Sumqayıt, 27 iyul (AZƏRTAC). ”Mən fəhlə olardım! Qoy məni öyrətsinlər...”.

Vladimir Mayakovskinin XX əsrin əvvəlində yazdığı bu misralar indi yenidən aktuallaşır. Ölkədə ən müxtəlif ixtisaslar üzrə fəhlə kadrlarının çatışmaması getdikcə daha kəskin hiss olunur. Təhsil sistemində hüquqşünas və iqtisadçılar, müxtəlif menecerlər və digər ofis klerkləri hazırlanmasına maraq artmış, maddi nemətlər yaradan peşələri isə unutmuşlar. Peşələr “piramidası” tərsinə çevrilmişdir. Ali məktəb məzunları tələbat olmayan kadrlar dəstəsini genişləndirir, işəgötürənlər isə normal çilingər, bacarıqlı dülgər, ixtisaslı qaynaqçı və krançı tapmaq məsələsində bəzən çətinə düşürlər...

Müasir əmək bazarı fəhlə peşələri üçün geniş imkanlar təqdim edir. Statistika hər şeyi aydın göstərir: bu gün mövcud vakansiyaların 80 faizi orta texniki təhsilli mütəxəssislər üçün nəzərdə tutulmuşdur. İqtisadi yüksəliş dalğasında yenidən dirçəlmiş onlarca müəssisədə yeni şəraitdə işləməyi bacaran fəhlələrin yolunu intizarla gözləyirlər.

Dövlətimizin yeni sənaye siyasəti Azərbaycanın ənənəvi iqtisadi ukladında əsl dönüş - sənaye-texnoloji əsasa keçidi nəzərdə tutur. Ölkəmizin sənayesində kadrlara tələbat kəskin hiss olunan ixtisaslı fəhlə kadrların hazırlanması məsələsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin respublikada orta peşə təhsili sahəsində vəziyyəti kökündən dəyişməyə yönəlmiş sərəncamı bu sistemin inkişafına yeni təkan vermişdir. İyul ayının əvvəlində Sumqayıtda Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) Təlim-Təhsil Mərkəzinin (TTM) açılması bu işdə, necə deyərlər, ilk qaranquş olmuşdur. Ən yeni texnika ilə təchiz olunmuş bu müasir mərkəz “Azərikimya” İstehsalat Birliyinin Etilen-Polietilen Zavodu bazasında yaradılmışdır.

Heç də təəccüblü deyildir ki, bu mühüm məsələnin həllində birincilik dünyada ən iri neft şirkətlərindən birinə - ARDNŞ-ə məxsusdur. Respublika Dövlət Neft Şirkəti ixtisaslı gənc kadrların hazırlanmasına yönəlmiş inteqrasiya layihələrini fəal həyata keçirir, Sumqayıtda yaradılmış təlim-təhsil mərkəzi isə təhsilin bu seqmentində yeni sözdür.

Pilot layihəsinin ünvanı kimi Sumqayıtın seçilməsi də təsadüfi deyildir. Ölkəmizin hər bur regionu özünəməxsus sosial-iqtisadi “dəst-xətti” ilə seçilir. Coğrafiya xəritəsində adı 63 il bundan əvvəl yaranmış, nümunəvi sosialist şəhəri formatında layihələndirilmiş və tikilmiş Sumqayıt zəhmətkeşlərin müasir şəhər haqqında arzularının təcəssümü olmuşdur. Respublikanın kimya və metallurgiya sənayesinin salnaməsi məhz burada başlanmışdır.

Bu gün Sumqayıt ikinci gənclik dövrünü yaşayır. Sənaye-innovasiya inkişafının keyfiyyətcə yeni pilləsində olan bu şəhərdə real imkanlara və göstəricilərə əsaslanan bir sıra geniş miqyaslı layihələr uğurla həyata keçirilir. Yeni nəslə mənsub nadir istehsalatlar, elm tutumlu istehsal güclərinin geniş spektri Sumqayıtın ən yeni sənayeləşmə dövrünün başlanmasına dəlalət edir.

Ən müasir istehsalat kompleksi - Sumqayıt Texnoloji Parkı, “Azgüntex” günəş panelləri və diod lampalar zavodu, digər müəssisələr sumqayıtlıların qürur mənbəyi, xarici ölkələrin rəsmi nümayəndə heyətlərinin, əcnəbi sahibkarların “ziyarət yerinə” çevrilmişdir. Bu qonaqlar ölkəmizin təcrübəsini böyük maraqla öyrənirlər. Müasir yüksək texnoloji istehsalatların yaradılması Azərbaycanın sənaye turizmi marşrutunun “kompas”ını Sumqayıta yönəltməyə imkan vermişdir.

