Bosniya və Herseqovina müstəqilliyinin 32-ci ilini qeyd edir
Sarayevo, 29 fevral, AZƏRTAC
Qərbi Balkan ölkəsi olan Bosniya və Herseqovina müstəqilliyinin 32-ci ildönümünü qeyd edir.
AZƏRTAC Bosniya və Herseqovinanın müstəqillik tarixinə, dövlət quruluşuna və bugünkü siyasi-sosial mənzərəsinə qısaca nəzər salır.
1992-ci il 29 fevral-1 mart tarixlərində Bosniya və Herseqovinada müstəqillik referendumu keçirildi və ölkə keçmiş Yuqoslaviyadan ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. Əhalinin 64,31 faizinin iştirak etdiyi səsvermə nəticəsində seçicilərin 99,44 faizi müstəqil Bosniya və Herseqovinaya “hə” dedi. Ölkə 1992-ci il mayın 22-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv qəbul olundu.
Əhalisinin yarıdan çoxunu müsəlman bosniyalıların təşkil etdiyi Bosniya və Herseqovinada 1992-1995-ci illərdəki müharibənin izləri hələ də tamamilə silinməyib. Müharibə dövründə mülki əhaliyə qarşı qırğınlar, işgəncələr, etnik təmizləmələr, deportasiyalar və soyqırımı təşkil olunub, paytaxt Sarayevo 44 ay serblərin mühasirəsində qalıb. Hərbi cinayətkar, “Bosniya qəssabı” ləqəbli serb komandiri Ratko Mladiçin komandanlığındakı qoşunlar 1995-ci ilin iyulunda Bosniya və Herseqovinanın şərqindəki Srebrenitsa şəhəri və onun ətrafında cəmi bir neçə gün ərzində 8372 bosniyalı mülki vətəndaşı qətlə yetirib. 1995-ci il dekabrın 14-də müharibəyə son qoyan Dayton sülh müqaviləsi elan edilib.
Bosniyalılar, xorvatlar və serblər bu gün ölkənin qurucu elementləri hesab edilsə də, dövlət idarəçiliyindən tutmuş bir çox qurumların idarəçiliyinə qədər tam sabitlik əldə olunmayıb. Bosniya və Herseqovinada etnik zəmində gərginlik hazırda da davam edir.
Dövlətin ən yüksək orqanı bosniyalı, serb və xorvat üzvdən ibarət Rəyasət Heyətidir. Qərarların hər üç üzvün təsdiq etməsi ilə qəbul olunduğu Rəyasət Heyəti həm də ölkənin xarici siyasətini müəyyən edir.
Digər Qərbi Balkan ölkələri kimi, Bosniya və Herseqovinanın əsas xarici siyasət hədəflərinə Avropa İttifaqına üzv olmaq daxildir. 2016-cı ildə Aİ-yə üzvlük üçün rəsmi müraciət edən Bosniya və Herseqovina 2022-ci il dekabrın 15-də Aİ-yə üzvlükdə namizəd ölkə statusu alıb.
Əhalisinin əksəriyyətini xorvatlar və bosniyalılar təşkil edən Bosniya və Herseqovina Federasiyası serb əhalinin cəmləşdiyi Serb Respublikası və xüsusi statusa malik Brçko bölgəsindən ibarətdir. Bosniya və Herseqovina Federasiyasında isə hər birinin öz hökuməti və parlamenti olan 10 kanton yaradılıb. Ölkədə dövlət, qurum və kanton səviyyələrində 5 rəhbər (onlardan üçü Rəyasət Heyəti üzvüdür), 13 Baş nazir və ümumilikdə 130-dan çox nazir var.
Bosniya və Herseqovina zəngin resurslara, mühüm investisiya layihələrinə və ucuz işçi qüvvəsinə malik olsa da, işsizlik və miqrasiya səbəbindən əhalisini günü-gündən itirir. Ölkə əhalisi 3,5 milyon nəfərdir. Bosniyalılar əhalinin 50,11 faizini, serblər 30,78 faizini, xorvatlar 15,43 faizini və digər etnik qruplara mənsub vətəndaşlar isə 3,68 faizini təşkil edir. Əhalinin 50,7 faizi müsəlman, 30,7 faizi pravoslav və 15,2 faizi katolikdir.
Nihad Budaqov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Sarayevo
Bölmənin digər xəbərləri
