Siyasi ekspert: Hazırda türkdilli ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 21 milyard dollar təşkil edir
Bakı, 16 noyabr, AZƏRTAC
Bir neçə onillik bundan öncə nüfuzlu amerikalı alim S.Hantinqton “sivilizasiyaların toqquşması” konsepsiyasını irəli sürmüşdü. Hantinqtona görə gələcəkdə dünya siyasəti dövlətlər arasında deyil, ümumi dəyərlər əsasında inteqrasiya olunan nəhəng sivilizasiyalar arasında baş verəcək. Hantinqtonun nəzəriyyəsindən iki mühüm tezis çıxartmaq olar: 1- yaxın dəyərləri, tarixi və mədəniyyəti bölüşən xalqlar və dövlətlər bir-biri ilə inteqrasiya edib, vahid sivilizasiya formalaşdıracaqlar; 2- tarix, dəyər və mədəniyyət baxımından bir-birindən uzaq olan sivilizasiyalar arasında fərqli cəbhələr boyunca toqquşmalar baş verəcək. Alimin konsepsiyasında verilən proqnozlara rəğmən dünyada hökm sürən qarşılıqlı rəqabət və geosiyasi qeyri-müəyyənlik nəhəng sivilizasiyalar formalaşdırmadı. Ölkələr arasında ziddiyyətlər dəyər və ideoloji əsaslar üzrə deyil, milli maraqların uyğunsuzluğundan qaynaqlanırdı. Rusiya, Ukrayna, Gürcüstan pravoslav əhaliyə malik dövlətlər olsalar da, axırıncı ikisinin Rusiya ilə münasibətləri olduqca qəlizdir. İran və Azərbaycan hər ikisi müsəlman əhalili ölkələr olsalar da, İranın Ermənistan ilə daha yaxın olması heç kəsdə şübhə doğurmayan bir faktdır. Analoji nümunələri biz dünyanın digər regionlarından da gətirə bilərik.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında siyasi ekspert Elşən Məcidov deyib.
Siyasi ekspert bildirib ki, bununla belə dünyada ümumi tarix, dil yaxınlığı və ortaq dəyərlər üzərində inteqrasiya və əməkdaşlığa böyük addımlarla irəliləyən bir platforma mövcuddur: “Bu platforma Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası və ya artıq adını dəyişən Türk Dövlətləri Təşkilatıdır. Bu zirvə görüşləri türkdilli ölkələrin bir-biri ilə qarşılıqlı inteqrasiya siyasətinin və milli maraqların il ərzində nə dərəcədə uzlaşdırılmasının müəyyən bir yekun toplantısıdır. Bu o deməkdir ki, türkdilli ölkələr arasında qarşılıqlı münasibətlər bu zirvə toplantılarının müddəti və keçirilmə tezliyi ilə deyil, bu zirvə toplantıları zamanı ölkələr arasında gedən əməkdaşlığın ümumi dinamikası ilə ölçülür.
Zirvə toplantısı çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə “Türk Dünyasının Ali Ordeni”nin təqdim edilməsi xüsusi qeyd olunmalıdır. Əgər biz xəritəyə baxsaq görərik ki, Avropa və Asiyada məskunlaşan türk xalqlarının coğrafi vahidliyi Azərbaycan və Türkiyənin ortalığında yerləşən Ermənistan adlı bir dövlətə görə “parçalanmış” qalır. Bu coğrafi parçalanma Azərbaycan torpaqlarının 30 il ərzində Ermənistan tərəfindən işğal altında qalması ilə daha da böyümüşdü. Lakin Azərbaycanın 44 günlük müharibə zamanı işğal altında olan ərazilərini azad etməsi təkcə bizim ərazi bütövlüyümüz baxımından deyil, o cümlədən türk dünyasının coğrafi parçalanmasının aradan qaldırılması baxımında da böyük bir nailiyyət hesab olunur. Bu böyük nailiyyət türk dövlət başçıları tərəfindən yüksək qiymətləndirilib və dövlətimizin başçısına bu səbəbdən “Türk Dünyasının Ali Ordeni” təqdim edilib. Xüsusilə vurğulayaq ki, bu ordenin verilməsi qərarını NATO üzvü olan Türkiyə ilə birlikdə KTMT-yə daxil Qazaxıstan, Qırğızıstan və Mərkəzi Asiyanın ən güclü ölkələrindən sayılan Özbəkistan dövlət başçıları imzalayıblar”.