Yaxın gələcəkdə ölkədə ilk kimya sənayesi parkı yaradılacaqdır. Əsas məqsəd “lövbər” tipli bu iri layihə ətrafında servis xidmətləri göstərilməsinə, dəstləşdirmə və ya əlavə mallar istehsalına istiqamətlənmiş kiçik və orta biznes müəssisələri zolağı yaratmaqdır.

Yeni şlüzlər açan layihənin çoxölçülü effekti aşkar və aktualdır. Bu multiplikativ effekt məşğulluğun və gəlirlərin sürətlə artmasına xeyli kömək edəcəkdir. Mübaliğəsiz deyə bilərik ki, kimya sənayesi parkı ölkəmizin neft-kimya sənayesi tarixinə yeni bir səhifə yazacaqdır.

Son vaxtlar həyatın qaynadığı - yeni idman və mədəni ənənələr yaranan şəhərin siması bu dəyişikliklər kaleydoskopunda ayrıca yer tutur. Nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişən sürətlə inkişaf edən, sakinlərin öz imkanlarını reallaşdırmasına şərait yaradan Sumqayıt kreativ şəhər imici qazanır. Bir sözlə, Sumqayıtın sənaye panoramı dəyişdikcə onun həyat tərzi də dəyişir.

Sumqayıtda baş verən müsbət dəyişikliklər sırasında parlaq bir ulduz var. Bu, şəhərdə fəhlə kadrlar yetişdirməsi üçün yaradılmış yeni tipli təlim-təhsil mərkəzidir. Mərkəzin açılması sözün həqiqi mənasında əlamətdar hadisə olmuşdur. İlk növbədə mühüm bir sosial məsələ - yeni nəslə aid texnoloji qurğularda müxtəlif əməliyyatları yerinə yetirməyi bacaran fəhlə dəstəsi hazırlamaq məsələsi həll edilmişdir.

Bu baxımdan, Sumqayıt TTM müasir avadanlıqla təchiz edilmiş mühəndis mərkəzidir. Burada Avropa texnologiyaları və idarəetmə proqramları, qazanılmış bilik və vərdişlərin əməli işdə sınaqdan keçirilməsi üçün baza müəssisəsi, bir sıra başqa imkanlar vardır. Proqramda tətbiq edilmiş regional komponent yerli istehsalatların spesifikasını nəzərə almaqla məhz işə götürənin tələb etdiyi peşələri öyrədəcəkdir.

Məlumdur ki, cəlbedicilik hər bir təklifin özəyidir. Müasir dünyada yalnız cəlbedici olana tələbat vardır. Buna görə də elə etmək lazımdır ki, fəhlə peşəsi cəmiyyətdə hörmət və cəlbedicilik obyekti, TTM yaradılması kimi mühüm missiyanın həyata keçirilməsində bünövrə olsun. Kimyaçılar öz təkliflərinin cəlbedici olması, gəncləri maraqlandıra bilməsi üçün nə lazımdırsa etmişlər.

Sumqayıt TTM-də geniş hollar, İnternet şəbəkəsinə qoşulmuş kompyuterlərlə təchiz olunmuş sinif otaqları, gözəl laboratoriyalar və emalatxanalar, kitabxana və oxu zalı, linqafon kabineti, geniş yeməkxana, işıqlı və rahat otaqlar görərsiniz. Burada hətta fasilə vaxtı istirahət yeri də nəzərdə tutulmuşdur: mərkəzin içəri həyətində rahat talvarları olan guşə yaradılmışdır. Sumqayıtın neft-kimya müəssisələrində fədakarcasına çalışmış, bu sahənin inkişafına layiqli töhfə vermiş qabaqcıl kimyaçıların portretlərinin foto-qalereyası Mərkəzin ikinci mərtəbəsində dəhlizdə yerləşir. Bu da əsas məqsədə nail olmağa şərait yaradır.

Mərkəzin müdavimlərinin pulsuz oxuması və qidalanması, onlara təqaüd verilməsi çox mühüm prinsipdir. Bütün bunlar peşə hazırlığının kütləvi əlyetərli olmasına, hər bir insanın onu dolandıra biləcək peşəyə yiyələnməsinə imkan verir. İnanırıq ki, bu halda abituriyentlərin üstünlük verdiyi ixtisasların vektoru hökmən dəyişəcəkdir. Onların peşə seçimi marşrutu yəqin ki, orta peşə təhsili müəssisəsindən keçəcəkdir.

