Əziz dostlar, musiqisevərlər!

Bu gün biz görkəmli Azərbaycan nəğməkarı, SSRİ xalq artisti, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Dövlət mükafatları laureatı Rəşid Behbudovun 90 illik yubileyini qeyd edirik.

Əsil müğənni və sənətkar ömrü yaşamış, öz yaradıcılığı ilə mədəniyyət tariximizin parlaq şəxsiyyətlərindən biri olan, görkəmli səhnə ustası və ictimai xadim Rəşid Behbudov öz həyatı və yaradıcılığı ilə zəngin bir irs qoyub getmişdir.

Rəşid Məcid oğlu Behbudov 1915-ci il dekabrın 14-də Tiflisdə anadan olmuşdur. İfaçılıq fəaliyyətinə elə bu şəhərdə başlayan gənc müğənni sonralar uğurlu çıxışları ilə Cənubi Qafqaz respublikalarının estrada səhnələrində tanınmış, şöhrət qazanmışdır. 1946-56-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının, 1953-60-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur.

1966-cı ildə isə dünyada məşhur olan Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrını yaratmış, ömrünün sonuna kimi bu kollektivə rəhbərlik etmişdir.

Sənətkar ömrünün qısa tarixçəsi budur. Lakin bu faktların arxasından böyük bir musiqi səltənəti boylanır. O səltənət ki, Azərbaycan adlı ulu bir məmləkəti dünyaya tanıtmış, milli musiqimizin təbliğatçısı simvoluna çevrilmişdir.

Rəşid Behbudovun yaradıcılığı və ictimai fəaliyyəti Azərbaycan mədəniyyəti tarixində xüsusi yer tutur. Onun səsinin və ifasının sehri, zəngin yaradıcılığı unudulmaz sənət abidəsinə çevrilərək qəlblərə hakim kəsilmişdir.

Professional musiqi sənətimizin banisi dahi Üzeyir bəy Hacıbəyov Azərbaycan ifaçılıq sənətinin inkişafını istedadlı müğənnilərin, ayrı-ayrı ifaçıların adı ilə bağlayırdı. O deyirdi: “Yüksək bədii sənət yalnız o zaman ümumxalq malı ola bilər ki, bu sənətin ən gözəl və ən istedadlı ifaçıları olsun. İstedadlı ifaçılar olmadan, milli sənətin təmtəraqlı inkişafı da ola bilməz”.

Xalq mahnılarımızı, eyni zamanda, bəstəkarlarımızın lirik mahnılarını, romanslarını ustalıqla ifa edən sənətkarlar arasında öz səsi, öz nəfəsi ilə seçilən, bənzərsiz istedadı ilə böyük şöhrət qazanmış unudulmaz Rəşid Behbudovun səsi də, oxuduğu mahnılar da sözün həqiqi mənasında insanı yüksəldir, ucaldır, onda təmiz və saf hisslər yaradır.

Xalq musiqisinə hörmət və məhəbbət ruhunda tərbiyə almış Rəşid Behbudov professional sənətin zirvələrinə qədər ucalmış, Azərbaycanın ən tanınmış və ən qüdrətli sənətkarları sırasında layiqli yer tutmuşdur.

Sənətə vurğunluğu, qüdrətli səsi, təkrarolunmaz səs tembri, dərin musiqi duyumu, yüksək səhnə mədəniyyəti onu Azərbaycan estrada ifaçılığı sənətinin bir növ rəmzinə çevirmişdir.

Yaxşı xatirimdədir, hələ 2001-ci il oktyabr ayının 16-da, hazırda böyük öndərimizin adını daşıyan bu möhtəşəm sarayda Rəşid Behbudovun 85 illiyinə həsr olunmuş yubiley gecəsi keçirilərkən, ümummilli liderimiz Heydər Əliyev ölməz sənətkar haqqında çox tutarlı və yüksək fikirlər söyləmişdir. Heydər Əliyev demişdir: “Rəşid Behbudov nadir bir insandır, nadir şəxsiyyətdir. Azərbaycan mədəniyyəti tarixində bənzərsiz bir incəsənət ustasıdır.

Rəşid Behbudov öz təkraredilməz, məlahətli səsi ilə, xarici görünüşü ilə, artistlik istedadıyla böyük musiqiçi və gözəl müğənni idi.

O, özünəməxsus ustalığı ilə həm müasir estrada mahnılarını çox gözəl ifa edirdi, həm də Azərbaycan musiqi folklorundan, xalq musiqisindən nadir mahnıları götürüb onları yenidən işləyir və müasir, yüksək estrada nümunəsi səviyyəsinə qaldırırdı.

