedədir. Ölkədə yaxşı sərmayə mühiti yaranmışdır. Bu da iri xarici transmilli şirkətlərin Azərbaycanda özlərini çox rahat hiss etmələrinə imkan verir. Son 7 ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına 17 milyard dollar vəsait qoyulmuşdur. Əlbəttə, bu rəqəmi daha da artırmaq fikrindəyik. Artıq imzalanmış müqavilələr də, yerinə yetiriləcək layihələr də göstərir ki, növbəti üç ildə daha 10 milyard dollar vəsait yatırılacaqdır. Əlbəttə ki, xarici sərmayəçilər vəsaitlərinin qorunacağına, ölkədəki sabitlik və təhlükəsizliyə arxayın olmasaydılar, bəlkə də, Azərbaycana gəlib-gəlməməyi çox ölçüb-biçərdilər. İctimai-siyasi sabitlik, təhlükəsizlik uğurlu iqtisadi siyasətin ən başlıca elementlərindəndir.

Azərbaycan regionda ən sabit ölkələrdəndir. Bu da ölkəmizə iqtisadi islahatları həyata keçirməyə imkan verir. Bəzən islahatları həyata keçirərkən çətinliklərlə üzləşirik, amma Azərbaycan iqtisadi islahatlar keçirmək qətiyyətində israrlıdır. Ölkəmizdə irimiqyaslı özəlləşdirmə proqramı həyata keçirilir. Artıq torpağın özəlləşdirilməsi proqramı tamamlanmışdır. İndi ölkəmiz Avropa ailəsinə daha çox inteqrasiya etməkdən ötrü Avropa məkanının meyarlarına cavab vermək üçün çalışır. Siyasi vəziyyət də müsbət xarakter daşıyır. Ötən ilin oktyabrında keçirilən Prezident seçkiləri göstərdi ki, Azərbaycan xalqı tərəqqi, sabitlik olmasını, hadisələrin inkişafının əvvəlcədən görünə biləcəyi şəraitdə yaşamağını istəyir.

Azərbaycan xalqı sülh şəraitində yaşamaq istəyir. Təəssüf ki, Azərbaycan Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra təcavüzə məruz qalmış ölkədir. Azərbaycanın əraziləri Ermənistan tərəfindən təcavüzə və işğala məruz qalmışdır. Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan ərazilərinin 20 faizinin Ermənistan tərəfindən işğalı ilə nəticələnmişdir. İşğal nəticəsində bizim ölkədə bir milyondan artıq qaçqın və köçkün var. Azərbaycan əhalinin sayına nisbətdə dünyada ən çox qaçqını olan ölkədir. Səkkiz milyon əhalinin bir milyonunun belə vəziyyətdə olması, əlbəttə, həm böyük siyasi, həm də iqtisadi problemdir. Təəssüf ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında gedən danışıqlar hələ heç bir nəticə vermir. Amma son vaxtlar beynəlxalq birlik bu mövzuya daha çox diqqət yetirir. Biz ümid edirik ki, məsələyə beynəlxalq birliyin qatılması ilə həll yolu tapıla bilər. Amma əlbəttə, həll yolu yalnız beynəlxalq hüququn normalarına əsaslana bilər. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunmalıdır, Ermənistanın silahlı qüvvələri işğal edilmiş ərazilərdən geri çəkilməlidir ki, qaçqınlar doğma yurdlarına qayıda bilsinlər.

Ermənistan yalnız Dağlıq Qarabağı yox, həm də Dağlıq Qarabağın inzibati sərhədlərindən kənarda olan 7 digər rayonu da işğal etmişdir. O ərazilər ki, keçmişdə ermənilər heç zaman orada yaşamayıblar. Həmin ərazilərdə yaşamış 700 min azərbaycanlı Ermənistanın təcavüzü nəticəsində ölkə daxilində məcburi köçkünə çevrilmişdir. Üstəgəl, 250 mindən çox azərbaycanlı - əvvəllər Ermənistan ərazisində yaşamış azərbaycanlılar qaçqın olmuşlar. Ermənistanın mövqeyi beynəlxalq hüququn qanunlarına tam ziddir.