Təşkilatçılar əmindirlər ki, ayrı-ayrı peşələr üzrə ixtisaslaşdırılmış, müasir avadanlıqlar, dəzgahlar, alət və ləvazimatlar, əyani vəsaitlərlə təchiz olunmuş dərs otaqları fəhlə peşələri: aparatçı, çilingər, tokar, maşinist, elektrik montyoru, neft-kimya sənayesi və iqtisadiyyatın digər sahələri üçün başqa mütəxəssislər hazırlanmasının keyfiyyətinə müsbət təsir göstərəcəkdir.

Bu yaxınlarda “bp Azerbaijan” şirkətinin nümayəndələri Sumqayıt təlim-təhsil mərkəzində olmuşlar. Kadrlar hazırlığı sahəsində qabaqcıl təcrübəyə malik olan bu nümayəndələr Sumqayıt mərkəzində təklif edilən ixtisasların yüksək səviyyəsi və geniş spektri ilə tanış olduqdan sonra sözün yaxşı mənasında heyrətlənmişlər. Mərkəzin strukturunda müasir əmək bazarının tələblərinə uyğun peşəkar kadrların uğurla hazırlanması üçün hər cür şərait vardır. “bp Azerbaijan” şirkətinin top-menecerləri respublikanın heç yerində buna oxşar mərkəz görmədiklərini səmimi etiraf etmişlər.

İnsan bir işi ürəklə, ağılla görəndə bu iş həqiqətən uğurlu olur. Yeni layihənin cövhəri bu ideyanın ruhundadır - məqsəd sadəcə say xatirinə yeni bir tədris müəssisəsi açmaq deyil, fəhlənin statusunu yüksəltməyə qabil olan, fəhlə peşəsinin nüfuzunu artıra bilən platforma yaratmaqdır. Elə etmək lazımdır ki, insan qürurla deyə bilsin: “Mən fəhləyəm!”.

Buna görə də layihə hələ “rüşeym halında” olarkən onun yaradıcıları informasiya-reklam işi aparmağa başlamışlar. “Azərikimya” istehsalat birliyinin rəhbərlərindən biri ilk dəfə hələ keçən il Sumqayıtın orta məktəblərinin direktorları ilə görüşmüşdür. Yadımdadır, o vaxt orta təhsilin “şturmanları” bu ideyaya şübhə ilə yanaşır, onun həyata keçəcəyinə inanmırdılar. Onlar şəxsi söhbətlərdə deyirdilər: “Çox gözəl ideyadır, lakin onun qısa müddətdə həyata keçirilməsi ağlabatmazdır”.

... Kimyaçılar isə mərkəzin yaradılması üzərində işi səylə davam etdirirdilər. Onlar həmməsləklərinin əhatə dairəsini genişləndirir, gənclərin diqqətini istehsala cəlb etməyin yeni üsulları barədə düşünürdülər. Bununla paralel olaraq ictimaiyyət arasında təbliğat aparılır, insanlara izah edilirdi ki, həyatda yaxşı mövqe tutmaq üçün ali məktəb bitirmək heç də zəruri deyil. Bu gün cəmiyyətdə belə bir yanlış təsəvvür yayılmışdır ki, guya ali təhsili olan adamın işləri uğurla gedir. Əslində isə istənilən səviyyəli mütəxəssislərin tələbatdan artıq olması əmək bazarında müəyyən gərginlik yaradır. Buna görə diplomlu mütəxəssislər heç də həmişə öz ambisiyalı planlarını reallaşdıra bilmirlər, amma yaxşı sənətkarın həmişə sifarişçisi olur, ona tələbat var və o, öz fəaliyyət xəttini cəsarətlə həyata keçirə bilər.

Təqdirəlayiq haldır ki, bu layihənin ideologiyası onun maddi tərkib hissəsinə uyğun olmuşdur. Mərkəz yaradıldığı müddətdən maksimum səmərəli istifadə edilmişdir. Bu Mərkəzin potensial müdavimlərinin şüuruna çatdırmaq lazım idi ki, mobil robot texnikasını və ya nanoqaynaq işini öyrədən yaşıdları təyinatı o qədər də aydın olmayan ali məktəbin pullu fakültələrinin birində orta menecment “elminin qranit təməlini mənimsəyən” gənclərlə müqayisədə daha dərin təfəkkürə malikdirlər.

