Bakı, 16 iyun, AZƏRTAC

Hər bir demokratik və dünyəvi dövlətdə Konstitusiya bütün münasibətlər üçün mərkəzi tənzimetmə mexanizmi və yol xəritəsidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsi ilə təsbit edilmiş dövlətin ali məqsədləri sırasında ilk meyar kimi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi müəyyən olunub. Hüquq və azadlıqların səmərəli və keyfiyyətli təmini isə yalnız peşəkar hüquqşünas kadrların hesabına mümkündür. Deməli, peşəkar və müasir tələblərə cavab verən hüquqşünas kadrların hazırlanması elə Konstitusiyada təsbit edilmiş dövlətin ali məqsədlərdən birinin əsasını təşkil edir.

Nəzərə alsaq ki, 1995-ci il Konstitusiyamızın hazırlanması və qəbulu birbaşa ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır, hüquqşünas kadrların hazırlanmasının Ulu Öndərin siyasi fəaliyyətinin prioritetlərindən biri olduğunu desək, yanılmarıq. Bu da təsadüfi deyil.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Bəhruz Məhərrəmov bildirib.

O qeyd edib ki, Ümummilli Liderin siyasi fəaliyyəti fərqli formasiyaları əhatə edən iki dövrə bölünür - sovet dövrü və müstəqillik illəri.

Tarixdən də bəllidir ki, ötən əsrin 50-60-cı illərində həyata keçirilən “planlaşma” adlı formal və zərərli elementlərlə zəngin siyasət nəticəsində hüquqşünas kadr hazırlığı minimal səviyyəyə enmiş, təcrübəli mütəxəssislərə ciddi ehtiyac yaranmışdı. Sovet rəhbərliyi məsələnin fərqinə çox gec - 1960-cı illərin əvvəllərində vardı. Onun sözlərinə görə, Sov.İKP MK-nın və SSRİ Nazirlər Sovetinin “Hüquq təhsilinin daha da inkişaf etdirilməsi tədbirləri haqqında” 1964-cü il 16 iyun tarixli Qərarında narahatlıqla vurğulanırdı ki, son illərdə ali təhsilli hüquqşünas buraxılışının sayı xeyli dərəcədə aşağı düşmüş, əyani şöbələrin məzunlarının sayı iki dəfədən çox azalmışdır və bu problem aradan qaldırılmalıdır. Bu Qərarın ardınca Rusiya, Ukrayna, Belarus, Qazaxıstan kimi dövlətlərdə problemin həlli istiqamətində addımlar atılsa da, Azərbaycanda vəziyyət müsbətə doğru dəyişmədi. Üstəlik, Azərbaycanda hüquqşünaslıq “partiya elitası”nın süni inhisarına keçmiş, Hüquq fakültəsinin qapıları yalnız dövlət məmurları və hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşlarının övladlarından başqa faktiki olaraq hər kəs üçün bağlanmışdı.

Milli Məclisin deputatı əlavə edib ki, Ulu Öndər hakimiyyətə gəldikdən sonra çox cəsarət tələb edən bir addım ataraq, Hüquq fakültəsinə qəbulda proteksiya və digər qeyri-sağlam halları aradan qaldırdı, nəticədə fakültə istedadlı və bacarıqlı gənclər üçün maksimum dərəcədə əlçatan oldu. Bununla da əvvəlki proteksionizm hesabına yetişən “saxta hüquqşünaslar” çoxluğundan fərqli olaraq, yeni istedadlı hüquqşünas nəsli yetişmiş və bu gün də müstəqil Azərbaycanın hüquq-mühafizə orqanlarının yükü əsas etibarilə məhz həmin insanların çiynindədir.

Ümummilli Liderin hakimiyyətə gəldikdən sonra ilk tədbirlərindən biri Azərbaycan KP MK-nın 1970-ci il dekabrın 4-də qəbul etdiyi “Zəhmətkeşlərin hüquqi tərbiyəsini yaxşılaşdırmaq tədbirləri haqqında” Qərarı oldu. Bu Qərarla orta və ali ixtisas məktəblərində hüququn əsaslarının tədrisi işini yaxşılaşdırmaq, tədris müəssisələri vasitəsi ilə hüquqi biliklərin təbliğini gücləndirmək, qanunvericiliyin ən aktual məsələlərinin gənc nəslə öyrədilməsi, hüquq qaydalarının möhkəmləndirilməsi sahəsində tədbirlər planı işləyib hazırlamaq tələbi irəli sürülürdü. Məhz bu tədbirlər nəticəsində hüquq fakültəsinin işi təqribən 6 ay ərzində ən yüksək səviyyədə təkmilləşdirilmiş, fakültənin ictimai və elmi-pedaqoji funksionallığı artmışdı.