Rəşid Behbudov dünyanı dolaşmış ilk Azərbaycan müğənnisidir.

Hesab edirəm ki, XX əsrdə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişaf etməsində onun nə qədər böyük xidmətləri olduğu zaman keçdikcə daha da dərindən dərk olunacaq”.

Heydər Əliyevin böyük sənətkar haqqında dediyi fikirlər nə qədər dəyərli, nə qədər dəqiqdir.

Rəşid Behbudovun ürəkləri fəth edən sənəti hər yerdə müğənniyə sevgi gətirirdi. Onun ifasında yüksək professionallıq diqqəti çəkirdi. Səsinin qeyri-adi möcüzəsi xalqımızın böyük mənəvi sərvətinə çevrilmişdi.

Bu səs haraları dolaşmamışdı: uzaq dağ kəndlərimizi, bərəkətli tarlalarımızı, dünyanın ən böyük konsert salonlarını. O, Azərbaycanın adını yaxın-uzaq ölkələrdə tanıtdırmış, musiqimizi planetin ən müxtəlif nöqtələrində dinləyicilərə çatdırmaqla ölkəmizə hər yerdə hörmət və sevgi qazandırmışdır.

Rəşid Behbudov təkrarsız ifası, qəlbləri ovsunlayan səs tembri, sənətə olan sonsuz sevgisi ilə ölümsüzlük qazanmışdır. Onun ifasında hisslərin təbiiliyi və dolğunluğu, səmimilik aydın duyulur. Müstəsna dərəcədə gözəl səsə malik olan Rəşid Behbudov ifa etdiyi nəğmələrin mətni, melodiyası üzərində dərindən düşünüb işləməyi çox sevirdi. Bütün bunlar gənc bəstəkar və ifaçılarımız üçün əsil nümunə idi.

Onun səsindən, sənətindən bəhrələnən istedadlı müğənnilər nəsli yetişmişdir. O, bilavasitə ali musiqi məktəblərində dərs deməsə də, müğənninin yaradıcılığı böyük bir məktəb səviyyəsinə qalxmışdır. Gənclər uzun illər boyu onun sonsuz məhəbbətlə yaratdığı və rəhbərlik etdiyi Mahnı Teatrında işləmək üçün çalışır və onun məşqlərində olmaqdan böyük zövq duyurdular. Hər müğənniyə nəsib olmayan səhnə mədəniyyətini, tamaşaçılarla ünsiyyət yaratmaq bacarığını sanki ilahi özü ona anadangəlmə vermişdi.

Bəstəkarlarımızın əksəriyyəti çalışırdı ki, onların yeni mahnılarının ifaçısı Rəşid Behbudov olsun. Bu da təbii idi.

Biz Rəşid Behbudovla Tofiq Quliyevin dostluğunu, yaradıcılıq münasibətlərini çox yaxşı xatırlayırıq. Bu dostluğun nəticəsi olaraq, onlar xalqımıza nə qədər gözəl mahnılar bəxş etdilər. “Bəxtiyar” filmində görkəmli müğənninin yaratdığı obraz nə qədər yaddaqalandırsa, bu filmdə oxuduğu mahnılar bir o qədər sevimli və unudulmazdır. Təsadüfi deyil ki, bu mahnılar indi də tamaşaçı-dinləyicilər tərəfindən razılıqla qarşılanır, xalq mahnıları kimi nəsildən-nəslə keçərək yaddan çıxmır.

Musiqiçi kimi mən cəsarətlə deyə bilərəm ki, bir çox bəstəkar mahnılarına ikinci həyat verən və onları xalqın malı edən məhz Rəşid Behbudov olmuşdur.

Xalq mahnıları ifaçılığı, bu mahnıları - milli musiqimizin kökünü təbliğ etmək müğənninin əsas yaradıcılıq məqsədi idi. Lakin Rəşid Behbudov eyni zamanda milli opera və operettada unudulmaz obrazlar da yaratdı. Oxuduğu partiyalar - Balaş, Əsgər - professional vokal sənətimizin bariz nümunələridir. Rəşid Behbudovun ifasında bu rollar, habelə “Sənə də qalmaz”, “Üzüyümün qaşı”, “Ana”, “Lalələr”, “Qalalı”, “Ağacda leylək” və onlarca başqa mahnı xalqın yaddaşına elə həkk olunub ki, artıq yeni nəsil də bu ecazkar səsin yaratdığı sənət möcüzələrini dinləməkdən doymur.