Poladəridənin ərimiş metalı əl ilə qarışdırdığı vaxtlar keçmişdə qalmışdır. İndi o, kompyuter arxasında əyləşir və mürəkkəb texnologiyalar vasitəsilə qaynaq prosesini tənzimləyir. Eyni sözləri başqa fəhlə peşələrinə də aid etmək olar. Bəli, bu gün fəhlələrə çox yüksək tələblər təqdim edilir: onlar texniki innovasiyalardan, elektronikadan baş çıxarmağı bacarmalıdırlar, axı bu gün demək olar ki, bütün dəzgahlar elektronikaya əsaslanırlar.

Bu baxımdan gənclərə izah etmək lazımdır ki, müasir fəhlənin əməyinə tələbat var, bu peşə cəlbedicidir və layiqincə ödənilir.

... Budur, Mərkəzdə sənəd qəbulu başa çatmışdır. Yeri gəlmişkən, bu iş tamamilə elektron formatda həyata keçirilmişdir. ARDNŞ-in Təlim, Təhsil və Sertifikatlaşdırma Departamentinin məlumatına görə 100 yerə 286 ərizə verilmişdir. Bu statistika hamını sevindirir. Deməli, bizim cəmiyyətdə başa düşürlər ki, ilk növbədə bu gün əmək bazarında tələbat olan ixtisasları öyrənmək lazımdır. Bir məqam da diqqəti cəlb edir ki, bu mərkəzdə oxumaq arzusunu bildirən gənclərin çoxunun hazırlıq səviyyəsi heç də pis deyil, onlar yaxşı başa düşürlər ki, indiki vaxtda ölkəmizdə məhz ən mürəkkəb müasir texnika ilə işləməyi bacaran ixtisaslı fəhlələrə daha çox tələbat vardır. Deməli, təşkilatçılar öz məqsədlərinə çatmışlar.

Qəbul şərtlərinə görə, Mərkəzə yalnız Sumqayıtda və Abşeron rayonunda yaşayan şəxslərdən, habelə burada məskunlaşmış məcburi köçkünlərdən ərizə qəbul edilmişdir. Onlar test imtahanı verməlidirlər. Bundan əlavə, fəhlə peşələrinin spesifikası nəzərə alınmaqla gənclər tibbi müayinədən keçəcəklər.

Sınaqlardan uğurla çıxmış 100 nəfər bu mərkəzin ilk müdavimləri olacaqdır. Vaxt sürətlə keçir. Tornaçı olmaq istəyənlər 6 ay, digər 6 peşə üzrə oxuyanlar isə 10 ay təhsil alacaqlar. Təhsili uğurla başa vuranlara sertifikatlar veriləcək, onlar yüksək məvacibli iş ilə təmin olunacaqlar. Nəticədə təkcə kimyaçılar deyil, bütün şəhər ixtisaslı kadrlar qazanacaqdır. Bu gəncləri əlavə öyrətməyə, yaxud təzədən öyrətməyə ehtiyac olmayacaq, onlar işin spesifikasını bilirlər və elə ilk gündən bilavasitə istehsalatda işləyə biləcəklər.

Gənclərin bu seçimi qanunauyğundur. Onlar sadəcə olaraq oxumaq üçün haraya getmək lazım olduğunu bilirdilər, buna görə də konyunkturu öyrənərək düzgün seçim etmişlər.

Mərkəzin foyesində ümummilli lider Heydər Əliyevin büstünün yanında həkk edilmiş, ulu öndərin Sumqayıt sakinlərinə müraciətindən sitat gətirilən sözləri xatırlatmaq yerinə düşər: “Sumqayıtın inkişafına hər kəs öz töhfəsini verməlidir!”.

Bu sözlər indi də quruculuğa və tərəqqiyə çağırış kimi səslənir.

Sumqayıt Təlim-Təhsil Mərkəzinin açılması belə ümid etməyə əsas verir ki, fəhlə kadrların peşə hazırlığı sistemi inkişaf edib təkmilləşdikcə Azərbaycan iqtisadiyyatının transformasiyasının mühüm vəsiləsinə çevriləcəkdir.

Yaxın gələcəkdə müasir gənclər fəhlə peşəsini seçdiklərinə görə fəxr edəcəklər, çünki insanın sevdiyi iş ilə məşğul olması, cəmiyyətdə ona ehtiyac olduğunu, özünün əhəmiyyətini dərk etməsi hər şeydən vacibdir. Vaxt gələcək, Sumqayıtda “Mən fəhləyəm!” sözləri qürurla səslənəcəkdir.

Ətrabə Rzayeva

AZƏRTAC-ın müxbiri

Sumqayıt