Bakı, 13 dekabr, Ramiz Quliyev, AZƏRTAC

Azərbaycan Memarlar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri, respublikanın Əməkdar memarı, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenləri kavaleri, professor Elbay Qasımzadə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anım günündə Ulu Öndərlə bağlı xatirələrini AZƏRTAC ilə bölüşüb.

Heydər Əliyevlə ilk tanışlığının 1981-ci ildə olduğunu xatırlayan Elbay Qasımzadə deyib: “Həmin vaxt Gürcüstanın paytaxtı Tbilisinin bərpasına başlanmışdı və eyni zamanda, Gürcüstan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin yeni binası istifadəyə verilmişdi.

Bu, o vaxt Azərbaycana rəhbərlik edən Heydər Əliyevi çox maraqlandırırdı. Çünki Bakının qədim hissəsinin və tarixi İçərişəhərin bərpası Ulu Öndəri çox düşündürürdü. Həmçinin Bakıda Azərbaycan KP MK-nın yeni binasının tikintisi başlanmışdı. Respublika rəhbərinin tapşırığı ilə ölkənin tanınmış memarlarından ibarət nümayəndə heyəti Tbilisiyə ezam olundu. Nümayəndə heyətinin tərkibinə Tahir Abdullayev, Rasim Əliyev kimi peşəkar memarlarla yanaşı, 3 nəfər gənc memar da daxil edilmişdi: Sənan Sultanov, Yevgeni Kiryaşov və mən. O vaxt mənim 32 yaşım vardı.

Bizə Tbilisidə aparılan tikinti işləri ilə tanış olmaq, incəlikləri öyrənmək, müsbət və mənfi cəhətləri araşdırıb, qonşularımızın praktikasını Azərbaycanda tətbiq etmək tapşırılmışdı.

Gürcüstanda bizi çox yüksək səviyyədə qarşıladılar. Əlbəttə, bunun əsas səbəbi Heydər Əliyevin SSRİ məkanında yüksək nüfuz sahibi olması idi. Gürcüstan KP MK-nın birinci katibi Eduard Şevardnadze bizi qəbul etdi, hər birimizlə tanış oldu. Nümayəndə heyətimizin tərkibində gənc memarların olmasını yüksək qiymətləndirdi və görüşdə iştirak edən Gürcüstan memarlarına tövsiyə etdi ki, onlar da cavan həmkarlarına diqqət göstərsinlər.

Səmimi və xoş söhbətimizdən sonra görülən işlərlə tanış olmağa başladıq. Gürcüstan KP MK-nın yeni binasını gəzdik, şəhərdə aparılan bərpa işləri ilə maraqlandıq, məşhur heykəltəraş Zurab Seretelinin emalatxanasında olduq.

İki gün Tbilisidə müşahidələr aparıb geri qayıtdıq. Heydər Əliyev nümayəndə heyətinin üzvləri ilə görüşdü və ayrı-ayrılıqda hər birimizin fikirlərini öyrəndi. Növbə mənə çatanda dedim: “Mərkəzi Komitənin binası həddindən artıq sadədir və milli memarlıq üslubundan əsər-əlamət yoxdur. Belə bina Gürcüstanda da, Estoniyada da ola bilərdi”. Heydər Əliyevin təbəssümündən anladım ki, fikrim onun ürəyincədir. Onu da əlavə etdim ki, köhnə Tbilisi qədim Bakı deyil. Orada fasadların dekoru ağac materiallardan ibarətdir, Bakının memarlıq siması isə yonma daşdandır. Buna görə də, bizim yanaşmalarımız daha düşünülmüş, daha ciddi olmalıdır.

Bu görüşdən iki gün sonra Azərbaycan KP MK-nın inşaat şöbəsinin müdiri məni dəvət etdi və dedi ki, fikirlərim Heydər Əliyevin xoşuna gəlib. Bakıda bərpa ilə məşğul olacaq xüsusi təşkilatın yaradılması barədə düşünür və tapşırıq verib ki, bu qurumun Əsasnaməsi hazırlansın. Mənim də bu işə cəlb olunmağımı tapşırıb.

Mən böyük sevinc hissi keçirsəm də, məsuliyyəti başa düşürdüm. Xahiş etdim ki, sənəd üzərində işləmək üçün dostum, istedadlı memar, Tbilisidə bizimlə bərabər olmuş Sənan Sultanovu da cəlb edək. Bizə MK-nın binasında otaq ayırdılar və Əsasnaməni 10 gün ərzində hazırladıq.

Heydər Əliyevin tapşırığı əsasında MK-nın tikilməkdə olan binasının fasadları ilə bağlı variantların hazırlanması bir neçə memara həvalə olundu. O siyahıya mənim də adım daxil edilmişdi. Çox qısa bir müddətdə iki variant hazırlayıb təhvil verdim. Hər ikisində Azərbaycan milli memarlıq elementlərinin müasirləşdirilmiş, hətta deyim ki, modernləşdirilmiş forması tətbiq edilmişdi.

Ulu Öndər bütün təkliflərlə tanış oldu, mənim hazırladığım variantı bəyəndi. Həmçinin tapşırdı ki, əgər interyer təkliflərini hazırlaya bilərəmsə, məni dəvət etsinlər. Görüşümüz axşam çağı saat 9-10 arası baş verdi, fasadlarda təklif etdiyim dəyişiklikləri bəyəndiyini dedi.

