Bakı, 13 iyun (AZƏRTAC, Zərəngiz Mansurova). Bu gün baş memarı ulu öndərimiz Heydər Əliyevin olduğu azərbaycançılıq ideologiyasının formalaşmasında yaradıcı insanların böyük xidmətləri vardır.

Yaradıcı insanların qoyub getdikləri zəngin irs Azərbaycan milli məfkurəsinin bel sütununu təşkil edir. Belə istedadların formalaşmasına, yaradıcılıq axtarışlarına cəlb edilməsinə və təbliğinə müxtəlif zamanlarda mövcud olan ədəbi cərəyan və məktəblər əvəzsiz töhfə vermişlər. Bu mənada 80 illik yubileyini qeyd etməyə hazırlaşan Azərbaycan Yazıçıları Birliyinin (AYB) də xidmətləri əvəzsizdir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, iyunun 17-də Bakıda Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (AYB) XII qurultayı keçiriləcək, bir gün sonra, daha dəqiq desək, iyunun 18-də isə qurumun yaradılmasının 80 illik yubileyi qeyd ediləcəkdir.

Qurultayda dünyanın 25 ölkəsindən 60-dək qonağın, AYB-nin üzvləri arasından isə 500-dək nümayəndənin iştirakı nəzərdə tutulmuşdur.

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ədəbi-mədəni həyatı bir sıra əhəmiyyətli hadisələrlə əlamətdar olmuşdur. Mətbuatın və bir sıra digər sahələrin inkişafı ilə yanaşı, 1926-cı ildə yazıçıların və şairlərin ilk böyük kütləvi birləşməsi Bakı Proletar Yazıçıları Assosiasiyası (BPYA) yaradılmışdır. Bu qurumun tərkibinə Bakıda yaşayıb-yaradan qələm sahibləri daxil edilmişdir.

Həmin assosiasiyanın 1928-ci il yanvarın 13-də birinci toplantısı keçirilmişdir. Toplantıda Ruhulla Axundov, Hacıbaba Nəzərli, Mustafa Quliyev, Süleyman Rüstəm, Manaf Quliyev ilə yanaşı, Əhməd Triniç, Anri Barbüs, Maksim Qorki, Aleksandr Serafimoviç və Nazim Hikmət kimi dünya şöhrətli ədiblər də rəyasət heyətinin tərkibində olmuşlar.

Bir il sonra -1929-cu ildə isə Azərbaycan Proletar Yazıçıları Assosiasiyasının (AzPYA) ikinci toplantısı keçirilmişdi.

Toplantılararası müddətdə AzPYA-nın fəaliyyəti genişlənmiş, Gəncədə, Göyçayda, Naxçıvan və başqa regionlarda gənclərin ədəbi fəaliyyəti artmış, dərnəklər yaradılmış, gənclərin əsərlərinin nəşrinə başlanılmışdır.

AzPYA 1932-ci ildə Sovet Yazıçılar İttifaqının tərkibinə daxil edilmiş, 1934-cü ilin iyun ayından isə bu qurumun 93 nəfər üzv və üzvlüyə namizədləri ilə birgə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı (AYİ) yaradılmışdır. İttifaqın ilk sədri Məmmədkazım Ələkbərli olmuşdur.

Sonrakı illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına Seyfulla Şamilov, Rəsul Rza, Səməd Vurğun, Mehdi Hüseyn, Süleyman Rəhimov, Mirzə İbrahimov, İmran Qasımov, İsmayıl Şıxlı kimi nəhəng söz bahadırları rəhbərlik etmişlər. 1991-ci ildən isə quruma Xalq Yazıçısı Anar rəhbərlik etməkdədir.

Ölkəmizin dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (AYB) adı altında fəaliyyət göstərən AYB ötən 80 ildə müxtəlif sınaqlardan keçərək milli ədəbiyyatın, ana dilinin qorunub yaşadılmasında, azərbaycançılıq ideologiyasının formalaşmasında böyük xidmətlər göstərmişdir. Təşkilat bu illər ərzində həmişə xalqımızın mədəniyyət tarixini və mənəvi sərvətlər xəzinəsini bədii-estetik düşüncənin bir çox qiymətli nümunələri ilə zənginləşdirmişdir.