Biz bu gün XXI əsrdə yaşayırıq. Bu gün təcavüzkar separatizm siyasəti qəbulolunmazdır. Bu gün Avropanın birləşdiyi vaxtda, qloballaşma və inteqrasiya prosesinin dünyada vüsət aldığı bir vaxtda bir ölkənin digər ölkənin ərazisini işğal etməsi faktı və həmin ərazini 10 ildən çox işğal altında saxlaması, ordusunu geri çəkmək istəməməsi, əlbəttə, narahatlıq doğurmaya bilməz. Biz ümid edirik ki, Avropa Birliyi və digər təşkilatlar və əlbəttə, məsələnin həlli ilə bağlı mandatı olan ATƏT daha fəal rol oynayacaq, azərbaycanlı qaçqınların daimi yaşadığı ərazilərə qayıtmalarına çalışacaqlar.

Hazırda Dağlıq Qarabağın özünün ərazisi regional sabitlik üçün təhlükə doğurur. Çünki bu, tamamilə nəzarətsiz zonadır. Burada beynəlxalq monitorinq keçirilmir, beynəlxalq nəzarət yoxdur və bizdə təsdiqini tapmış məlumat vardır ki, həmin ərazidə qeyri-qanuni fəaliyyət həyata keçirilir. Ona görə də münaqişə nə qədər tez həll edilərsə, bütün region üçün bir o qədər yaxşı olar. Çünki bu, həqiqi mənada, daha geniş regional təhlükəsizlik məsələsidir.

İndi regional əməkdaşlıq inkişafdadır. Azərbaycan regional əməkdaşlığın fəal hissəsidir. Azərbaycan Xəzər dənizinin neft və qazının beynəlxalq bazarlara daşınması layihələrində vacib rol oynayan tərəfdir. Son on ildə Azərbaycanda həyata keçirilən neft siyasəti Xəzər dənizindən Aralıq dənizinə enerji daşıyıcıları nəql edəcək kəmərləri reallığa çevirmişdir. Buna inananların sayı çox deyildi. Bəziləri fikirləşirdilər ki, bu, əfsanədir. Digərləri isə düşünürdülər ki, bu, xülyadır. Amma bu əfsanə həqiqətə çevrildi. Gələn il Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri fəaliyyətdə olacaq və böyük həcmdə Xəzər neftinin dünya bazarlarına daşınmasına imkan yaradacaqdır. Əlbəttə, bunun özü də regional təhlükəsizliyə və sabitliyə töhfə olacaqdır.

İkinci vacib layihə Azərbaycan qazının Türkiyəyə və daha sonra Avropaya daşınmasıdır. Bu layihə Avropa istehlakçıları üçün, bəlkə də, neft layihəsindən də vacibdir. Çünki Azərbaycan qazı böyük həcmdə Avropaya daşınacaq və Avropa istehlakçıları üçün alternativ qaz təchizatı çox faydalı olacaqdır. Qiymətlər rəqabət baxımından münasibdir, mənbə etibarlıdır. Azərbaycan bu layihəni yerinə yetirməyə qadirdir. Əminəm ki, bir neçə ilə, təqribən 5-6 ilə Avropa istehlakçılarına Azərbaycan qazından istifadə etmək imkanı yaranacaqdır. Planlaşdırdığımız kimi, 2006-cı ilin sonunda qaz layihəsi tamamlanacaq və sonra qaz hasilatının özünü yuxarı həddə çatdırmaq üçün müəyyən vaxt tələb olunacaqdır. Regional əməkdaşlığın bütün elementləri bizim regiona, bizim ölkəyə, dostlara bu layihələrdən bəhrələnməyə imkan verəcəkdir.