Hələ gənclik illərində Rəşid Behbudovun yaratdığı kino obrazları yalnız onun səsinə görə deyil, həm də yüksək ifaçılıq bacarığına görə neçə-neçə kinorejissorun diqqətini cəlb etmişdi. Bu rollar indi kino sənətimizin şanlı səhifələrinə çevrilmişdir.

Tamaşaçılar Rəşid Behbudovun kino yaradıcılığı ilə ilk dəfə “Arşın mal alan” filmində tanış oldular. Bu film Azərbaycan mədəniyyəti tarixinin ən böyük nailiyyətlərindən biridir. Məhz ən yüksək sənət keyfiyyətlərinə görə “Arşın mal alan” filmi uzun illərdir yaşayır.

Heydər Əliyev bu film barədə deyirdi: “Arşın mal alan” filmi Azərbaycanda tarixi bir hadisə kimi meydana çıxdı… Mənim yaxşı xatirimdədir, o illər Leninqradda oxuyurdum. Orada “Arşın mal alan” filmi o qədər böyük müvəffəqiyyətlə gedirdi ki, insanlar o filmə bir daha baxmaq istəyirdilər. Rəşid Behbudovun o filmdə oxuduğu mahnıları insanlar gözəl bir musiqi kimi qəbul etmişdilər və çox yerlərdə oxuyurdular. Bu, Azərbaycan mədəniyyətini, Azərbaycan musiqisini, mahnısını ilk dəfə dünyaya tanıdan bir əsər oldu”.

Rəşid Behbudov sonralar daha üç filmdə – “Bəxtiyar”, “Min birinci qastrol” və “Doğma xalqa” filmlərində çəkilərək, bu sahədə də böyük uğurlar qazanmışdır.

Azərbaycan musiqi sənətində Fikrət Əmirovun “Sevil” operası ayrıca bir səhifə təşkil edir. Əslində, “Sevil” pyesi bizim yaddaşımızda Cəfər Cabbarlının dram əsəri kimi qalmışdı. Amma unudulmaz Fikrət Əmirov ona ikinci səhnə həyatı verdi. Rəşid Behbudov bu operada ifa etdiyi Balaş obrazı ilə özünün yaradıcılıq diapazonunun nə qədər geniş olduğunu bir daha sübut etdi.

Heydər Əliyev “Sevil” operasının ilk tamaşasını xatırlayaraq deyirdi: “1953-cü ildə bizim opera və balet teatrında “Sevil” operasının premyerası idi. Təbii ki, mən də orada idim. Fikrət Əmirovun yazdığı “Sevil” operası çox böyük təsir bağışladı. Onu da demək istəyirəm ki, Üzeyir Hacıbəyovun yazdığı “Koroğlu” operasından sonra Azərbaycanda opera janrında müxtəlif əsərlər yaranıbdır. Amma “Koroğlu”dan sonra “Sevil” operası qədər çox dəyərli, yüksək musiqiyə, professional musiqiyə malik olan opera olmamışdır.

Rəşid Behbudov orada Balaş rolunu çox məharətlə ifa edirdi. “Sevil” operası o vaxt çox böyük əks-səda yaratdı və uzun müddət də səhnədə idi. Son vaxtlar da səhnədə olmuşdur”.

Rəşid Behbudov bir sənətkar kimi özünə və onunla çalışan bütün yaradıcı insanlara qarşı çox tələbkar idi. Oxuyacağı ən kiçik mahnıya son dərəcə ciddi yanaşır, onu hərtərəfli, dərindən öyrənir, bütün incəliyinə qədər mənimsəyib özününkünə çevirirdi. Mahnı tam hazır olmasaydı o, heç vaxt bu mahnını nə açıq konsertlərdə oxuyar, nə də lentə yazdırardı.

Rəşid Behbudovun danışıq tembrinin özündə bir musiqi vardı. O lirik-tenor səsini ustalıqla idarə edən yüksək mədəniyyətli bir sənətkar idi. Buna görə də dinləyici onun ifaçılıq sənətinin gücünə inanırdı.

Dinləyicilər böyük bəstəkarımız Cahangir Cahangirovun məşhur “Ana” mahnısını hər dəfə onun ifasında eşidəndə qəribə hisslər keçirirlər. Bu təsirli və unudulmaz ifa yalnız Rəşid Behbudov kimi böyük sənətkara məxsus ola bilər. Müğənni böyük ustalıqla oxuduğu bu mahnı ilə daha bir yaradıcılıq zirvəsini fəth etmişdir.