AYB-nin fəaliyyətində işıqlı cəhətlər, yeniliyə münasibət həmişə özünü büruzə vermişdir. Kökündən dəyişən sovet rejimi, ictimai-siyasi anlayışlar, Azərbaycanımızın müstəqilliyi dövrü, bir-birinə daban-dabana zidd olan fərqli ictimai-siyasi quruluşlarda Azərbaycan Yazıçılar Birliyi yaradıcı təşkilat kimi heç vaxt simasını dəyişməmiş, bütövlüyünü qoruyub saxlamışdır.

Qarabağ məsələsi ortaya atılan gündən bu ədalətsizliyə qarşı ilk etiraz səsini qaldıran ictimai təşkilat məhz Azərbaycan Yazıçılar Birliyi olmuşdur. Həmin dövrdə xalq o vaxtkı iqtidardan əlini üzəndə üzünü Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə tutmuşdu. Xalq yazıçıları Mirzə İbrahimov, İsmayıl Şıxlı, Yusif Səmədoğlu, Anar, xalq şairləri Bəxtiyar Vahabzadə, Vaqif Səmədoğlu, Xəlil Rza Ulutürk və digər ədəbiyyat xadimlərimiz xalqın tərcümanına çevrilmişdilər.

Keçmiş SSRİ-nin o vaxtkı rəhbərliyinə - Moskvaya göndərilən ən kəskin məktub və müraciətlərin, Azərbaycanın haqq işinin dünyaya çatdırılması istiqamətində çoxsaylı fəaliyyətlərin də əsasında ədəbiyyat xadimlərimizin səyi danılmazdır. Ölkə daxilində sabitliyin qorunması, əsəbləri cilovlanmayan xalqın eyni, vahid məcraya yönəldilməsi, gecə-gündüz qaçqın-köçkün, didərginlərin yerləşdirilməsi bir vəzifə olaraq yazıçı və şairlərin boynuna düşmüşdü.

1990-cı ilin Qanlı Yanvar faciəsi, 1992-ci ilin Xocalı soyqırımı haqqında Moskva mətbuatı vasitəsilə dünyaya car çəkən də Azərbaycan Yazıçılar Birliyi olmuşdur.

Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin tərkibində nəsr, poeziya, dramaturgiya, ədəbi tənqid, həmçinin AYB-nin

təşəbbüsü ilə yaradılmış bədii tərcümə, ədəbi əlaqələr mərkəzi fəaliyyət göstərir.

AYB-nin nəzdində Naxçıvan Yazıçılar Birliyi, habelə təşkilatın Gəncə, Qarabağ, Lənkəran, Mingəçevir, Şəki, Şirvan, Sumqayıt, Qazax, Quba, Aran filialları, eləcə də Moskvada, Gürcüstanın Borçalı bölgəsində, Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Dərbənd şəhərində, İstanbulda şöbələri və filialları fəaliyyət göstərməkdədir.

Birliyin nəzdində “Azərbaycan”, “Literaturnıy Azerbaydjan”, “Ulduz” jurnalları, “Qobustan”, “Mütərcim”, “Körpü”, “Dünya ədəbiyyatı” topluları, Tərcümə Mərkəzinin “Xəzər” toplusu, həftəlik “Ədəbiyyat” qəzeti (aylıq “Mir literaturı” qəzeti əlavə olmaqla) buraxılır, xüsusi buraxılışlar nəşr edilir, bölgələrdə “Söz”, “Araz”, “Sınıq körpü” almanaxları çap etdirilir. “Oğuz eli” qəzetinin ayrı-ayrı yazıçıların yaradıcılıqlarına həsr edilmiş “Xüsusi buraxılış”ları dərc olunur.

