AZƏRBAYCANDA SEÇKİQABAĞI KAMPANİYA: DAHA AZAD, DAHA ƏDALƏTLİ VƏ DÜZGÜN QİYMƏT GÖZLƏYƏN SEÇKİLƏR
AZƏRBAYCANDA SEÇKİQABAĞI KAMPANİYA:
DAHA AZAD, DAHA ƏDALƏTLİ VƏ DÜZGÜN
QİYMƏT GÖZLƏYƏN SEÇKİLƏR
Azərbaycanda nümayişçilər azad və ədalətli seçkilər keçirilməsinə çağırırlar. Bakının mərkəzi meydanında radikal müxalifətin qanunsuz mitinqlərinə mane olmağa çalışan dəyənəkli polis obrazı Azərbaycanın həqiqətən azad və ədalətli seçkilər keçirilməsinə doğru getməsindən beynəlxalq diqqətin yayınmasına görə qismən cavabdehdir. Digər yayındırıcı amillər müasir, çoxpartiyalı seçkilərin yerli hakimiyyət orqanları tərəfindən öyrənilməsi kimi çətin prosesdən, habelə radikal müxalifətin ölkədə populyarlığının aşağı olan reytinqini xarici kütləvi informasiya vasitələrində verilən yazıların sərlövhələri ilə kompensasiya etmək strategiyasından ibarətdir. Bu strategiya Azərbaycanda həm də mötədil, qeyri-inqilabi partiyaları əsassız olaraq kölgədə qoymağa xidmət edir.
Azərbaycanda demokratik seçkilər keçirilməsinin tarixi təcrübəsinin olmamasını və vəziyyətin sabitliyini zorakılıq yolu ilə pozmaq sahəsində yaxın keçmişin təcrübəsini nəzərə alsaq, görərik ki, Qərbin havadarlığı bəzən reallıqdan gözlənilə bilənlə uyğun gəlmir.
Azərbaycan rəhbərliyi bu kampaniyanın əvvəlində beynəlxalq təşkilatlara və Qərb ölkələrinin hökumətlərinə izah etmişdir ki, o, mükəmməl seçkilər keçirilməsini vəd edə bilməz, lakin bütün əvvəlki seçkilərlə müqayisədə, daha ədalətli və daha azad seçkilər keçirilməsini vəd edə bilər. Bu öhdəliklər indiyədək yerinə yetirilir. Mərkəzi Seçki Komissiyası parlamentdə 125 yer (hamısı birmandatlı dairələr üzrədir) uğrunda sentyabrın 6-dək təxminən 2200 namizədi qeydə almışdır. Qeydiyyat prosesindən bəzi hallarda müxalifət namizədlərinə qarşı istifadə edildiyi əvvəlki seçkilərdən fərqli olaraq, bu dəfə qeydiyyat maneəsiz və müxalifət tərəfindən, əslində, heç bir şikayət olmadan başa çatdırıldı. Namizədlərin sayı çox olduğundan prosesə istər hökumət tərəfindən, istərsə də müxalifət blokları tərəfindən mərkəzləşdirilmiş qaydada nəzarət etmək son dərəcə çətindir. Dairələrin əksəriyyətində eyni müxalifət bloklarının (biz hələ bir-biri ilə rəqabət aparan müxalifət bloklarını demirik) namizədləri kimi, hökumətyönümlü qrupların da namizədləri bir-biri ilə rəqabət aparırlar. Beynəlxalq təşkilatların xahişi ilə Prezident İlham Əliyev iyunda, kampaniyanın başlanğıc mərhələsində müxalifətin ən fəal üzvlərindən 7 nəfərini əfv etdi, halbuki onlar zorakılıq və Konstitusiyaya zidd əməllərinə görə mühakimə olunmuşdular. Əliyev bunu onunla əsaslandırırdı ki, hakimiyyətə elə bir risk olmadan bu adamların azadlığa buraxılması geniş milli həmrəylik və sabitlik sayəsində mümkün olmuşdur. Dövlət və müstəqil televiziya kanalları ilə yanaşı, İctimai Televiziya da açıldı. Seçki qanunvericiliyinə uyğun olaraq, bütün telekanallarda bloklar, partiyalar və ayrı-ayrı namizədlər üçün həm pullu, həm də pulsuz seçkiqabağı təbliğat aparılır. İqtidarın müəyyən üstünlüklərinə baxmayaraq, telekanallardan müxalifətin geniş istifadə etmək imkanına malik olması indiki seçkiqabağı kampaniyanı əvvəlkilərdən köklü surətdə fərqləndirir.