B.Məhərrəmov vurğulayıb ki, bu tədbirlərin davamı kimi, 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində ictimai əsaslarla işləyən Hüquq məsləhətxanası açıldı. Həmçinin tədbirlər çərçivəsində fakültənin professor müəllim heyəti respublikanın şəhər və rayonlarında davamlı olaraq mühazirələrə cəlb edilməyə başladı. Bundan başqa, Ümummilli Lider 1972-ci ildə professor-müəllim heyəti ilə müzakirələrdən sonra fakültəyə qəbul qaydalarında dəyişikliklər edilməsi, daha istedadlı gənclərin hüquq təhsilinə cəlb olunmasına töhfəsini verir. 1974-cü ildə birbaşa Heydər Əliyevin göstərişi ilə Bakı şəhər İK nəzdində Hüquqi Biliklər Universiteti fəaliyyətə başladı ki, bu da hüquqi maarifçiliklə yanaşı, hüquqşünas kadrların təkmilləşdirilməsində və peşəkarlıq səviyyəsinin artırılmasında müstəsna rol oynadı.

Deputatın sözlərinə görə, hakimiyyətinin ilk dövründə, XX əsrin 70-80-ci illərində Ümummilli Lider minlərlə gəncin respublikamızın hüdudlarından kənarda yüksək hüquq təhsili almasına, ixtisaslı kadr kimi yetişməsinə dair dönməz mövqeyi müstəqillik dövrümüzdə dövlət quruculuğunda, məhkəmə hüquq islahatları aparılarkən, dahi liderin uzaqgörənliyini bir daha nümayiş etdirdi. Məhz bu siyasətin davamı olaraq Hüquq fakültəsinin nəzdində “Sovet quruculuğu” ixtisası üzrə qiyabi şöbə yaradılmışdı. O qeyd edib ki, bu günün prizmasından baxdıqda, müvafiq tədbir bizə dövrün, sosializm quruculuğunun adi tələblərindən biri kimi görünə bilər. Lakin əslində müvafiq şöbənin yaradılması ilə böyük lider əslində SSRİ-nin dahi hüquqşünaslarını, xüsusən Rusiya və Ukraynadan olan böyük alimlərin Azərbaycanda tədrisə cəlb edilməsinə nail oldu. Nəzərə alsaq ki, xaricdə təhsil yalnız hər il bir qrup gəncə müyəssər olurdu, bu siyasi gedişlə isə “xaricdə təhsil” tandemi elə Azərbaycanda quruldu.

“Ümumiyyətlə, Heydər Əliyevin hüquq təhsilinə xüsusi diqqəti, hüquq təhsilinin tamami ilə yenidən qurulması bir neçə səbəblə izah oluna bilər. İlk növbədə, qanunçuluğun durmadan möhkəmləndirilməsi həmişə Ulu Öndərin əsas məqsədi olmuşdur. Sirr deyil ki, bu amil də hüquqşünas kadrların seçilməsi və hüquq təhsilinin möhkəm əsaslar üzərində qurulmasından, onların bir mütəxəssis kimi keyfiyyətindən, bilik və hazırlıq səviyyəsindən asılıdır”, - deyə deputat diqqətə çatdırıb.

B.Məhərrəmovun sözlərinə görə, Heydər Əliyevin bu sahədə digər uzaqgörənliyi Azərbaycanda beynəlxalq hüquq məktəbinin qurulması və beynəlxalq hüquq üzrə ixtisaslı kadrların yetişdirilməsi olmuşdur. O dövrdə SSRİ miqyasında Moskva və Kiyevlə bərabər Bakının da diplomatlar və beynəlxalq hüquq üzrə ixtisaslı kadrlar hazırlayan bir mərkəzə çevrilməsi məhz Ümummilli Liderin siyasətinin bəhrəsi idi. Bu sahədə kadrların hazırlığında iki istiqamət mövcud idi.

Birincisi, bu sahədə tədrisi aparan alimlərin yetişdirilməsi idi.

İkincisi isə dünyanın 60-dan çox ölkəsi üçün (Yaxın Şərq, Asiya, Afrika, Latın Amerikası və s) üçün milli kadrların hazırlanması idi. Təbii, bu, gələcəyə hesablanmış addım idi və təsadüfi deyil ki, müstəqillik əldə edən zaman Azərbaycan dünyanın onlarla iri beynəlxalq təşkilatında və xarici dövlətlərin mühüm vəzifələrində Bakıda təhsil almış çoxsaylı nüfuzlu dostlara sahib idi.

O əlavə edib ki, Ulu Öndərin Azərbaycana rəhbərliyinin ikinci dövrü nisbətən daha ağır və keşməkeşli dövrə düşsə də, birinci dövrdə aparılan işlər fəaliyyətin bu dövrü üçün baza rolunu oynadı. Bu dövrdə hüquqşünas kadrların hazırlığı yeni dövrün tələblərinə daha çox uyğunlaşdırılmağa başlandı. Bundan başqa, bazar iqtisadiyyatı şəraitində daha keyfiyyətli kadr hazırlığı üzrə rəqabət mühiti də ilk dəfə məhz Ümummilli Liderin hakimiyyətinin ikinci dövründə formalaşdırılmış, bu məqsədlə müxtəlif ali məktəblərdə hüquqşünas kadrların hazırlığına start verilmişdi.