KP MK-nın binasının layihəsinin müəllifi “AZƏRDÖVLƏTLAYİHƏ” institutunun direktoru, respublikamızın tanınmış memarlarından olan Tahir Abdullayev idi. Bilirdim ki, Heydər Əliyevin ona böyük hörməti var. Qarşıma kabineti yerləşəcək mərtəbənin planını qoyub, ondan çox da razı qalmadığını bildirdi. İş otağına giriş qapısının yandan olmasını bəyənməyərək dedi: “Mən xoşlayıram ki, qəbuluma gələnlər kabinetə mənimlə üzbəüz qapıdan daxil olsun. Bəzi köməkçi otaqların əlaqələrinə fikir ver. Plan quruluşunu yenidən düşün və kabinetin interyerini hazırla”.

Gənc həmkarım Adil Paşayev və rəssam Oleq İbrahimovla birgə Heydər Əliyevə məxsus sektorun planlarını və kabinetinin interyerlərini hazırladıq. Bu layihə də Heydər Əliyev tərəfindən bəyənildi və növbəti tapşırıq olaraq Mərkəzi Komitənin büro iclasları zalının interyerlərini hazırlamaq bizə həvalə edildi. Adətən belə zallarda Leninin büstü qoyulurdu. Biz isə bu ənənədən uzaqlaşdıq və onun portretini qobelendə təsvir etdik. Bu da bəyənildi. Amma həyat elə gətirdi ki, həmin ərəfədə Heydər Əliyev MK-nın Siyasi Bürosunun üzvü seçildi, eyni zamanda, SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini təyin edildi və Moskvaya köçməli oldu.

Azərbaycana rəhbərlikdə onu əvəzləyən Kamran Bağırov isə zövq cəhətdənmi, ya da ehtiyatlanaraq bizim təkliflərimizdən imtina etdi və binanın tikintisi ilkin variantda aparıldı. Hətta birinci katibin kabinetinə giriş qapısı da əvvəlki yerində - yan tərəfdə qoyuldu.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalq çağırışı ilə 1993-cü ildə Bakıya qayıtdığı və Prezident vəzifəsinə seçildiyi günləri yada salan həmsöhbətimiz bununla bağlı xatirələrini də bölüşdü: “1993-cü ilin sentyabrı idi. Mən o zaman Bakının baş memarı vəzifəsində çalışırdım. Heydər Əliyevin kabineti o vaxt Milli Məclisin binasında yerləşirdi. Mənə zəng vuraraq Milli Məclisdə keçiriləcək müşavirəyə çağırdılar.

Müşavirədə Prezidentin qarşıdan gələn andiçmə mərasiminin təşkili müzakirə olundu. Müxtəlif təşkilati məsələlər nəzərdən keçirildi və Prezidentin qarşısına bir maket qoyuldu. Uzaqdan gördüm ki, o, mərasimin keçiriləcəyi Respublika Sarayının səhnəsinə oxşamır. Proporsiyalar tam pozulmuşdu. Heydər Əliyev üzünü mənə tutdu. Aramızda belə bir dialoq oldu:

- Bunu görmüsən?

- Xeyr.

- Nə deyə bilərsən?

- İcazə verirsinizsə, yaxınlaşıb baxım.

- Buyur.

Yaxınlaşıb baxdım, xoşuma gəlmədi. Düşündüm ki, özgənin işini pisləmək yaxşı deyil. Dedim:

- Belə də ola bilər. Amma mən başqa cür edərdim.

Ulu Öndər bu işi mənə tapşırdı. Bilirdim ki, onun qərənfildən xoşu gəlmir. Həmin vaxtlar isə oktyabr ayında Bakıda lazımi qədər qızılgül tapıb səhnəni tərtib etmək çox çətin idi. Bakı bazarlarının hamısından qızılgülləri aldıq, səhnənin tərtibatını başa çatdırdıq.

Andiçmə mərasimi çox təntənəli, gözəl keçdi. Mərasim bitəndən sonra məni səhnənin arxasına çağırdılar. Heydər Əliyev təşəkkürünü bildirdi. Fəxr edirəm ki, dahi siyasətçi, Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin birinci andiçmə mərasimində səhnənin tərtibatını mən hazırlamışam.

Elbay Qasımzadə Ulu Öndərin memarlıq sənətinə olan böyük məhəbbətindən də danışdı.

“Ulu Öndər memarlıq cizgilərini çox peşəkarlıqla oxuya bilirdi. Mən isə hər dəfə bunu heyrətlə qarşılayırdım. Bir dəfə bunu qeyd etdikdə, Heydər Əliyev gülümsəyərək dedi:

- Sən ki bilirsən, mən memar olmaq arzusunda idim. Amma həyat başqa qərar verdi. Sən xoşbəxt adamsan ki, istəyinə çatmısan.

Dedim ki, mən diplomat olmaq istəyirdim. Amma məktəbi bitirdiyim dövrdə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutuna daxil olmaq üçün hər respublikaya ildə iki nəfər limit qoyulmuşdu. Oraya daxil olmağımın mümkünsüzlüyünü anladığımdan atamın yolunu davam etdirmək qərarına gəldim, memarlığı seçdim.

Heydər Əliyev təəccüblənərək dedi:

- Bilmirəm, dünya diplomatiyası sənin simanda nə itirib, lakin Azərbaycanın memarlığı böyük ustad əldə edib.

Bu sözlər həyatımda aldığım ən yüksək qiymətdir”, - deyə həmsöhbətimiz vurğuladı.