Hazırda türkdilli ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin 21 milyard dollar təşkil etdiyini qeyd edən Elşən Məcidov deyib: “Dünyada baş verən proseslər Türkiyə Prezidentinin qeyd etdiyi kimi “siyasi və ictimai həmrəylik kimi, iqtisadi və ticari əlaqələri də gücləndirmək” zərurətini ortaya qoyur. Bu tezisin arxasında olduqca vacib geosiyasi məntiq durur. Əvvəla bu formata daxil ölkələrin coğrafi yerləşməsinə diqqət yetirsək platformanın Avrasiya məkanını əhatə etdiyini görmüş olarıq. Geoiqtisadi cəhətdən türkdilli ölkələr birliyinin ümumi ÜDM-i 1,1 trilyon dollardan artıq olan bir regionu özündə ehtiva edir. Təqdirəlayiqdir ki, Türkiyə Prezidenti çıxışı zamanı Zəngəzur dəhlizini də dolayısı olaraq qeyd edib. “Beynəlxalq kombinə edilmiş yük daşımaları haqqında saziş”in qısa zamanda imzalanma vacibliyini qeyd edən Türkiyə Prezidenti, Xəzər dənizindən Şərq-Qərb marşrutu üzrə əlaqənin intensivləşməsini strateji hədəf kimi müəyyən edib. Bu strateji hədəfə çatmaq istiqamətində isə Türkiyə Prezidentinin qeyd etdiyi “Azərbaycan-Naxçıvan bağlantısı”, yəni Zəngəzur dəhlizi layihənin özəyini təşkil edir.
“Zəngəzur dəhlizi türk xalqlarının coğrafi bağlılığını bərpa etmək baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir”. 2009-cu ildə cəmi dörd üzvü olan Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası 2021-ci ildə artıq 7 üzvdən ibarətdir. Bu fakt türk dünyasının inteqrasiyada obyektiv maraqlı olmasının göstəricisidir. Bu ümumi maraq Zəngəzur dəhlizinin açılmasında təkcə Azərbaycan və Türkiyənin deyil, bütün üzv dövlətlərin maraqlı olması anlamına gəlir. Belə zənn etmək olar ki, Ermənistanla birlikdə KTMT-yə üzv olan Qazaxıstan və Qırğızıstan daxil, bütün türk dövlətlərinin birgə səyi, lazım olduqda isə Ermənistana təsiri və təzyiqi nəticəsində Zəngəzur dəhlizinin açılması, yaxın vaxtlarda öz həllini tapacaq bir məsələ olacaq.
Müşahidə etdiyimiz kimi Türk Dövlətləri Təşkilatı hazırda ümumi dəyər, tarix, dil və sözsüz ki, maraqlar üzərində qarşılıqlı inteqrasiyaya addımlayan nadir platformalardan biridir. Bu fakt S.Hantinqtonun birinci tezisinin hazırda məhz türk dövlətlərinin timsalında gerçəkləşməsinin göstəricisidir. Lakin bununla belə S.Hantinqtonun ikinci tezisi öz təsdiqini tapa bilmir. Belə ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı öz daxilində qardaşlıq, xaricində isə mehriban qonşuluq münasibətləri prinsipi üzərində əlaqələr qurmağa meyillidir”, - deyə E.Məcidov fikirlərini yekunlaşdırıb.
Bölmənin digər xəbərləri