Çox zaman belə bir sual çıxır ki, Ermənistan necə olsun? Nəyə görə Ermənistan regional əməkdaşlığın bir hissəsi deyil? Nəyə görə Azərbaycan Ermənistanı bu proseslərdən təcrid edir? Biz regional əməkdaşlığın əleyhdarı deyilik, biz bütün mümkün variantları nəzərdən keçirə bilərik. Amma burada əsas amil ölkəmizin ərazilərinin işğal altında qalmasıdır. Əminəm ki, sizin ölkənizin bir hissəsi başqa ölkə tərəfindən işğal olunsa, heç biriniz həmin ölkə ilə iqtisadi əməkdaşlıq istəməzsiniz. Erməni işğalçı qüvvələri bizim əraziləri tərk etməlidirlər, ondan sonra iqtisadi əməkdaşlıq baş tuta bilər. Mən düşünürəm ki, bu, məsələyə çox ədalətli baxışdır və regiondakı real şəraiti əks etdirir.

Ölkəmizin böyük planları var. Rayonlarımızın inkişafına dair sosial-iqtisadi proqramımız var. Eləcə də, Dünya Bankı ilə birlikdə yoxsulluğun azaldılması proqramı üzərində işləyirik. Çünki ölkənin iqtisadiyyatda böyük tərəqqi əldə etməsinə baxmayaraq, problemlər hələ də mövcuddur. İşsizlik, yoxsulluq, qaçqın-köçkünlərin sosial-məişət problemləri. Bütün bu problemlərlə ölkə məşğul olmalıdır. Bunu etməkdən ötrü bizə maliyyə ehtiyatları, bütün regionda sülh, sabitlik lazımdır. Regional təhlükəsizlik olmadan planlarımız təhlükə altında olar. Amma zaman göstərir ki, biz qarşımızda duran vəzifələrin öhdəsindən gələ bilərik.

Azərbaycan öz gələcəyini Avropa ailəsinə inteqrasiyada görür. Bu siyasət dəyişməz olaraq qalır və bu, bizim strateji məqsədimizdir. Qeyd etdiyim kimi, bu seçim 10 il əvvəl edilib və Azərbaycan bu illər ərzində tədricən, lakin qətiyyətlə bu istiqamətdə irəliləyir. Azərbaycan özünü belə şəraitdə görmək istəyir. Çünki Avropanın nailiyyətləri, uğurları göstərir ki, bu, bizim də getməli olduğumuz yoldur və biz bu yolu gedirik. Yeni qonşuluq siyasəti, Avropa Birliyi tərəfindən Cənubi Qafqaz ölkələrinə dair təklif olunmuş siyasət bizim ölkəyə Avropa Birliyi ilə daha səmərəli əməkdaşlıq imkanı verəcəkdir. Bu gün Avropa Birliyinin sərhədləri Cənubi Qafqaza daha çox yaxınlaşır və əlbəttə, biz də çox istərdik ki, regional proseslərin, Avropa inteqrasiyasının iştirakçısı olaq. Ölkəmizin bunu etməyə bütün potensialı var.

O da məlumdur ki, davamlı inkişafın əsas elementlərindən biri də davamlı siyasi islahatlardır. Cəmiyyətimizin demokratikləşdirilməsi prosesi davam edir. Bu istiqamətdə çoxlu müsbət addımlar atılmışdır və bu gün Azərbaycan cəmiyyəti əlbirdir. Bizdə bütün azadlıqlar mövcuddur. Bütün siyasi spektrlərdə siyasi fəaliyyətə imkan vardır. Ölkəmizin daha bir nailiyyəti də Azərbaycanda olduqca güclü etnik və dini dözümlülüyün mövcudluğudur. Bu mənada bizdə keçmişdə heç vaxt heç bir problem olmamışdır. Azərbaycan çoxmillətli ölkədir və burada yaşayan bütün xalqlar, millətlər və etnik qruplar eyni məsuliyyət daşıyır və eyni hüquqlardan istifadə edirlər. Azərbaycandakı dini dözümlülük də yaxşı məlumdur və təqdirəlayiqdir. Bunlar da bizim gələcək inkişafımıza müsbət təsir edə biləcək amillərdir. İqtisadiyyatın da güclü ola bilər, özün də güclü ola bilərsən, amma ölkədə yaşayan müxtəlif millətlər arasında birlik yoxdursa, normal ünsiyyət çatışmırsa, onda heç bir uğur əldə edə bilməzsən.