Artıq 40 ilə yaxın ömür yaşayan Dövlət Mahnı Teatrı Rəşid Behbudov sənətinin böyük bir mərhələsini təşkil edir. Mahnı teatrı yaranana qədər o zamankı SSRİ məkanında belə bir kollektiv yox idi. Bu teatr analoqu olmayan bir sənət ocağı idi. Rəşid Behbudov Mahnı Teatrını yaradarkən oxuduğu mahnıları həm də göstərmək niyyətini qarşısına məqsəd qoymuşdu və buna böyük uğurla nail olurdu. Mahnı Teatrının o zamankı çıxışları hamımızın yaxşı yadındadır.

O, Dövlət Mahnı Teatrında hazırlanmış və bu gün də şirin bir xatirəyə dönən “Səni tərənnüm edirəm, doğma Azərbaycanım!” proqramı ilə dünyanın bir çox ölkələrinə qastrol səfərlərinə çıxdı. Böyük sənətkar canı qədər sevdiyi yurdunu dünyaya tanıtmaqla bərabər, onun musiqi sənətinin gücünü və qüdrətini də hər qitədə, hər kəsə göstərdi. O, Avropadan tutmuş Afrikaya qədər, Şərqdən tutmuş Qərbə qədər bütün dünyanı gəzdi.

Rəşid Behbudov bu barədə belə deyirdi: “Mən səhnəyə el nəğmələriylə gəlmişəm. Azərbaycan xalqının toyunun, şənliyinin bəzəyi olan, yorğunluğunu çıxaran, işini avand eləyən mahnılarla gəlmişəm. Sonra həmin mahnılarla birgə dünyanı dolaşmışam. Harada olmuşamsa, orada Azərbaycan mahnılarının əks-sədasını qoyub gəlmişəm”.

Onun böyük ürəyi, böyük məhəbbəti və böyük mədəniyyəti səhnədə və həyatda bir-birini tamamlayırdı. Mənə elə gəlir ki, müğənninin bütün bu gözəl keyfiyyətləri də indiki ifaçılarımıza əsil örnək olmalıdır.

Böyük sənətkarın sənəti və istedadı ibrətli bir dayağa söykənirdi - sadəliyin böyüklüyünə.

Rəşid Behbudov uzun illər Azərbaycanın Ali Sovetinə deputat seçildi. SSRİ kimi böyük bir dövlətin ali qanunvericilik orqanında - SSRİ Ali Sovetində üç çağırışda Azərbaycan xalqını təmsil etdi. SSRİ-nin ən yüksək fəxri adlarını qazandı. Ən yüksək ordenlərə layiq görüldü. Xarici dövlətlərin yüksək mükafatları ilə təltif olundu. Lakin artistlik vəzifəsi onun üçün ən şərəfli vəzifə olaraq qaldı.

Bəli, Rəşid əmi belə bir insan, belə bir sənətkar idi. Mən bu gün bu yüksək kürsüdən tam əminliklə deyirəm: Nə qədər ki, sənətə, sənətkara qiymət verən Azərbaycan xalqı yaşayır, Rəşid Behbudov sənəti də yaşayacaqdır.

Biz böyük müğənnini həmişə yad edəcək, onun xatirəsini həmişə əziz tutacağıq.

Rəşid Behbudov sənəti unudulmazdır, əbədidir.

Bütün yaradıcı ömrünü xalqa bağlayan sənətkar, xalqın qəlbində əbədi yaşayacaqdır!

X X X

Sonra musiqili-ədəbi kompozisiya göstərildi. Ölməz sənətkarın opera, operetta, kinofilmlərdə, ölkəmizin və dünyanın müxtəlif guşələrində eyni ustalıqla, məharətlə ifa etdiyi ariyalar, Azərbaycan xalq və bəstəkar mahnıları səsləndirildi.

Xalq artisti İlhamə Quliyeva, əməkdar artistlər Faiq Ağayev, Gülyaz və Gülyanaq Məmmədovalar, Aygün Bəylər, Bilal Əliyev və başqaları Rəşid Behbudovun bənzərsiz ifası ilə öz möhürünü vurduğu mahnıları təqdim etdilər. Musiqi və rəqs kollektivlərinin çıxışları da maraqla qarşılandı.

Konsert proqramı ölməz sənətkarın 2001-ci ildə keçirilən 85 illik yubiley mərasimində ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin Rəşid Behbudov sənəti barədə dediyi sözlərlə başa çatdı: “Azərbaycanın böyük oğlu, dahi sənətkar Rəşid Behbudovun xatirə gecəsinin gözəl, təntənəli şəraitdə keçirilməsi qədim tarixə malik Azərbaycan xalqının nə qədər zəngin mədəniyyətə malik olduğunu və dünya mədəniyyəti xəzinəsinə necə böyük şəxsiyyətlər verdiyini nümayiş etdirir”.