Hazırda AYB-nin sıralarında 1500-dən çox yaradıcı insan birləşmişdir. Onlar Azərbaycan, rus, ləzgi, talış, tat və başqa dillərdə yazıb-yaradırlar.

Elmə, ədəbiyyata, ölkənin mədəni yüksəlişinə, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinə xüsusi qayğı göstərən ümummilli liderimiz Heydər Əliyev AYB-nin bir çox qurultaylarında çıxış etmişdir. Həmişə yaradıcı insanların həyatında əlamətdar rol oynamış Ulu Öndər yazıçı və şairlərə fəxri adların, dövlət mükafatlarının və fərdi təqaüdlərin verilməsinə xüsusi diqqət göstərmiş, yaradıcı insanların maddi rifahının, mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün bir çox sərəncamlar vermişdir.

Xalqın təkidli tələbi ilə ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider 1997-ci il oktyabrın 29-da yazıçıların X qurultayı ərəfəsində gənc nəsildən olan yazıçıların bir qrupunu qəbul etmiş və görüşdə tarixi nitq söyləyərək demişdir: “Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi bu altı il müddətində - keçən qurultaydan indiyə qədər çox iş görübdür. Yazıçılar Birliyini qoruyub saxlayıb, onun parçalanmasına, dağılmasına yol verməyibdir. Axı Yazıçılar Birliyi də böyük sınaqlardan keçib. Görürsünüz bu altı ildə bizim Azərbaycanın başına nə işlər gəlibdir. Yazıçılar Birliyi də bütün bu sınaqlardan, imtahanlardan keçibdir. Ona görə də şəxsən mən belə hesab edirəm ki, bunu yüksək qiymətləndirmək lazımdır...”

Müasir, müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu Heydər Əliyevin bu müdrik kəlamları Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəaliyyətinə verilmiş ən böyük, ən müdrik qiymətdir.

Ulu Öndər AYB-nin ilk fəxri üzvü olmuşdur. Ondan sonra bir sıra ölkələrin görkəmli yazıçıları, o cümlədən Çingiz Aytmatov, Oljas Süleymenov, Cavad Heyət də bu yaradıcılıq qurumunun fəxri üzvləri seçilmişlər.

Ümummilli Liderin siyasi kursunun layiqli davamçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2004-cü il mayın 21-də - yazıçıların XI qurultayı ərəfəsində AYB-nin rəhbərliyini qəbul etmiş və bildirmişdir ki, yazıçılara daha gözəl şərait yaradılması üçün dövlət öz tərəfindən əlindən gələni etməyə çalışacaqdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yaradılmasının və “Ədəbiyyat” qəzetinin nəşrə başlamasının 75 illik yubileyi haqqında” 2009-cu il 18 may tarixli Sərəncamı müvafiq sahənin qayğı və problemlərinin həllinin bilavasitə dövlətimizin başçısının nəzarətində olduğuna daha bir bariz nümunədir.

Prezident İlham Əliyev qurumun yerləşdiyi tarixi binanın əsaslı təmir edilməsi, avadanlıq və bir sıra yeni texnoloji resurslarla təmin edilməsi üçün xüsusi Sərəncam imzalamış, əsaslı təmirdən sonra görülən işlərlə şəxsən maraqlanmışdır. Birliyin tərkibində Gənc Ədiblər Məktəbinin və Gənclər Şurasının yaradılması, eyni zamanda, yaşlı nəsil və gənclərə fərdi təqaüdlərin verilməsi üçün şərait qurulmuş, vəsait ayrılmışdır.

AYB-nin 80 illik yubileyi və XII qurultayı ərəfəsində Birliyin ayrı-ayrı qurumlarının hesabatları dinlənilmiş və bir çox məsələlərə baxılmışdır.

İnanırıq ki, bu qurultayda da AYB-nin üzvləri düzgün qərar qəbul edərək növbəti beş ildə ədəbi prosesin ön sıralarında olacaqlar.

Zərəngiz Mansurova

AZƏRTAC-ın müxbiri