Qarşımızda duran daha bir prioritet məsələ də neftdən gələn gəlirləri gələcəkdə necə idarə etməkdir. Biz artıq bu haqda indidən, iri neft sahəsində böyük inkişafın başlanğıcında fikirləşirik. Mən elə bilirəm ki, biz bunu əsl vaxtında düşünməyə başlamışıq. Təəssüf ki, neft hasil edən elə ölkələr vardır ki, onların nəhəng neft ehtiyatlarına baxmayaraq, uğur əldə edə bilməyiblər. Sadə vətəndaşlar neftdən gələn gəlirləri hiss etməlidirlər. Yaşından, mənşəyindən asılı olmayaraq, ölkənin hər bir vətəndaşı gündəlik həyatında hiss etməlidir ki, neft gəlirlərində onun da payı var.

Bu məqsədlə Azərbaycan Dövlət Neft Fondu yaradılmışdır və neftdən gələn bütün vəsait burada toplanır. Bu, şəffaf strukturdur, beynəlxalq auditorlar onun işinə nəzarət edirlər. Azərbaycanın hər bir vətəndaşına məlumdur ki, ölkənin Neft Fondunda nə qədər vəsait var. Xərcləmələr şəffaf, büdcə vasitəsilə, parlamentdəki müzakirələrdən sonra həyata keçirilir və istənilən adam bu haqda məlumat əldə edə bilər. Bu, uğurun əsas elementlərindən biridir. Çünki bugünkü dünyada şəffaflıq mühümdür. Xüsusilə də keçid dövründə yaşayan Azərbaycan kimi ölkələr üçün.

Amma eyni zamanda, əvvəl dediyim kimi, bütün bu uğurlarla yanaşı, Azərbaycanın həll etməli olduğu problemlər də var. Çətinliklər çoxdur. Amma biz siyasi, iqtisadi və sosial islahatları davam etdirmək xəttimizdə qətiyyətliyik. Avropa Birliyinin yardımı, müdaxiləsi və digər Avropa təşkilatlarının iştirakı bu proseslərə çox yardım etmiş olar.

Dünən burada keçirdiyim görüşlər göstərdi ki, energetika, nəqliyyat sahəsində, siyasi sahədə münasibətlərin inkişafı üçün hər iki tərəfdən böyük istək və arzu var. Avropa ilə əməkdaşlıq bizim münasibətləri davam etdirməyimizə yardım edəcəkdir.

Vaxtınızı çox almaq istəmirəm. Səhər yeməyində iştirak etdiyinizə görə hamınıza bir daha minnətdarlığımı bildirirəm. Sizin hamınıza uğur arzulayıram və hamınızı Azərbaycana dəvət etmək istəyirəm ki, ölkəmizə gələsiniz və Azərbaycanın həyata keçirdiyi layihələrdə yaxından iştirak edəsiniz.

Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin nitqi böyük diqqətlə dinlənildi və alqışlarla qarşılandı.

X X X

HANS MARTENS: Cənab Prezident, dəvətə görə çox sağ olun. Həqiqətən, bu proseslərdən geri qalmamaqdan ötrü gərək indidən Bakıya təyyarə biletlərimizi sifariş edək. Sizə minnətdarıq ki, ölkənizdəki proseslərlə bağlı bu cür əla şərh verdiniz. Çox xoşagələn haldır ki, danışıqlarınızın əsasında realist nikbinlik durur və qarşınızda duran iqtisadi, sosial, ətraf mühit, demokratikləşmə ilə bağlı məsələlərin həyata keçirilməsi yolunda üzləşdiyiniz problemlərin həll olunacağında da qətiyyətlisiniz.