2003-cü ilin oktyabrında Azadlıq meydanında Müsavat Partiyasının törətdiyi əməllərə görə Bakıda qadağan olunmuş nümayişlərə iyunda yenidən icazə verildi və nümayişlər bu yaxın vaxtlaradək davam edirdi. Müxalifət qəzetlərinin Bakı metropolitenində satışına qoyulmuş qadağa da götürüldü. İqtidar nümayişlər keçirmək üçün müxalifətə paytaxtın mərkəzində beş meydan ayırdı. Lakin radikal müxalifətin liderləri nümayişlərin Azadlıq meydanında və paytaxtın digər yerlərində keçirilməsində təkid edirlər. Bu isə, demək olar, hər bazar günü müxalifətin qrupları ilə polis arasında mütəmadi toqquşmalara gətirib çıxarırdı. Şübhəsiz ki, belə vəziyyət müxalifətə sərf edirdi.
Qarmaqarışıq təşkil edilən əvvəlki seçkilərdən fərqli olaraq, bu il seçicilərin siyahıları kifayət qədər diqqətlə tutulmuşdur və onları həm seçicilərin özləri, həm də müşahidəçilər yoxlaya bilərlər. MSK seçicilərin siyahılarını internetdə yerləşdirmişdir.
Azərbaycan hökuməti təxminən 1500 beynəlxalq müşahidəçi dəvət etmişdir ki, bu da 4500 seçki məntəqəsi olan ölkə üçün olduqca böyük rəqəmdir. Bundan əlavə, seçki qanunvericiliyinə olunan düzəlişlər siyasi partiyaları və ayrı-ayrı namizədləri təmsil edən yerli müşahidəçilərə səsvermənin gedişini və səslərin hesablanmasını izləməyə imkan verir. Ehtiyat tədbirlərini nəzərə alaraq, seçki qutularında saxta bülletenlər olacağı, əslində, qeyri-mümkündür.
Azərbaycanda ilk dəfə olaraq exit-pol keçiriləcəkdir. ABŞ-ın Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi 1000-dən çox seçki məntəqəsində exit-polları maliyyələşdirəcəkdir. Azərbaycan hökuməti Yeni Azərbaycan Partiyası namizədlərinin hökmən qalib gələcəyinə əmindir. İctimai rəy sorğularının göstərdiyi kimi, Prezident İlham Əliyevin və Yeni Azərbaycan Partiyasının yüksək reytinqinə uyğun olaraq, bu qələbə gözlənilir.
Ötən seçkilərin gedişində yerli hakimiyyət orqanlarının nümayəndələri iqtidarın namizədlərinin qələbəsini, - hətta bu qələbə açıq-aşkar olanda da, - artırmaq məqsədi ilə səsvermə zamanı təzyiq göstərirdilər. Bu praktika səsvermənin nəticələrinin legitimliyini şübhə altına qoyur və bütün hallarda uduzacaq müxalifətə fırıldaqlar işlədildiyini bəyan etməyə imkan verir. İlham Əliyev 2003-cü il prezident seçkiləri zamanı yerli məmurlara belə praktikaya əl atmamaq barədə xəbərdarlıq etmişdi. Lakin, görünür, onun xəbərdarlığı regional hakimiyyət strukturlarının nümayəndələrini inandırmadı. Onların fikrincə, seçkilərdə qələbə üçün 60 və ya 70 faiz səs toplamaq yetərli deyildi və bunun bilərəkdən 80 faizə qaldırırdılar. Prezident bu xəbərdarlığı indiki parlament seçkilərinin gedişində də xatırlatmışdır.
Bölmənin digər xəbərləri