Tarixdən bəllidir ki, bəzən çox mühüm islahatlar sonrakı iqtidarlar dövründə fərqli yanaşmalar ucbatından yarımçıq qalır. Lakin Azərbaycan xalqının xoşbəxtliyi ondadır ki, ümummilli lider Heydər Əliyevin milli, dünyəvi və demokratik dövlətçiliyə xidmət edən siyasəti özündən sonra da davam etmiş, hüquqşünas kadrların hazırlığı üzrə ötən əsrin 70-ci illərindən başlanan yüksəliş 2003-cü ildən sonra da davam etdirilmişdir.

Bəhruz Məhərrəmov vurğulayıb ki, Ulu Öndərin layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyevin hakimiyyətinin ilk illərindən etibarən hüquq təhsilinə xüsusi diqqət yetirən dövlətimiz bu sahədə kadr hazırlığını daha böyük önəm verib. Hüquq elminin müasir tendensiyalarının tələblərinə uyğun olaraq yeni ixtisaslar açılıb, bu işdə Bakı Dövlət Universitetinin üzərinə xüsusi vəzifə qoyub. Məhz Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti illərində dövlət sifarişli yerlərin sayı artırılıb, həmçinin xaricdən dəvət olunmuş mütəxəssislər hesabına ingilis dilində tədris aparılan ixtisaslaşmalar formalaşdırılıb, beynəlxalq əlaqələr gücləndirilib. Azərbaycanda hüquq təhsilinə dövlət səviyyəsində dəstək və qayğı ölkəni nüfuzlu hüquq məktəbləri üçün cəlbedici məkana çevirib, nəticədə ABŞ-ın, Almaniyanın hüquq məktəbləri, eyni zamanda, Ukrayna, Türkiyə, Rusiya Federasiyası və s. dövlətlərin hüquq məktəbləri ilə əməkdaşlıq əlaqələri hazırda da inkişaf etdirilməkdədir. Bu çərçivədə 2011-ci ildə Almaniyanın Vürzburq Universiteti və BDU arasında memoranduma uyğun olaraq ikili diplom proqramı çərçivəsində “Avropa hüququ” magistraturası Almaniyadan dəvət edilmiş mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilir. Həmçinin BDU və Amerika İnkişaf agentliyi arasında “Dəniz və enerji hüququ” üzrə magistratura proqramının təşkili ilə bağlı 2012-ci ildə memorandum imzalanıb. 2012-ci ildə isə Tülen və Ankara universitetləri ilə ikili diploma dair memorandumlar imzalanıb. Bundan başqa, dahi liderin hələ sovet dövründə formalaşdırdığı ənənəyə uyğun olaraq, hüquq fakültəsi nəzdində “Hüquq klinikası” fəaliyyət göstərir ki, bu da tələbələrin təcrübi biliklərinin artırılması ilə yanaşı, tədris zamanı əldə etdikləri nəzəri biliklərin həyata keçirilməsində onlarda təcrübi imkanlar və peşə vərdişləri yaratmış olur. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Cavidan Qafarovun şikayəti üzrə “Valideynlərini itirmiş və valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların sosial müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun bəzi müddəalarının Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsinin I hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 2017-ci il 25 yanvar tarixli məşhur Qərarı məhz həm də “Hüquq klinikası”nın fəaliyyətinin məntiqi nəticəsi hesab edilə bilər.

Hüquqşünas kadrların hazırlanması üzrə çox mühüm nailiyyətlərdən biri də Heydər Əliyev ideyalarının layiqli davamçısı, ölkənin Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın xüsusi diqqət və qayğısı ilə reallaşmışdır. Belə ki, Hüquq fakültəsində ilk dəfə beynəlxalq statuslu “İnsan hüquqları və informasiya hüququ üzrə” UNESCO kafedrası açılmışdır ki, bu da hüquqşünas kadrların hazırlanması üzrə yeni mərhələ kimi qiymətlədirilə bilər. Məhz bu kafedrada idman hüququ, turizm hüququ, informasiya hüququ kimi müasir tendensiyalarla ayaqlaşan yeni ixtisaslar üzrə kadr hazırlığına start verilib.

Ümummilli Lider tərəfindən əsası qoyulmuş və bu gün də davam etdirilən dövlət siyasətinin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, aparıcı ölkələrin hüquqşünas hazırlığı üzrə təcrübələrindən mütləq yararlanmaq lazımdır. Lakin, əsasən, milli şərait nəzərə alınmalı, milli şərtlərə cavab verən, sonradan nihilist yanaşma nümayiş etdirmək riski olmayan müasir səviyyəli kadr hazırlığı prioritet olmalıdır. Son illər hüquq-mühafizə orqanlarının kadr təminatında müşahidə edilən tendensiyalara da diqqət yetirsək, məhz bu amilləri müşahidə edə bilirik. Heydər Əliyevin hüquqşünas kadrların hazırlanması və onlardan istifadə üzrə qarşıya qoyduğu məqsəd də məhz bu parametrlərdən ibarət olduğu üçün bu sahənin əmin əllərdə olduğu, Ulu Öndərin siyasi xəttinə sadiq insanların səyləri ilə bu tendensiyanın daha uzun müddət davam edəcəyi heç kimdə şübhə doğurmur.