İrlandiyada Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş məqalə dərc edilib
Bakı, 1 iyun, AZƏRTAC
İrlandiyanın Dublin şəhərində “Irish Political Review Group” tərəfindən nəşr edilən “İrish. Foreign Affairs” (İrlandiya. Xarisi İşlər) adlı rüblük məcmuənin 2018-ci il ikinci sayında irlandiyalı tarixçi alim Patrik Volşun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr edilmiş “28 May - bir əsrlik Azərbaycan” adlı elmi məqaləsi dərc edilib.
Tarix üzrə elmlər doktoru, professor Solmaz Rüstəmova-Tohidi AZƏRTAC-a bildirib ki, giriş və 8 hissədən ibarət olan bu məqalədə Azərbaycanın XIX əsrə qədərki dövlətçilik tarixi və Azərbaycan xalqının etnik-dini mənsubiyyəti haqqında ümumi məlumat verilir. Daha sonra “Çar Rusiyası dövrü”, “Dünya müharibəsi”, “Azərbaycan türklərinin soyqırımı”, “Bakının azad edilməsi”, “Azərbaycan Demokratik Respublikasının yaranması”, “Paris Sülh Konfransı və sonrakı dövr”, “Qırmızı millət” və “Qarabağ problemi” adlı bölmələrdə Azərbaycanın milli müstəqilliyinə aparan yolun ən mühüm hadisələrinə toxunulur, bu yolun nə qədər çətin, maneələrlə və faciələrlə zəngin olduğu faktlar əsasında şərh edilir. Məqalənin “Azərbaycan türklərinin soyqırımı” adlı hissəsində müəllif 1918-ci ilin mart ayından başlayaraq Azərbaycan xalqının bütün bölgələrdə məruz qaldığı kütləvi qırğınların səbəb və nəticələrini obyektiv şəkildə araşdırmaqla bu hadisələrin törədilməsində erməni-daşnak qüvvələrinin əsas rolunu vurğulayır, eləcə də həmin dövr dünya erməniliyini dəstəkləyən İngiltərə imperializminin maraqlarını kəskin tənqid edir.
Məqalənin “Qarabağ problemi” adlanan hissəsi də bu baxımdan xüsusi maraq doğurur. Belə ki, bu problemin tarixi köklərinə nəzər salan prof. Patrik Volş Qarabağ məsələsinin 1918-ci ildən başlayaraq keçən 100 il ərzində müxtəlif dövrlərdə gündəmə gəlməsinin səbəblərini göstərməyə çalışır, bu problemin bu gün də Azərbaycan dövlətinin və xalqının tarixində ən ağrılı məsələ olduğunu vurğulayır. Sırf elmi-tarixi kontekstdə, obyektiv, qərəzsiz mövqedən yazılmış bu məqalə, ilk növbədə, müəllifin sözügedən hadisələrə çox aydın və dəqiq münasibətilə diqqəti cəlb edir.
İrlandiyanın nüfuzlu tarixçi alimlərindən sayılan Patrik Volş əsasən I Dünya müharibəsi tarixinə, xüsusilə İngiltərənin bu müharibədə yürütdüyü siyasət, həmçinin Şimali İrlandiya və Britaniya münasibətləri tarixinə dair bir neçə kitab və məqalələrin müəllifidir. Onun “Britaniyanın Türkiyəyə qarşı böyük müharibəsi” və xüsusilə 2017-ci ildə nəşr olunmuş “Böyük Müharibə və erməni qiyamları” adlı monoqrafiyaları müəllifi qondarma “erməni soyqırımı” məsələsi və onu dəstəkləyən xarici qüvvələrin siyasi maraqlarını obyektiv surətdə araşdıran Qərb müəlliflərinin sırasına daxil edib. Təsadüfi deyil ki, sözügedən məqalədə Patrik Volş azərbaycanlıların 1918-ci il soyqırımına da I Dünya müharibəsi və xarici qüvvələrin maraqları kontekstində baxır ki, bu da həmin mövzunun Qərb tarixşünaslığında yeni yanaşmalar baxımından gündəmə gətirilməsini son dərəcə əhəmiyyətli edir.
Solmaz Rüstəmova-Tohidi deyir: “Ciddi tədqiqatçı-alim nüfuzu ilə tanınan Qərb tarixçilərinin Azərbaycan həqiqətləri ilə yaxından tanış edilməsi Azərbaycanın elmi dairələrinin və müvafiq qurumlarının qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biridir. Belə ki, sözügedən məqalənin meydana gəlməsində Patrik Volşın bu il 29 mart-2 aprel tarixlərində Bakıda Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının təşkil etdiyi “1918-ci il Azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi. Müasir dövrdə soyqırımı, hərbi təcavüz və etnik təmizləmə siyasəti” mövzusunda keçirilən beynəlxalq elmi konfransda iştirakı sözsüz ki, müəyyən rol oynamışdır. Konfransda “Britaniyanın siyasəti və 1918-ci il mart soyqırımı” mövzusunda maraqlı məruzə ilə çıxış edən Patrik Volş daha sonra həmin konfransa 10 ölkədən gəlmiş digər xarici alimlərlə birlikdə Qubaya səfər edib. Martın 31-də yaxalarına matəm lenti taxaraq Quba ictimaiyyəti ilə birlikdə şəhərin mərkəzindən başlayan və “Soyqırımı memorial kompleksinə” kimi davam edən sükut dolu yürüşdə iştirak etmələri P.Volşa və bütün xarici alimlərə böyük təsir göstərib. Memorial komplekslə tanışlıq, daha sonra AMEA-nın akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda həmin mövzuda keçirilən beynəlxalq konfransda çıxışı, eləcə də bütün bu günlər ərzində azərbaycanlı həmkarları ilə ünsiyyət və fikir mübadiləsi yalnız irlandiyalı alimdə deyil, digər xarici tədqiqatçılarda da həmin dövr və hadisələrə böyük maraq oyatmışdır. Patrik Volşın məqaləsi bu əməkdaşlıqdan dərhal sonra yaranan və uzaq İrlandiyanın elmi və siyasi dairələrini Azərbaycanın müasir tarixi ilə tanış edən ilk və ciddi əsərdir. Bu fakt özlüyündə Azərbaycan elmi dairələrinin bu sahədə fəaliyyətinin daha da genişlənməsini zəruri edir”.
Bölmənin digər xəbərləri
